Naukowcy z Vanderbilt-Ingram Cancer Center opracowali jeden z największych atlasów molekularnych raka piersi, analizując dane z ponad 7600 guzów pochodzących z 22 niezależnych badań. Wyniki opublikowane 3 listopada 2026 r. w „Cell Reports Medicine” ujawniły wcześniej nierozpoznane podtypy nowotworu, różniące się biologią, rokowaniem i potencjalną wrażliwością na leczenie. Odkrycie może przyczynić się do rozwoju onkologii precyzyjnej, w której wybór terapii będzie w większym stopniu zależał od molekularnej charakterystyki guza.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak naukowcy z Vanderbilt-Ingram Cancer Center stworzyli atlas molekularny raka piersi na podstawie analizy ponad 7600 guzów.
- Jakie nowe podtypy raka piersi ujawniono i dlaczego mogą mieć znaczenie dla rokowania oraz skuteczności leczenia.
- Jak analiza transkryptomu pozwala dokładniej klasyfikować nowotwory niż tradycyjna ocena receptorów hormonalnych i HER2.
- W jaki sposób nowe odkrycia mogą wspierać rozwój terapii celowanych i spersonalizowanego leczenia raka piersi.
Atlas molekularny raka piersi – analiza ponad 7600 guzów
Badacze z Vanderbilt-Ingram Cancer Center stworzyli kompleksową mapę transkryptomową raka piersi, integrując dane pochodzące z 22 niezależnych projektów badawczych. Transkryptom to kompletny zestaw cząsteczek RNA obecnych w komórkach, odzwierciedlający aktywność genów i procesy biologiczne zachodzące w nowotworze. Jego analiza pozwala identyfikować różnice molekularne, które mogą pozostawać niewidoczne w standardowym badaniu histopatologicznym.
Dotychczas jednym z największych ograniczeń takich analiz była trudność porównywania danych uzyskanych za pomocą różnych technologii sekwencjonowania. Naukowcy zastosowali więc metody obliczeniowe wywodzące się z genomiki pojedynczych komórek, umożliwiające połączenie tysięcy profili RNA w jeden model. Powstały atlas przedstawia biologicznie podobne nowotwory jako skupiska przypominające wyspy. Ich położenie odzwierciedla podobieństwa w ekspresji genów, charakterystyce klinicznej i odpowiedzi na leczenie.
Dlaczego dotychczasowa klasyfikacja raka piersi może być niewystarczająca?
Obecnie podstawą klasyfikacji raka piersi pozostaje ocena receptorów estrogenowych (ER), progesteronowych (PR) oraz HER2. Na tej podstawie lekarze dobierają między innymi hormonoterapię, leczenie anty-HER2 i chemioterapię. Jednak pacjentki z nowotworami należącymi do tej samej kategorii mogą odmiennie reagować na identyczne leczenie.
Nowy atlas wykazał, że w obrębie tradycyjnych podtypów raka piersi występują dodatkowe, biologicznie odrębne populacje guzów, które mogą różnić się agresywnością i podatnością na określone terapie. Oznacza to, że standardowa klasyfikacja nie zawsze odzwierciedla pełną różnorodność molekularną choroby.
Pięć najważniejszych odkryć dotyczących podtypów raka piersi
Analiza ujawniła kilka szczególnie istotnych zależności, które mogą wpłynąć na przyszłe strategie terapeutyczne.
Rak piersi z niską ekspresją receptorów estrogenowych
Guzy charakteryzujące się niską ekspresją ER wykazywały cechy biologiczne bardziej zbliżone do nowotworów ER-ujemnych niż ER-dodatnich. Może to mieć znaczenie dla przyszłej kwalifikacji do leczenia hormonalnego. Wyniki nie oznaczają jednak, że należy obecnie rezygnować z hormonoterapii u pacjentek z niską ekspresją ER.
Nowe podgrupy raka HER2-dodatniego
Naukowcy wyodrębnili populacje guzów HER2-dodatnich szczególnie zależnych od sygnalizacji tego receptora. Niektóre z tych nowotworów mogą wykazywać zwiększoną podatność na określone inhibitory kinazy HER2, co otwiera możliwości dokładniejszego doboru terapii celowanych.
Ukryty neuroendokrynny podtyp raka piersi
Jednym z najważniejszych odkryć była identyfikacja wcześniej niedostatecznie rozpoznawanej populacji guzów o cechach neuroendokrynnych. Podtyp ten wiązał się z gorszymi wynikami po standardowym leczeniu obejmującym chemioterapię i hormonoterapię. Analiza wskazała również FGFR1 jako potencjalny cel terapeutyczny, wymagający dalszej weryfikacji.
Agresywny podtyp potrójnie ujemnego raka piersi
Badacze zidentyfikowali biologicznie odrębny, agresywny podtyp progenitorowy o cechach podstawno-światłowych w obrębie potrójnie ujemnego raka piersi (TNBC). Wyniki sugerują możliwość wykorzystania terapii ukierunkowanych na szlaki RTK/MAPK oraz leczenia antyangiogennego, ograniczającego powstawanie naczyń krwionośnych zaopatrujących guz.
Różnice w rokowaniu w obrębie tych samych kategorii
Atlas wykazał także, że nowotwory zaliczane do jednego tradycyjnego podtypu mogą należeć do różnych grup prognostycznych. Dokładniejsze profilowanie molekularne mogłoby zatem pomóc w identyfikacji pacjentek wymagających bardziej intensywnego leczenia lub kwalifikacji do badań klinicznych.
Nowe narzędzie może wspierać dobór terapii onkologicznych
Oprócz atlasu naukowcy opracowali narzędzie umożliwiające przypisywanie guzów do określonych podtypów na podstawie standardowych danych sekwencjonowania RNA. W przyszłości rozwiązanie mogłoby pozwolić na umieszczenie profilu molekularnego guza konkretnej pacjentki na mapie i porównanie go z populacjami nowotworów o znanej charakterystyce biologicznej.
Podejście takie może wspierać dobór terapii celowanych, ocenę rokowania oraz projektowanie badań klinicznych. Nie jest to jednak narzędzie gotowe do rutynowego podejmowania decyzji terapeutycznych. Konieczne są badania prospektywne potwierdzające, że leczenie dobierane na podstawie nowej klasyfikacji rzeczywiście poprawia wyniki kliniczne.
Onkologia precyzyjna – kolejny krok w leczeniu raka piersi
Badanie rozwija wcześniejsze prace zespołu Briana Lehmanna i Jennifer Pietenpol dotyczące molekularnych podtypów potrójnie ujemnego raka piersi. Nowością jest rozszerzenie analizy na wszystkie główne kategorie choroby oraz stworzenie wspólnej przestrzeni porównawczej dla tysięcy nowotworów.
Autorzy wskazują również, że zastosowane metody obliczeniowe mogą znaleźć zastosowanie w innych chorobach, szczególnie przy łączeniu danych transkryptomowych, proteomicznych i pozostałych informacji molekularnych.
Główne wnioski
- Naukowcy z Vanderbilt-Ingram Cancer Center opracowali jeden z największych atlasów molekularnych raka piersi, integrując dane z ponad 7600 guzów pochodzących z 22 niezależnych badań. Wyniki opublikowano 3 listopada 2026 r. w „Cell Reports Medicine”.
- Analiza transkryptomiczna ujawniła wcześniej nierozpoznane podtypy raka piersi, różniące się biologią, rokowaniem i potencjalną wrażliwością na leczenie. Wykazano również istotną różnorodność molekularną w obrębie tradycyjnych kategorii ER-dodatnich, HER2-dodatnich i potrójnie ujemnych.
- Zidentyfikowano nowe potencjalne cele terapeutyczne, w tym FGFR1 w neuroendokrynnym podtypie raka piersi oraz szlaki RTK/MAPK w agresywnym podtypie potrójnie ujemnym. Wyniki sugerują również możliwość dokładniejszego doboru inhibitorów kinazy HER2.
- Nowy atlas może wspierać rozwój onkologii precyzyjnej, umożliwiając klasyfikację guzów na podstawie ekspresji genów. Przed zastosowaniem tego podejścia w rutynowej praktyce konieczne są jednak badania prospektywne potwierdzające jego korzyści kliniczne.
Źródło:
- https://www.cell.com/cell-reports-medicine/fulltext/S2666-3791(26)00546-X
- Vanderbilt University Medical Center
