Opłata od tzw. małpek ma wzrosnąć o 300%, a wszystkie wpływy z niej mają trafiać do Narodowego Funduszu Zdrowia. Zgodnie z projektem ustawy z 28 października 2026 r. NFZ może zyskać dzięki tym zmianom dodatkowe 1,48 mld zł rocznie, począwszy od 2028 r. Rząd proponuje podwyższenie stawki z 25 zł do 100 zł za litr czystego alkoholu, co według prognoz przełoży się na wzrost średniej ceny małpki o około 35%. Nowe przepisy dotyczące opłaty ALK miałyby wejść w życie 1 lipca 2027 r.
Z tego artykułu dowiesz się…
- O ile ma wzrosnąć opłata od tzw. małpek i jak wpłynie to na ich ceny.
- Jakie dodatkowe przychody NFZ przewiduje Ministerstwo Finansów na lata 2027-2037.
- Dlaczego gminy mają utracić udział we wpływach z opłaty ALK.
- Kiedy mają wejść w życie nowe stawki i zasady rozliczania opłat alkoholowych.
100% wpływów z opłaty od małpek ma trafiać do NFZ
Projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu zapewnienia przychodów Narodowemu Funduszowi Zdrowia przewiduje zmianę zasad podziału wpływów z opłaty ALK, pobieranej od napojów alkoholowych sprzedawanych w opakowaniach jednostkowych o pojemności nieprzekraczającej 300 ml.
Obecnie wpływy dzielone są po połowie między NFZ a gminy, na których terenie prowadzona jest sprzedaż alkoholu. Zgodnie z propozycją 100% środków miałoby zasilać budżet NFZ.
Autorzy projektu uzasadniają zmianę rosnącymi wydatkami Funduszu na świadczenia zdrowotne, również dla osób uzależnionych od alkoholu. Jednocześnie proponują usunięcie z ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi zadania dotyczącego realizacji przez gminy lokalnej międzysektorowej polityki przeciwdziałania negatywnym skutkom spożywania alkoholu, powiązanego z dotychczasowym udziałem w opłacie ALK.
Opłata alkoholowa wzrośnie czterokrotnie
Drugą ważną zmianą jest podwyższenie stawki opłaty ALK z 25 zł do 100 zł za każdy litr 100% alkoholu zawartego w opakowaniach o pojemności do 300 ml. Dla uproszczenia rozliczeń nowa stawka ma być określana jako 10 gr za każdy 1 ml czystego alkoholu. Przykładowo dla butelki wódki o pojemności 100 ml i zawartości alkoholu 40% opłata wzrosłaby z 1 zł do 4 zł.
Według założeń projektodawców wyższa opłata ma ograniczyć dostępność ekonomiczną alkoholu w małych opakowaniach. Prognozowany spadek sprzedaży wynosi 25%, liczony według objętości czystego alkoholu sprzedawanego w opakowaniach do 300 ml.
Wpływy z opłaty ALK spadają. W 2025 r. wyniosły 560,8 mln zł
W uzasadnieniu projektu przedstawiono dane dotyczące dotychczasowego funkcjonowania opłaty, która obowiązuje od 1 stycznia 2021 r. W pierwszym pełnym roku jej pobierania, czyli w 2022 r., wpływy osiągnęły 645,3 mln zł. W kolejnych latach stopniowo malały, osiągając 560,8 mln zł w 2025 r.
Zmniejszyła się również liczba wydawanych banderol na napoje spirytusowe w opakowaniach do 200 ml. W 2020 r. wynosiła 740 mln sztuk, natomiast w 2021 r. spadła do 557 mln. W 2025 r. liczba banderol była o ponad 29% niższa niż w 2020 r.
Jednocześnie autorzy projektu wskazują na rosnącą dostępność ekonomiczną małych opakowań alkoholu. W 2021 r. za przeciętne wynagrodzenie można było kupić 841 tzw. małpek, a w 2025 r. już 1026.
Miesięczne rozliczenia opłaty i łagodniejsze sankcje
Projekt przewiduje również zmiany administracyjne dla przedsiębiorców zobowiązanych do uiszczania opłaty ALK. Rozliczenia mają odbywać się co miesiąc, a nie jak obecnie co pół roku. W takim samym cyklu środki będą przekazywane do NFZ.
Przedsiębiorcy uzyskają możliwość składania jednej informacji ALK dla wszystkich posiadanych zezwoleń. Zniesiony ma zostać również wymóg podpisywania dokumentów wyłącznie kwalifikowanym podpisem elektronicznym.
Złagodzone zostaną sankcje. Dodatkowa opłata będzie mogła zostać nałożona zasadniczo wtedy, gdy przedsiębiorca jednocześnie nie złoży wymaganej informacji i nie uiści należności. Przewidziano także wyjątek związany z wnioskiem o odroczenie płatności lub rozłożenie jej na raty.
Zmiany obejmą również opłaty za zezwolenia na sprzedaż alkoholu
Projekt zakłada ponadto powiązanie wysokości opłat za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż alkoholu z rzeczywistą wartością sprzedaży. Proponowane stawki roczne wynoszą:
- 1,9% wartości sprzedaży, minimum 1050 zł – dla napojów o zawartości alkoholu do 4,5% oraz piwa.
- 1,9% wartości sprzedaży, minimum 1050 zł – dla napojów o zawartości alkoholu powyżej 4,5% do 18%.
- 3,2% wartości sprzedaży, minimum 4200 zł – dla napojów o zawartości alkoholu powyżej 18%.
Opłaty mają być rozliczane w dwóch etapach, z uwzględnieniem rzeczywistej wartości sprzedaży. Podobne zasady przewidziano dla zezwoleń jednorazowych i związanych z organizacją imprez zamkniętych.
Blisko 1,8 mld zł rocznie dla NFZ z opłaty od małpek
Z oceny skutków regulacji przygotowanej przez Ministerstwo Finansów wynika, że po podwyższeniu opłaty ALK i przekazaniu całości wpływów do NFZ Fundusz ma otrzymywać około 1,78 mld zł rocznie. W porównaniu z obecnymi zasadami jego przychody wzrosną o około 1,48 mld zł rocznie, począwszy od 2028 r. W 2027 r., ze względu na planowane wejście przepisów w życie 1 lipca, dodatkowe przychody NFZ oszacowano na 740,6 mln zł.
Prognozy zakładają, że podwyżka opłaty spowoduje wzrost średniej ceny tzw. małpki o około 35%, a sprzedaż alkoholu w opakowaniach do 300 ml, liczona w przeliczeniu na czysty alkohol, zmniejszy się o 25%. Mimo przewidywanego spadku konsumpcji wpływy z opłaty mają wzrosnąć.
Według OSR łączny wzrost przychodów NFZ w latach 2027-2037 wyniesie około 15,55 mld zł.
Kiedy nowe przepisy wejdą w życie?
Projekt przewiduje trzy terminy wdrożenia zmian:
- 1 lipca 2027 r. – podwyższenie opłaty ALK, zmiana zasad jej rozliczania i przekazywanie 100% wpływów do NFZ.
- 1 stycznia 2028 r. – nowe zasady wydawania zezwoleń na sprzedaż alkoholu i naliczania związanych z nimi opłat oraz zmiany dotyczące opłaty skarbowej.
- 1 stycznia 2029 r. – zmiana maksymalnego udziału środków przekazywanych przez NFZ z opłaty ALK na Fundusz Rozwiązywania Problemów Hazardowych z 8% do 2%, przy zachowaniu minimalnej kwoty 20 mln zł.
Projekt z 28 października 2026 r. znajduje się na etapie opiniowania i 21-dniowych konsultacji publicznych.
Główne wnioski
- Opłata od małpek ma wzrosnąć o 300% – z 25 zł do 100 zł za litr czystego alkoholu, a całość wpływów ma trafiać do NFZ.
- NFZ ma zyskać dodatkowe 1,48 mld zł rocznie od 2028 r. Łączne roczne wpływy Funduszu z opłaty ALK szacowane są na 1,78 mld zł.
- Średnia cena małpki ma wzrosnąć o około 35%, a sprzedaż alkoholu w opakowaniach do 300 ml, liczona według objętości czystego alkoholu, zmniejszyć się o 25%.
- Nowe przepisy dotyczące opłaty ALK mają obowiązywać od 1 lipca 2027 r. Zmiany opłat za zezwolenia na sprzedaż alkoholu zaplanowano na 1 stycznia 2028 r.
Źródło:
- https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12416250/katalog/13234558#13234558
