Handel podrabianymi lekami to jedno z najszybciej rozwijających się zagrożeń dla sektora medycznego i farmaceutycznego. Fałszywe leki są coraz trudniejsze do wykrycia, a ich produkcja i dystrybucja przynoszą przestępcom miliardowe zyski. Eksperci ostrzegają, że zagrożenie dotyczy już nie tylko krajów rozwijających się, ale także rynków europejskich, w tym Polski.
Podrabiane farmaceutyki mogą zawierać niewłaściwe składniki, zanieczyszczenia, a nawet toksyczne substancje, co stanowi bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia i życia pacjentów. Jak duża jest skala problemu? Jakie farmaceutyki są najczęściej fałszowane?
Skala problemu – miliardy w rękach przestępców
Według raportów Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) około 10% produktów leczniczych dostępnych na rynkach krajów rozwijających się to podróbki lub leki o niskiej jakości. W krajach rozwiniętych liczba ta jest niższa, ale wciąż niepokojąca – Europol w 2024 roku alarmował, że podrabiane leki coraz częściej trafiają do legalnych kanałów dystrybucji, w tym aptek i szpitali.
Kluczowe liczby pokazujące skalę problemu:
- od 200 do 432 miliardów dolarów rocznie – na tyle szacowana jest wartość rynku podrabianych leków globalnie, wyprzedza prostytucję, handel ludźmi i nielegalną sprzedaż broni
- 17 milionów dawek – tyle przechwyciła brytyjska Agencja Regulacyjna ds. Leków i Produktów Opieki Zdrowotnej (MHRA) w 2024 roku, wartość produktów wyniosła 40 milionów funtów
- 64 miliony euro – wartość leków skonfiskowanych przez Europol w ramach operacji SHIELD (2023-2024)
- 10% leków w krajach rozwijających się – nie spełnia norm jakościowych lub jest fałszywa
Podrabiane leki sprzedawane są zarówno w tradycyjnych aptekach (przez skorumpowanych dystrybutorów), jak i w Internecie, gdzie ich dostępność jest niemal nieograniczona.
Internet jako kluczowy kanał dystrybucji
Rozwój sprzedaży internetowej znacznie ułatwił przestępcom wprowadzanie podrabianych leków na rynek. Fałszywe apteki online, media społecznościowe oraz dark web są wykorzystywane do sprzedaży nielegalnych farmaceutyków na masową skalę. W 2024 roku Europol we współpracy z organami ścigania w 30 krajach przeprowadził operację SHIELD, w wyniku której zamknięto ponad 1500 stron internetowych oraz zatrzymano niemal 300 osób.
Jakie są najczęściej podrabiane farmaceutyki?
Nie wszystkie leki są jednakowo atrakcyjne dla przestępców. Wśród najczęściej podrabianych produktów znajdują się te, które:
✅ Są drogie – np. leki onkologiczne i przeciwcukrzycowe
✅ Są stosowane masowo – np. antybiotyki, leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe
✅ Mają wysoki popyt na czarnym rynku – np. opioidy, leki psychotropowe
Najczęściej podrabiane leki to:
- Leki na zaburzenia erekcji – duże zapotrzebowanie, wstydliwy charakter i brak konieczności posiadania recepty sprawiają, że fałszywe wersje tych leków stanowią znaczną część rynku nielegalnych farmaceutyków.
- Leki przeciwbólowe i psychotropowe – fałszywe tabletki często zawierają nieodpowiednie substancje lub niebezpieczne dawki substancji czynnych.
- Syntetyczne opioidy (np. fentanyl, tramadol) – uzależniające i niezwykle niebezpieczne, stanowią rosnący problem zarówno w Europie, jak i USA.
- Leki onkologiczne – pacjenci szukający tańszych alternatyw padają ofiarami oszustów oferujących podróbki drogich preparatów przeciwnowotworowych.
- Insulina i leki przeciwcukrzycowe – fałszywe produkty mogą mieć nieprawidłowe stężenia substancji czynnej, co stanowi śmiertelne zagrożenie dla pacjentów.
- Substancje dopingujące – podrobione sterydy anaboliczne i hormony, zyskują coraz większą popularność wśród osób pragnących szybko zwiększyć masę mięśniową i poprawić swoje wyniki sportowe.
Jakie zagrożenia niosą podrabiane leki?
Podrabiane leki mogą zawierać:
❌ Nieodpowiednią dawkę substancji czynnej – brak efektu terapeutycznego lub niebezpieczne skutki uboczne
❌ Trujące dodatki – metale ciężkie, toksyczne chemikalia
❌ Sfałszowane opakowania i ulotki – trudne do odróżnienia od oryginałów
Konsekwencje dla pacjentów:
- Zatrucia i poważne powikłania zdrowotne – spożycie toksycznych substancji
- Brak leczenia choroby – pacjenci otrzymują lek, który nie działa
- Wzrost antybiotykooporności – niewłaściwe dawki leków prowadzą do rozwoju oporności na antybiotyki
- Zgony – WHO szacuje, że każdego roku dziesiątki tysięcy osób umiera z powodu stosowania podrabianych leków
Jak walczyć z podrabianymi lekami?
Handel fałszywymi lekami to ogromne zagrożenie, które wymaga zdecydowanych działań na wielu poziomach. Kluczową rolę odgrywa prawo, edukacja, technologia i współpraca międzynarodowa. Bez tych elementów walka z farmaceutyczną przestępczością nie przyniesie skutków:
- Konwencja Medicrime, czyli międzynarodowy traktat przeciwko podrabianiu leków, miała ujednolicić przepisy i zaostrzyć kary. Mimo że od jej wejścia w życie minęło kilka lat, nadal są kraje, które nie wdrożyły jej w pełni. To sprawia, że przestępcy wykorzystują luki prawne i swobodnie działają w różnych częściach świata.
- Edukacja pacjentów i lekarzy jest najważniejsza. Wielu ludzi wciąż nie zdaje sobie sprawy z ryzyka zakupu leków poza apteką. Nielegalne preparaty często kuszą niższą ceną, ale mogą zawierać toksyczne substancje lub po prostu nie działać.
- Nowoczesne technologie identyfikacyjne mogą skutecznie ograniczyć rynek podrabianych farmaceutyków. System track & trace pozwala śledzić drogę leku od producenta do pacjenta. Coraz większą rolę odgrywa też blockchain i sztuczna inteligencja, która analizuje dane rynkowe i wykrywa anomalie w sprzedaży.
- Handel fałszywymi lekami nie zna granic, dlatego kluczowa jest współpraca międzynarodowa. Akcja SHIELD, koordynowana przez Europol, pozwoliła zamknąć ponad 1500 stron sprzedających fałszywe farmaceutyki i skonfiskować leki warte miliony euro.
- Unia Europejska nadal zmaga się z problemem niespójnych regulacji. Mimo że obowiązuje Dyrektywa 2011/62/UE, różnice w jej wdrażaniu sprawiają, że fałszerze mogą łatwo przerzucać leki między krajami. Potrzebne są jednolite przepisy i surowsze kontrole, aby ograniczyć ten proceder.
Źródło:
- infosecurity24.pl
