Projekt ustawy o zawodzie psychoterapeuty wymaga gruntownej przebudowy, a nie jedynie wprowadzenia poprawek – ocenia prof. dr hab. Artur Nowak-Far. Prawnik wskazuje na niejasną definicję psychoterapii, nadmierne kompetencje przyszłego samorządu zawodowego oraz rozwiązania, które jego zdaniem mogą naruszać Konstytucję RP. Ekspert rekomenduje przygotowanie nowego projektu, wykorzystującego dotychczasowy dorobek prac legislacyjnych.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego prof. Artur Nowak-Far postuluje gruntowną przebudowę projektu ustawy o zawodzie psychoterapeuty.
- Jakie zastrzeżenia konstytucyjne budzą kompetencje przyszłego samorządu zawodowego.
- Jakie sprzeczności występują w przepisach dotyczących szkolenia psychoterapeutów.
- Kiedy Komisja Zdrowia wznowi prace nad projektem ustawy i jakie rozwiązania przewiduje regulacja.
Prof. Nowak-Far: projekt ustawy wymaga zasadniczych zmian
Prof. dr hab. Artur Nowak-Far, profesor nauk prawnych, przygotował opinię dotyczącą projektu ustawy o zawodzie psychoterapeuty na zlecenie Polskiego Towarzystwa Terapii Poznawczej i Behawioralnej im. prof. Zdzisława Bizonia.
Ekspert nie kwestionuje potrzeby ustawowego uregulowania zawodu psychoterapeuty. Zwraca jednak uwagę, że obecny projekt zawiera wady dotyczące podstawowych założeń regulacji.
– Tę ustawę trzeba jednak napisać na nowo albo ją gruntownie zmienić – ocenia prof. Nowak-Far.
Jego zdaniem najlepszym rozwiązaniem byłoby przygotowanie nowego projektu, z zachowaniem tych przepisów obecnej propozycji, które nie budzą zastrzeżeń legislacyjnych.
Niejasna definicja psychoterapii i zbyt szeroki zakres regulacji
Jednym z podstawowych problemów wskazanych przez profesora jest brak jednoznacznej definicji psychoterapii. Projekt zawiera dwa różniące się ujęcia tego pojęcia – w art. 2 pkt 9 oraz art. 7 ust. 1.
Jak zauważa ekspert, zastosowano w nich ogólne określenia, takie jak „rozwój” czy „rozwój osobowości”. Tymczasem precyzyjna definicja jest niezbędna do ustalenia, jakie działania i osoby będą podlegały przepisom ustawy.
Zastrzeżenia budzi również art. 7 ust. 3, który do wykonywania zawodu psychoterapeuty zalicza nie tylko prowadzenie psychoterapii, lecz także działalność naukową, dydaktyczną i administracyjną.
– Nawet w innych zawodach zaufania publicznego, takich jak adwokat czy radca prawny, nie ma analogicznych rozwiązań, bo te będą skutkowały zakazami wykonywania zajęć np. nauczyciela, dziennikarza, czy recepcjonistki, jeżeli tylko zaczną one dotyczyć psychoterapii, np. poprzez przeprowadzenie radiowej audycji na jej temat – wskazuje prof. Nowak-Far.
Samorząd psychoterapeutów z nadmiernymi kompetencjami?
Kolejne zastrzeżenia dotyczą planowanego samorządu zawodowego. Według prof. Nowaka-Fara projekt pozostawia mu zbyt szerokie uprawnienia do określania zasad dostępu do zawodu oraz standardów jego wykonywania.
Profesor przypomina, że art. 17 ust. 1 Konstytucji RP pozwala samorządom zawodowym sprawować pieczę nad należytym wykonywaniem zawodów zaufania publicznego. Podstawowe standardy powinny jednak wynikać z ustawy.
– Tymczasem samorząd ma zbyt duże kompetencje w zakresie określania warunków dostępu do zawodu i nadzorowania jego wykonywania, a projekt pozostawia mu w zasadzie wszystkie kwestie dotyczące standardów dopuszczenia do zawodu i pieczy nad nim. Jest to w mojej ocenie niezgodne z Konstytucją – wskazuje prof. Nowak-Far.
Dodatkowym problemem jest przewidziany w art. 7 ust. 2 podział na pięć grup podejść psychoterapeutycznych, z których każda ma opierać się na własnych standardach. Zdaniem eksperta może to prowadzić do powstania pięciu faktycznie odrębnych struktur samorządowych i rozbieżnych zasad wykonywania zawodu.
– Reguły te trudno będzie uznać za jednolite; istnieje duże prawdopodobieństwo, że działanie dopuszczalne w jednym podejściu będzie niedopuszczalne w innym. W efekcie sama ustawa nie tworzy żadnych istotnych standardów usług psychoterapeutycznych, bo w praktyce będą je ustalać osoby powołane w ramach wewnętrznych mechanizmów decyzyjnych samych psychoterapeutów. Na dodatek obowiązek przypisania się do jednej z grup w mojej ocenie narusza zasadę jednolitości regulacji prawnej danej materii ustawowej (co wynika z zasad techniki prawodawczej) oraz konstytucyjną zasadę swobody działalności gospodarczej – argumentuje profesor.
Wątpliwości konstytucyjne i błędy w przepisach o szkoleniu
Prof. Nowak-Far zwraca także uwagę na art. 22 Konstytucji RP, który dopuszcza ograniczenie wolności działalności gospodarczej wyłącznie w drodze ustawy i ze względu na ważny interes publiczny. W jego ocenie projekt nie identyfikuje wystarczająco precyzyjnie interesu publicznego uzasadniającego proponowany zakres regulacji zawodu psychoterapeuty.
Ekspert wskazuje ponadto na sprzeczności dotyczące szkolenia zawodowego. Zgodnie z art. 43 ust. 2 kandydat powinien zdać egzamin przed rozpoczęciem drugiego etapu szkolenia. Jednocześnie art. 47 ust. 3 pkt 7 oraz art. 48 ust. 9 przewidują możliwość ubiegania się o zwolnienie z kursu przygotowawczego lub skierowanie na egzamin dopiero podczas rekrutacji na ten etap.
– Żeby się zrekrutować, trzeba zdać egzamin, a żeby wystąpić o zwolnienie z kursu lub skierowanie na egzamin – zrekrutować się. Takie błędne koło pokazuje, że projekt jest nadal niskiej jakości legislacyjnej, także w zakresie swoich zasadniczych rozwiązań i wymaga gruntownej przebudowy – podkreśla prof. Nowak-Far.
Co dalej z ustawą o zawodzie psychoterapeuty?
W ocenie prof. Nowaka-Fara usunięcie wskazanych wad za pomocą pojedynczych poprawek sejmowych może okazać się niewystarczające. Problemy dotyczą bowiem definicji, zakresu regulacji oraz podziału kompetencji pomiędzy ustawodawcę a samorząd zawodowy.
– Uważam, że autorzy powinni przedstawić nowy, dopracowany projekt, który wykorzysta dotychczasowy dorobek powstały w trakcie prac nad regulacją, ale muszą oni dokładnie przemyśleć m.in. relację względem zawodów psychologa i lekarza. Przypominam też, że Regulamin Sejmu daje do tego narzędzia (art. 34 ust. 7 i 8): zwrot projektu autorom albo skierowanie go do zaopiniowania przez Komisję Ustawodawczą. Absolutnie nie kwestionuję potrzeby regulacji, ale ustawa musi być czytelna od pierwszego akapitu: zarówno dla tych, którzy pomagają, jak i dla tych, którzy pomocy szukają – podsumowuje prof. Nowak-Far.
Sejm wraca do prac nad ustawą o zawodzie psychoterapeuty
Przypomnijmy, że 17 listopada 2026 r. o godz. 17:00 Komisja Zdrowia ma kontynuować rozpatrywanie poselskiego projektu ustawy o zawodzie psychoterapeuty oraz samorządzie zawodowym (druk nr 1345) wraz z autopoprawką. Dokument trafił do Sejmu 11 lutego 2025 r., a pierwsze czytanie przeprowadzono 9 lipca 2025 r.
Celem projektowanych przepisów jest uregulowanie dostępu do zawodu psychoterapeuty, określenie wymagań kwalifikacyjnych oraz zasad odpowiedzialności zawodowej. Obecnie sam tytuł psychoterapeuty nie jest objęty odrębną ochroną ustawową.
Wśród rozwiązań proponowanych przez zespół pracujący przy Ministerstwie Zdrowia znalazły się m.in. państwowe egzaminy, obowiązkowa przynależność do samorządu zawodowego oraz otwarcie ścieżki kształcenia psychoterapeutycznego dla absolwentów różnych kierunków studiów magisterskich.
Główne wnioski
- Prof. dr hab. Artur Nowak-Far rekomenduje przygotowanie nowego projektu ustawy o zawodzie psychoterapeuty, wskazując na fundamentalne wady obecnej propozycji, których nie da się łatwo usunąć pojedynczymi poprawkami.
- Projekt zawiera dwie różniące się definicje psychoterapii w art. 2 pkt 9 i art. 7 ust. 1, a przepisy dotyczące szkolenia zawodowego są zdaniem eksperta wewnętrznie sprzeczne.
- Planowany samorząd zawodowy może otrzymać zbyt szerokie kompetencje do określania standardów wykonywania zawodu, a podział na pięć grup podejść psychoterapeutycznych budzi dodatkowe zastrzeżenia prawne.
- 17 listopada 2026 r. o godz. 17:00 Komisja Zdrowia ma kontynuować prace nad projektem ustawy o zawodzie psychoterapeuty oraz samorządzie zawodowym (druk nr 1345) wraz z autopoprawką.
Źródło:
- Opinia prof. dr hab. Artura Nowaka-Fara o projekcie ustawy o zawodzie psychoterapeuty przygotowana na zlecenie Polskiego Towarzystwa Terapii Poznawczej i Behawioralnej im. prof. Zdzisława Bizonia / Oprac. TK

