Dwóch psychiatrów oceniających tego samego pacjenta może dojść do różnych wniosków diagnostycznych. Międzynarodowe badanie z udziałem 1038 psychiatrów i lekarzy psychiatrów z 19 krajów wykazało, że zgodność diagnoz wynosiła zaledwie 55 proc. Szczególnie duże rozbieżności dotyczyły przypadków ze spektrum schizofrenii. Wyniki opublikowano w „Frontiers in Psychiatry”.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak często psychiatrzy stawiają taką samą diagnozę na podstawie tego samego przypadku i dlaczego poziom zgodności wynoszący 55 proc. zwrócił uwagę naukowców.
- Jakie są wyniki międzynarodowego badania obejmującego 1038 psychiatrów i lekarzy psychiatrów z 19 krajów, którzy oceniali przypadki z wykorzystaniem systemu ICD-10 WHO.
- Które zaburzenia psychiczne powodowały największe rozbieżności diagnostyczne i dlaczego szczególnym wyzwaniem okazały się przypadki ze spektrum schizofrenii.
- Jak niepewność diagnostyczna może wpływać na leczenie pacjentów i wiarygodność badań psychiatrycznych oraz dlaczego autorzy postulują bardziej precyzyjne definiowanie zaburzeń psychicznych.
Psychiatrzy zgodni w diagnozie w 55 proc. przypadków
Standaryzacja diagnostyki psychiatrycznej miała ograniczyć problem rozbieżności pomiędzy klinicystami. Jeszcze w latach 70. XX wieku diagnozy psychiatryczne charakteryzowały się dużą niepewnością. W kolejnych dekadach m.in. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) oraz Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne rozwijały systemy oparte na ujednoliconych kryteriach.
Najnowsze badanie naukowców z Uniwersytetu Kopenhaskiego pokazuje jednak, że problem nie zniknął. W analizie uczestniczyło 1038 psychiatrów i lekarzy psychiatrów z 19 krajów. Badacze przygotowali dziewięć pisemnych opisów przypadków pacjentów. Każdy uczestnik otrzymał dwa z nich i miał wskazać najbardziej odpowiednią diagnozę, wykorzystując system ICD-10 WHO. Ogólna zgodność diagnostyczna wyniosła jedynie 55 proc.
Nasze badanie pokazuje, że gdy dwóch psychiatrów stawia diagnozę temu samemu pacjentowi, zgadzają się oni tylko w 55% przypadków. Uważamy, że to niepokojąco niski wynik. W rzeczywistości jest on zbliżony do poziomu odnotowanego w niektórych badaniach przeprowadzonych w latach 70. XX wieku, które w ogóle doprowadziły do opracowania standaryzowanych kryteriów diagnostycznych – mówi profesor i konsultantka psychiatryczna Julie Nordgaard.
Te same objawy mogą prowadzić do różnych diagnoz
Poziom zgodności różnił się w zależności od analizowanego zaburzenia. Szczególnym wyzwaniem okazały się przypadki, które można było klasyfikować jako schizofrenię lub zaburzenia schizotypowe. W wielu z nich zgodność diagnostyczna spadała wyraźnie poniżej 50 proc. Jednym z możliwych wyjaśnień jest nakładanie się objawów różnych zaburzeń psychicznych. Przykładowo myśli obsesyjne mogą pojawiać się zarówno w zaburzeniu obsesyjno-kompulsyjnym (OCD), jak i w schizofrenii.
To nie są przypadkowe błędy. W rozbieżnościach istnieje wyraźny schemat. Prawdopodobnie odzwierciedla to fakt, że kategorie diagnostyczne nie są tak jasno zdefiniowane, jak zakładaliśmy, skoro doświadczeni psychiatrzy potrafią interpretować te same objawy w tak różny sposób.
Badacze podkreślają przy tym, że wyników nie należy interpretować jako dowodu na niewłaściwą pracę psychiatrów. Problem może wynikać z różnic w interpretacji objawów i przypisywaniu znaczenia poszczególnym cechom obrazu klinicznego.
Różna diagnoza może oznaczać różne leczenie
Rozbieżności mają bezpośrednie znaczenie dla pacjentów. Diagnoza psychiatryczna może wpływać na wybór terapii, dlatego jej zmiana może prowadzić również do zmiany postępowania.
Nie chodzi o to, że psychiatrzy źle wykonują swoją pracę. Raczej odzwierciedla to fakt, że pomimo istnienia systemów diagnostycznych, klinicyści nadal różnią się w sposobie interpretowania objawów i tego, które cechy uważają za najważniejsze. Potrzebujemy większego konsensusu, w przeciwnym razie pacjenci ryzykują otrzymanie zmienionej diagnozy i leczenia – dodaje Julie Nordgaard.
Niepewność diagnostyczna może wpływać również na badania
Problem wykracza poza praktykę kliniczną. Zdaniem naukowców niewystarczająca zgodność diagnoz może utrudniać interpretację wyników badań psychiatrycznych. Jeżeli do badania dotyczącego określonego zaburzenia zostaną włączeni pacjenci, którzy według innych klinicystów spełniają kryteria innej diagnozy, trudniej jednoznacznie określić, na jaką chorobę oceniana terapia rzeczywiście działa.
Profesor Mads Gram Henriksen zwraca uwagę na przykład badań nad zaburzeniami osobowości, do których potencjalnie mogłyby zostać zakwalifikowane osoby cierpiące w rzeczywistości – według innej oceny diagnostycznej – na schizofrenię.
Czy psychiatrii potrzeba mniej kategorii diagnostycznych?
Autorzy wskazują również na złożoność klasyfikacji. Wykorzystywany przez uczestników ICD-10 zawiera ponad 200 diagnoz, a wiele zaburzeń psychicznych ma wieloaspektowy obraz kliniczny. Zdaniem naukowców jednym z kierunków zmian mogłoby być stworzenie bardziej precyzyjnych opisów poszczególnych zaburzeń, dzięki którym klinicyści łatwiej odróżnialiby je od siebie. Rozważenia może wymagać również ograniczenie liczby kategorii diagnostycznych.
Główne wnioski
- W międzynarodowym badaniu obejmującym 1038 psychiatrów i lekarzy psychiatrów z 19 krajów zgodność diagnostyczna wyniosła tylko 55 proc. Uczestnicy oceniali pisemne opisy przypadków, korzystając z systemu ICD-10 WHO.
- Największe rozbieżności dotyczyły przypadków, które można było diagnozować jako schizofrenię lub zaburzenia schizotypowe. W wielu z nich zgodność pomiędzy specjalistami wynosiła znacznie poniżej 50 proc.
- Zdaniem badaczy problem może wynikać m.in. z nakładania się objawów różnych zaburzeń psychicznych oraz odmiennej interpretacji ich znaczenia przez klinicystów. Przykładem są myśli obsesyjne, które mogą występować zarówno w OCD, jak i schizofrenii.
- Rozbieżności diagnostyczne mogą mieć znaczenie zarówno dla wyboru leczenia pacjentów, jak i wiarygodności badań psychiatrycznych. Autorzy wskazują na potrzebę bardziej precyzyjnego opisywania zaburzeń psychicznych i rozważenia zmniejszenia liczby kategorii diagnostycznych.
Źródło:
- https://www.frontiersin.org/journals/psychiatry/articles/10.3389/fpsyt.2026.1891625/full
- University of Copenha
