Zdrowie jamy ustnej coraz częściej postrzegane jest jako istotny element profilaktyki chorób przewlekłych. Najnowsze badanie naukowców z Boston University School of Public Health (BUSPH) wskazuje, że osoby starsze, które rezygnują z opieki stomatologicznej z powodu kosztów, mogą być bardziej narażone na rozwój poważnych schorzeń, takich jak niewydolność serca, zawał serca, udar mózgu, czy demencja.
Analiza opublikowana w czasopiśmie The Journals of Gerontology, Series A sugeruje, że bariery finansowe w dostępie do leczenia stomatologicznego mogą stanowić ważny, potencjalnie modyfikowalny czynnik ryzyka chorób przewlekłych w populacji osób starszych.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego brak możliwości opłacenia opieki stomatologicznej może wiązać się ze zwiększonym ryzykiem chorób układu krążenia i demencji.
- Jakie wyniki przyniosło duże badanie naukowców z Boston University School of Public Health analizujące dane dziesiątek tysięcy osób starszych.
- W jaki sposób stan zdrowia jamy ustnej i choroby przyzębia mogą wpływać na procesy zapalne związane z chorobami sercowo-naczyniowymi i neurologicznymi.
- Dlaczego poprawa dostępności i finansowania opieki stomatologicznej może stać się elementem profilaktyki chorób przewlekłych w starzejących się społeczeństwach.
Związek między zdrowiem jamy ustnej a chorobami przewlekłymi
W ostatnich latach coraz więcej badań wskazuje na powiązania między stanem zdrowia jamy ustnej, a chorobami układu krążenia i neurologicznego. Dotychczas większość analiz koncentrowała się jednak na konkretnych problemach stomatologicznych, takich jak:
- zapalenie przyzębia,
- utrata zębów,
- przewlekłe infekcje w obrębie jamy ustnej.
Nowe badanie poszerza tę perspektywę, analizując nie tyle stan zdrowia jamy ustnej, ile dostęp do opieki stomatologicznej. Wyniki sugerują, że sama niemożność opłacenia leczenia dentystycznego może być powiązana z wyższym ryzykiem poważnych chorób w późniejszym okresie życia.
Jak przeprowadzono badanie
Badacze z Boston University School of Public Health oraz University of California w San Francisco wykorzystali dane z projektu All of Us, programu badawczego uruchomionego w 2017 roku przez National Institutes of Health (NIH). Jego celem jest stworzenie jednej z największych baz danych medycznych obejmujących różnorodne populacje. W analizie wykorzystano:
- dane z ankiet zdrowotnych,
- elektroniczną dokumentację medyczną uczestników.
Badanie objęło osoby w wieku 55 lat i starsze.
Liczebność analizowanych grup była bardzo duża:
- 88 496 osób analizowano pod kątem wystąpienia zawału serca,
- 86 593 osoby pod kątem niewydolności serca,
- 88 410 osób pod kątem udaru mózgu,
- 92 272 osoby pod kątem demencji.
Badacze oceniali zależność między rezygnacją z leczenia stomatologicznego z powodów finansowych, a pojawieniem się nowych diagnoz chorób przewlekłych.
Osoby rezygnujące z wizyt u dentysty częściej chorują
Wyniki analizy pokazały wyraźny trend: osoby, które pomijały wizyty stomatologiczne z powodu kosztów, częściej doświadczały:
- niewydolności serca,
- zawału mięśnia sercowego,
- udaru mózgu,
- demencji o różnej etiologii.
Na poziomie populacyjnym badacze oszacowali, że usunięcie barier finansowych w dostępie do opieki stomatologicznej mogłoby zapobiec około 2–4% przypadków tych chorób wśród osób starszych.
Po uwzględnieniu czynników społeczno-ekonomicznych, behawioralnych i klinicznych zależność ta częściowo się zmniejszyła, co sugeruje, że na zdrowie pacjentów wpływa cały zestaw powiązanych czynników społecznych i zdrowotnych.
Koszty jako jedna z głównych barier w leczeniu stomatologicznym
Autorzy badania zwracają uwagę, że koszt leczenia stomatologicznego pozostaje jednym z najważniejszych powodów rezygnacji z wizyt u dentysty.
Koszty są jedną z głównych barier w dostępie do opieki stomatologicznej – mówi główna autorka badania, pani Mabeline Velez, wykładowczyni polityki zdrowotnej i badań nad usługami zdrowotnymi w BUSPH oraz doktorantka w Henry M. Goldman School of Dental Medicine na Uniwersytecie Bostońskim. Badaczka dodaje: W rezultacie ludzie często odkładają intensywną opiekę lub akceptują dostępne ubezpieczenie, które może być bardziej drastycznym rozwiązaniem – takim jak wyrwanie zęba, niż jest to klinicznie wskazane. Utrata zębów, zwłaszcza we wczesnym okresie życia, może powodować szereg problemów zdrowotnych w późniejszym życiu, w tym zwiększoną śmiertelność. Znalezienie sposobów na zwiększenie dostępności i przystępności cenowej opieki stomatologicznej dla każdego to środek zapobiegawczy, który możemy podjąć, aby poprawić stan zdrowia w przyszłości.
Dlaczego zdrowie jamy ustnej wpływa na układ sercowo-naczyniowy
Jednym z możliwych mechanizmów tłumaczących związek między chorobami jamy ustnej, a chorobami przewlekłymi jest przewlekły stan zapalny. Zapalenie przyzębia prowadzi do:
- gromadzenia się bakterii w kieszonkach dziąsłowych,
- przewlekłej reakcji zapalnej,
- przenikania mediatorów zapalnych do krwiobiegu.
Proces ten może sprzyjać:
- rozwojowi miażdżycy,
- zaburzeniom funkcjonowania naczyń krwionośnych,
- uszkodzeniom układu nerwowego.
Badaczka Mabeline Velez analizuje ten mechanizm w swojej rozprawie doktorskiej.
Zapalenie przyzębia jest bardzo powszechne, ale można je leczyć – mówi. Mam nadzieję, że ta nowa wiedza zachęci lekarzy do włączenia opieki stomatologicznej do praktyki ogólnej.
Ubezpieczenie stomatologiczne wciąż ograniczone
Problem ograniczonego dostępu do opieki stomatologicznej jest szczególnie widoczny w Stanach Zjednoczonych. Według danych przytoczonych w badaniu:
- mniej niż 30% osób w wieku 65+ posiada ubezpieczenie stomatologiczne,
- około 8% deklaruje brak możliwości opłacenia niezbędnej opieki stomatologicznej.
Programy publiczne takie jak Medicare i Medicaid oferują jedynie ograniczony zakres usług dentystycznych, a w wielu przypadkach obejmują wyłącznie leczenie nagłe.
Gabinet dentystyczny jako miejsce profilaktyki chorób przewlekłych
Autorzy badania wskazują, że wizyty stomatologiczne mogą być również okazją do wczesnego wykrywania innych problemów zdrowotnych. Dr Kendra Sims, współautorka badania, podkreśla:
Wiele badań analizowało poszczególne elementy tej układanki, ale po raz pierwszy możemy wskazać na powiązanie barier finansowych w dostępie do opieki z występowaniem chorób układu krążenia i demencji: dwóch głównych przyczyn niepełnosprawności i zgonów wśród osób starszych. Badaczka dodaje: to badanie wskazuje, że łagodząc czynniki ryzyka, takie jak ograniczenia finansowe, możemy zapobiegać chorobom przewlekłym.
Dr Sims zwraca również uwagę na potencjał integracji opieki stomatologicznej z profilaktyką chorób ogólnoustrojowych:
Osoby, które mają dostęp do rutynowej opieki stomatologicznej i mogą sobie na nią pozwolić, zazwyczaj odwiedzają dentystę dwa razy w roku – mówi dr Sims. A co, gdyby ubezpieczenie obejmowało badania przesiewowe w kierunku czynników ryzyka sercowo-naczyniowego, takich jak cukrzyca czy nadciśnienie, gdy pacjent przebywa na fotelu dentystycznym?
Znaczenie polityki zdrowotnej
Naukowcy podkreślają, że polityki publiczne zwiększające dostęp do profilaktycznej opieki stomatologicznej mogą mieć szerokie konsekwencje zdrowotne. Przykłady ze Stanów Zjednoczonych pokazują, że w stanach, które rozszerzyły zakres świadczeń stomatologicznych w ramach Affordable Care Act, zaobserwowano:
- większą liczbę wizyt u dentysty,
- mniej brakujących zębów,
- poprawę ogólnego zdrowia jamy ustnej.
Może to przełożyć się także na korzyści dla zdrowia układu sercowo-naczyniowego i funkcji poznawczych.
Główne wnioski
- Badanie opublikowane w The Journals of Gerontology, Series A wykazało, że osoby starsze, które rezygnują z leczenia stomatologicznego z powodu kosztów, częściej zapadają na niewydolność serca, zawał serca, udar mózgu oraz demencję.
- Analiza objęła bardzo dużą populację: ponad 88 tys. osób w przypadku zawałów serca, 86 tys. w przypadku niewydolności serca, 88 tys. w przypadku udarów i ponad 92 tys. w analizie demencji.
- Naukowcy oszacowali, że usunięcie barier finansowych w dostępie do opieki stomatologicznej mogłoby zapobiec około 2–4% przypadków tych chorób w populacji osób starszych.
- Według danych przytoczonych w badaniu mniej niż 30% Amerykanów w wieku 65+ posiada ubezpieczenie stomatologiczne, a około 8% nie stać na potrzebne leczenie dentystyczne.
Źródło:
- https://academic.oup.com/biomedgerontology/article-abstract/81/4/glag023/8475574
- Boston University School of Public Health
