Regularny ruch jest jednym z ważnych elementów profilaktyki demencji, jednak nie każda forma aktywności fizycznej może wiązać się z takimi samymi korzyściami. Metaanaliza obejmująca ponad 4,2 mln osób wykazała, że aktywność podejmowana w czasie wolnym wiązała się z niższym ryzykiem demencji. Tymczasem wysoki poziom aktywności fizycznej w pracy był związany z ryzykiem wyższym. Wyniki opublikowano w „The Lancet Public Health”.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego dla ryzyka demencji znaczenie może mieć nie tylko ilość ruchu, ale również kontekst, w którym podejmowana jest aktywność fizyczna.
- Jakie są wyniki metaanalizy obejmującej ponad 4,2 mln osób z 30 krajów i dowiesz się, jak aktywność w czasie wolnym wiązała się z ryzykiem demencji.
- Dlaczego aktywność fizyczna w pracy wiązała się z o 20 proc. wyższym ryzykiem demencji i jakie czynniki mogą tłumaczyć tę zależność.
- Dlaczego wyniki nie dowodzą, że praca fizyczna powoduje demencję, oraz jakie znaczenie mogą mieć stres, warunki pracy i możliwość regeneracji.
Aktywność fizyczna a demencja – liczy się także kontekst
Naukowcy z University of Southern California (USC) postanowili sprawdzić, czy w przypadku zdrowia mózgu występuje tzw. paradoks aktywności fizycznej. Zjawisko to jest już znane z badań nad chorobami układu krążenia: wysiłek wykonywany podczas pracy zawodowej nie zawsze zapewnia takie same korzyści jak ćwiczenia podejmowane dobrowolnie w czasie wolnym.
Zespół kierowany przez Davida Raichlena z USC Dornsife College of Letters, Arts and Sciences przeanalizował dane z 74 badań kohortowych i kliniczno-kontrolnych. Łącznie objęły one ponad 4,2 mln osób w wieku od 45 do 93 lat z 30 krajów. Mediana okresu obserwacji wynosiła 10 lat. Analizowano występowanie demencji ogółem, choroby Alzheimera oraz otępienia naczyniowego.
Ruch w czasie wolnym wiązał się z ryzykiem niższym o 24 proc.
Najwyraźniejsze korzyści zaobserwowano w przypadku aktywności rekreacyjnej. Osoby podejmujące więcej ruchu w czasie wolnym miały o 24 proc. niższe ryzyko demencji w porównaniu z osobami najmniej aktywnymi. Do takiej aktywności zaliczano m.in. spacery, bieganie, jazdę na rowerze, pływanie i uprawianie sportu. Wraz ze wzrostem poziomu rekreacyjnej aktywności fizycznej ryzyko demencji stopniowo malało, aż zależność osiągała plateau.
Inaczej wyglądały wyniki dotyczące wysiłku zawodowego. Większa aktywność fizyczna w pracy wiązała się z 20 proc. wyższym ryzykiem demencji. Co więcej, wraz ze wzrostem jej poziomu obserwowano stopniowy wzrost ryzyka, który również w pewnym momencie osiągał plateau.
Wyniki tych badań podważają powszechnie panujące przekonanie, że każdy ruch ma znaczenie dla zdrowia mózgu – powiedział Natan Feter, pierwszy autor badania.
Dlaczego praca fizyczna nie daje takich samych korzyści?
Autorzy podkreślają, że wyników nie należy interpretować jako dowodu na szkodliwość samego ruchu wykonywanego w pracy. Aktywność zawodowa i rekreacyjna odbywają się bowiem w zupełnie innych warunkach. Ćwiczenia w czasie wolnym są zazwyczaj podejmowane dobrowolnie. Można dopasować ich intensywność, czas trwania i częstotliwość do własnych możliwości. Aktywności może ponadto towarzyszyć odpoczynek, redukcja stresu oraz kontakt z innymi ludźmi.
Praca fizyczna może natomiast oznaczać wielogodzinne stanie, podnoszenie ciężkich przedmiotów, powtarzalne ruchy oraz niewystarczający czas na regenerację. Co więcej, zawody manualne mogą częściej wiązać się ze stresem psychospołecznym, ograniczoną kontrolą nad warunkami pracy, hałasem, zanieczyszczeniem powietrza czy innymi czynnikami środowiskowymi, które same mogą wpływać na zdrowie.
Wyniki nie oznaczają, że praca fizyczna powoduje demencję
Metaanaliza opierała się na badaniach obserwacyjnych, dlatego nie pozwala stwierdzić, że aktywność fizyczna w pracy bezpośrednio zwiększa ryzyko demencji. Związek utrzymywał się jednak również po uwzględnieniu takich czynników jak wiek, poziom wykształcenia i choroby przewlekłe. Zdaniem badaczy jest to argument przemawiający za dokładniejszym analizowaniem warunków, w których podejmowany jest wysiłek fizyczny.
Znacznie mniej wiadomo natomiast o aktywności związanej z prowadzeniem gospodarstwa domowego i dojazdami. W przypadku prac domowych zaobserwowano potencjalnie korzystny związek, ale dane pochodziły tylko z jednego badania. Wyniki dotyczące aktywnych dojazdów oparto z kolei jedynie na dwóch badaniach, dlatego nie pozwalają na wyciągnięcie jednoznacznych wniosków.
Kontekst może być ważny także podczas siedzenia
Wyniki wpisują się w szerszy kierunek badań nad tym, jak okoliczności wykonywania różnych czynności wpływają na mózg. W innym badaniu Raichlen, Feter i współpracownicy wykazali, że znaczenie może mieć nawet rodzaj aktywności wykonywanej podczas siedzenia.
Aktywne umysłowo zachowania siedzące, takie jak praca przy biurku, wiązały się z większą objętością niektórych obszarów kory mózgowej niż bierne spędzanie czasu w pozycji siedzącej, np. oglądanie telewizji. Także w tym przypadku samo określenie czasu jako „siedzącego” nie oddawało więc wszystkich potencjalnych różnic istotnych dla mózgu.
Profilaktyka demencji powinna uwzględniać rodzaj aktywności
Autorzy zwracają uwagę, że zalecenie „więcej się ruszaj” może być zbyt dużym uproszczeniem. Z perspektywy zdrowia publicznego znaczenie może mieć nie tylko zwiększanie poziomu aktywności, ale również tworzenie warunków sprzyjających bezpiecznemu ruchowi w czasie wolnym.
Innymi słowy, jeśli chodzi o ochronę mózgu, kontekst aktywności fizycznej może mieć równie duże znaczenie, co sam ruch – powiedział Raichlen. Poprawa dostępu do bezpiecznych parków, szlaków pieszych i obiektów rekreacyjnych, zapewnienie ludziom odpowiedniej ilości czasu wolnego na ćwiczenia oraz ograniczenie szkodliwego wpływu na środowisko pracy może ostatecznie okazać się równie ważne, jak promowanie samej aktywności fizycznej.
Główne wnioski
- Metaanaliza 74 badań obejmujących ponad 4,2 mln osób w wieku 45–93 lat z 30 krajów wskazuje, że związek aktywności fizycznej z demencją może zależeć od rodzaju i kontekstu ruchu.
- Osoby podejmujące więcej aktywności fizycznej w czasie wolnym miały o 24 proc. niższe ryzyko demencji w porównaniu z osobami najmniej aktywnymi.
- Wyższa aktywność fizyczna wykonywana w ramach pracy wiązała się natomiast z o 20 proc. wyższym ryzykiem demencji. Autorzy wskazują m.in. na możliwą rolę stresu, ograniczonej regeneracji i niekorzystnych warunków środowiska pracy.
- Badanie miało charakter obserwacyjny, dlatego nie pozwala stwierdzić, że praca fizyczna powoduje demencję. Wyniki wskazują jednak, że w profilaktyce zdrowia mózgu warto uwzględniać nie tylko ilość ruchu, ale także warunki, w których jest podejmowany.
Źródło:
- The Lancet Public Health
- University of Southern California
