Sopot, jedno z nielicznych miast w Polsce, które wypłaca jednakowe świadczenia pielęgnacyjne wszystkim opiekunom osób z niepełnosprawnościami, znalazło się w centrum sporu prawnego z administracją rządową. Wojewoda Pomorski nałożył na miasto karę w wysokości 2,5 mln zł za rzekome wydatkowanie środków niezgodnie z przepisami.
Decyzja ta wzbudziła kontrowersje, ponieważ Sopot realizuje wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2014 roku, który uznał, że różnicowanie wsparcia opiekunów w zależności od momentu powstania niepełnosprawności podopiecznego jest niezgodne z Konstytucją.
Konflikt z rządem – jak doszło do sporu?
W Polsce obowiązuje przepis, który przewiduje zróżnicowaną wysokość świadczeń pielęgnacyjnych. Opiekunowie osób, które niepełnosprawność miały orzeczoną w dzieciństwie, otrzymują 1 971 zł miesięcznie. Z kolei opiekunowie dorosłych osób z niepełnosprawnością mogą liczyć jedynie na 620 zł – i to pod warunkiem spełnienia kryterium dochodowego (764 zł na osobę w rodzinie). (Dane za RPO, wysokość świadczeń za rok 2021)
Sopot od lat stosuje się do wyroku TK, wypłacając wyższe świadczenia wszystkim opiekunom. Jednak Wojewoda Pomorski uznał to za naruszenie przepisów o finansach publicznych, ponieważ ustawa nie została zmieniona, mimo wyroku Trybunału.
W wyniku kontroli w 2019 roku wojewoda nałożył na miasto obowiązek zwrotu 850 tys. zł. Po odwołaniu prezydenta Sopotu oraz wsparciu Rzecznika Praw Obywatelskich Minister Finansów uchylił tę decyzję. Mimo to w 2021 roku wojewoda ponownie zażądał zwrotu, tym razem znacznie wyższej kwoty – 2,5 mln zł.
Minister Finansów uchyla decyzję, ale sprawa nie jest zamknięta
Po ponownym zaskarżeniu decyzji przez Rzecznika Praw Obywatelskich, Minister Finansów 24 stycznia 2025 roku uchylił decyzję Wojewody Pomorskiego z 30 kwietnia 2021 roku i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.
W uzasadnieniu decyzji Minister zwrócił uwagę na kilka kluczowych kwestii:
- Brak dostatecznego uzasadnienia decyzji wojewody – nie przeprowadzono pełnej analizy faktycznej.
- Konieczność dopuszczenia Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka do postępowania – co wcześniej zostało zakwestionowane przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Czy rząd wreszcie wykona wyrok Trybunału Konstytucyjnego?
Kluczowym problemem jest to, że od 2014 roku rząd nie dostosował przepisów do wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W efekcie wciąż obowiązuje niekonstytucyjne różnicowanie świadczeń.
Opiekunowie, którym odmawia się pełnego wsparcia, regularnie wygrywają sprawy w sądach administracyjnych, a Rzecznik Praw Obywatelskich od lat apeluje o zmianę przepisów.
Przykład Sopotu pokazuje, jak bardzo brakuje jednolitych rozwiązań prawnych w tej kwestii. Miasto stosuje się do orzecznictwa TK, ale jest za to karane przez administrację rządową.
Źródło:
- RPO
