W finansowaniu Narodowego Funduszu Zdrowia w 2027 r. może zabraknąć około 16 mld zł – wynika z oceny Rady Fiskalnej dotyczącej wstępnego projektu ustawy budżetowej. Szacunek uwzględnia już zaplanowaną dotację podmiotową dla NFZ w wysokości 41,5 mld zł. Rada zwraca uwagę, że niedoszacowanie kosztów Funduszu i uzupełnianie jego finansowania w ciągu roku stały się trwałym problemem planowania wydatków na ochronę zdrowia. Rekomenduje również, aby plan finansowy NFZ był przedstawiany wraz z projektem ustawy budżetowej.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak duży niedobór finansowania NFZ w 2027 r. szacuje Rada Fiskalna.
- Dlaczego Rada wskazuje finansowanie Funduszu jako szczególne ryzyko wydatkowe.
- Jak w latach 2021-2025 różniły się rzeczywiste i pierwotnie planowane koszty NFZ.
- Jakie zmiany w planowaniu i prezentowaniu finansów NFZ rekomenduje Rada Fiskalna.
Rada Fiskalna szacuje niedobór finansowania NFZ na około 16 mld zł
Rada Fiskalna wskazała finansowanie Narodowego Funduszu Zdrowia jako jedno ze szczególnych ryzyk wydatkowych związanych z budżetem państwa na 2027 r. Według szacunków Biura Rady Fiskalnej niedobór finansowania NFZ może wynieść około 16 mld zł już po uwzględnieniu dotacji podmiotowej z budżetu państwa w wysokości 41,5 mld zł.
Rada ocenia, że problem nie ma charakteru jednorazowego. W latach 2021-2025 rzeczywiste koszty NFZ były każdego roku o około 19-22 mld zł wyższe od pierwotnie planowanych.
Według Rady pierwotne koszty Funduszu są dostosowywane do dostępnych przychodów, mimo presji finansowej wynikającej m.in. ze świadczeń nielimitowanych, wzrostu wynagrodzeń oraz zmian wycen świadczeń. Przy utrzymaniu obecnych zasad prawdopodobieństwo konieczności zwiększenia dotacji dla NFZ w 2027 r. Rada ocenia jako bardzo wysokie.
Dodatkowe finansowanie może mieć znaczenie również dla całego budżetu państwa. Jeżeli środki dla NFZ będą pochodziły z niewykonanych wydatków w innych obszarach, wykorzystana zostanie część zakładanych oszczędności, co może ograniczyć przewidywane obniżenie deficytu i długu.
Rada: planowanie wydatków NFZ wymaga zmian
W opinii Rady Fiskalnej koszty NFZ i źródła ich finansowania powinny być realistycznie uwzględniane już na etapie tworzenia pierwotnego planu finansowego. Zwrócono również uwagę na potrzebę dostosowania harmonogramu wycen świadczeń oraz uwzględniania skutków wzrostu wynagrodzeń do kalendarza prac nad budżetem.
Rada wskazuje ponadto na powtarzające się problemy z uzgodnieniem planu finansowego NFZ z ministrem finansów i jego formalnym zatwierdzaniem. Zdaniem instytucji osłabia to wiarygodność całego procesu planowania wydatków publicznych na ochronę zdrowia.
Aktualny plan NFZ w zakresie dotacji ma być również niespójny z wstępnym projektem ustawy budżetowej na 2027 r.
Plan finansowy NFZ jako załącznik do ustawy budżetowej
Jedna z rekomendacji Rady dotyczy zwiększenia przejrzystości finansów Narodowego Funduszu Zdrowia. Obecnie uzasadnienia projektów ustaw budżetowych nie przedstawiają planu finansowego NFZ, mimo że – jak zauważa Rada – jest to trzeci pod względem znaczenia plan finansowy w kraju.
Skala wydatków Funduszu jest duża. W 2025 r. koszty poniesione przez NFZ wyniosły blisko 220 mld zł, natomiast dotację podmiotową przewidzianą na 2027 r. określono na 41,5 mld zł.
Zgodnie z obowiązującymi przepisami plan finansowy NFZ powinien zostać zatwierdzony do końca lipca roku poprzedzającego rok budżetowy, a następnie opublikowany na stronie Funduszu. Rada zwraca jednak uwagę, że w rzeczywistości publikacja następuje ze znacznym opóźnieniem.
Dlatego w rekomendacji nr 7a zaproponowano zamieszczanie planu finansowego NFZ w załącznikach do uzasadnienia projektu ustawy budżetowej. Docelowo Rada proponuje rozważenie objęcia tego dokumentu kontrolą parlamentarną poprzez włączenie go jako załącznika do samej ustawy budżetowej.
Takie rozwiązanie pozwoliłoby Sejmowi, Senatowi oraz opinii publicznej jednocześnie oceniać planowane koszty NFZ, jego przychody oraz wysokość dotacji z budżetu państwa. Rada przypomina, że podobne rozwiązanie Ministerstwo Finansów zapowiadało już w „Białej Księdze” z kwietnia 2024 r., jednak dotychczas nie zostało ono wdrożone w odniesieniu do NFZ.
Rząd zaplanował 274 mld zł na ochronę zdrowia w 2027 roku
Rząd przyjął projekt budżetu państwa na 2027 r. 28 sierpnia. Zgodnie z przedstawionymi wówczas założeniami nakłady na ochronę zdrowia mają wynieść 274 mld zł, czyli o 26,3 mld zł więcej niż w 2026 r. i osiągnąć poziom 7% PKB. Dotację z budżetu państwa dla NFZ zaplanowano na 41,5 mld zł.
Dla porównania w budżecie na 2026 r. całkowite nakłady na ochronę zdrowia określono na 247,8 mld zł – około 25 mld zł więcej niż rok wcześniej.
Podczas prezentacji projektu budżetu premier Donald Tusk mówił o konieczności odpowiedniego wykorzystania dodatkowych pieniędzy na zdrowie.
– To jest o 26 mld więcej niż w zeszłym roku. Cały czas z Panią minister, dzisiaj też zresztą będziemy jeszcze o tym rozmawiali, pracujemy nad tym, żeby te wyraźnie większe pieniądze na zdrowie nie zostały w żaden sposób zmarnowane – powiedział Donald Tusk.
Minister finansów i gospodarki Andrzej Domański wskazywał natomiast, że wzrost nakładów powinien służyć przede wszystkim skracaniu kolejek i poprawie dostępności świadczeń, a nie finansowaniu bardzo wysokich wynagrodzeń.
Szacunki dotyczące luki w NFZ różnią się
Ocena Rady Fiskalnej pojawia się kilka dni po kolejnych informacjach dotyczących konstrukcji planu finansowego NFZ na przyszły rok. 9 września „Rzeczpospolita” informowała, że w planie Funduszu na 2027 r. nadal brakuje około 12 mld zł.
Część tej luki miałyby ograniczyć dodatkowe wpływy ze składki zdrowotnej związane z planowanymi zmianami podatkowymi. Według informacji dziennika około 8,4 mld zł planowanych dochodów zależy jednak od przyjęcia odpowiednich ustaw, a następnie ich wejścia w życie. Ostateczna wysokość wpływów będzie również zależała od zachowania podatników.
Rada Fiskalna działa od początku 2026 roku
Rada Fiskalna jest niezależną instytucją państwową odpowiedzialną za ocenę polityki budżetowej i monitorowanie stabilności finansów publicznych. Działa od początku 2026 r. na podstawie ustawy z 20 grudnia 2024 r., a jej utworzenie wynikało również z unijnych wymogów dotyczących funkcjonowania niezależnych instytucji fiskalnych.
Do jej zadań należy m.in. opiniowanie projektu ustawy budżetowej pod kątem przestrzegania krajowych i unijnych reguł fiskalnych, ocena prognoz makroekonomicznych wykorzystywanych przy przygotowywaniu budżetu oraz analiza krajowych ram budżetowych.
Minister finansów, zgodnie z ustawą o Radzie Fiskalnej, powinien zastosować się do przedstawionych przez nią rekomendacji albo wyjaśnić przyczyny ich nieuwzględnienia.
Główne wnioski
- Według Biura Rady Fiskalnej niedobór finansowania NFZ w 2027 r. może wynieść około 16 mld zł już po uwzględnieniu 41,5 mld zł dotacji z budżetu państwa.
- W latach 2021-2025 wykonanie kosztów NFZ przewyższało pierwotny plan o około 19-22 mld zł rocznie.
- Rada Fiskalna rekomenduje realistyczne ujmowanie kosztów i źródeł finansowania NFZ już w planie pierwotnym.
- Rada proponuje zamieszczanie planu finansowego NFZ w załącznikach do uzasadnienia projektu ustawy budżetowej, a docelowo rozważenie objęcia go kontrolą parlamentarną.
- Źródło:
https://www.radafiskalna.gov.pl/publikacje/publikacje-rady/opinie-rf/opinia-rf-o-projekcie-ustawy-budzetowej-na-rok-2027/
