Związek między chorobami zakaźnymi, a chorobami neurodegeneracyjnymi od lat budzi zainteresowanie naukowców. Najnowsze badanie opublikowane w czasopiśmie PLOS Medicine wskazuje, że poważne infekcje wymagające hospitalizacji mogą zwiększać ryzyko rozwoju demencji, a zależność ta utrzymuje się nawet po uwzględnieniu wielu innych chorób współistniejących. Wyniki analizy przeprowadzonej przez zespół badaczy z Uniwersytetu Helsińskiego sugerują, że infekcje mogą odgrywać istotną rolę w przyspieszaniu procesów prowadzących do pogorszenia funkcji poznawczych.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego ciężkie infekcje wymagające hospitalizacji mogą zwiększać ryzyko demencji oraz jakie mechanizmy biologiczne są rozważane przez naukowców.
- Jak wyglądało duże badanie populacyjne przeprowadzone w Finlandii, obejmujące ponad 62 000 pacjentów z demencją i ponad 312 000 osób w grupie kontrolnej.
- Które choroby, w tym zakażenia dróg moczowych oraz infekcje bakteryjne, wykazały istotny związek ze zwiększonym ryzykiem zaburzeń poznawczych.
- Dlaczego infekcje mogą pojawiać się nawet 5–6 lat przed diagnozą demencji i w jaki sposób mogą przyspieszać proces neurodegeneracji.
Duże badanie populacyjne z Finlandii
Badanie zostało przeprowadzone przez zespół kierowany przez Pyry’ego Sipilä z Uniwersytetu Helsińskiego w Finlandii. Naukowcy wykorzystali dane z ogólnokrajowego fińskiego rejestru zdrowia, który obejmuje informacje medyczne z wielu lat obserwacji. Do analizy włączono:
- ponad 62 000 osób w wieku 65 lat i starszych, u których w latach 2017–2020 zdiagnozowano demencję o późnym początku,
- ponad 312 000 osób w grupie kontrolnej, dopasowanych pod względem wieku i innych kluczowych czynników zdrowotnych.
Badacze przeanalizowali historię chorób leczonych w szpitalach w ciągu 20 lat poprzedzających diagnozę demencji. Dzięki temu możliwe było określenie, które schorzenia najczęściej poprzedzały rozwój choroby neurodegeneracyjnej.
29 chorób silnie powiązanych z ryzykiem demencji
Analiza wykazała, że 29 różnych chorób leczonych w warunkach szpitalnych było silnie powiązanych ze zwiększonym ryzykiem demencji. Co istotne, niemal 47% osób z demencją miało w historii medycznej przynajmniej jedną z tych chorób przed postawieniem diagnozy. Wśród schorzeń najbardziej powiązanych z demencją znalazły się:
- zaburzenia psychiczne spowodowane uszkodzeniem mózgu lub chorobą somatyczną,
- choroba Parkinsona,
- zaburzenia psychiczne i behawioralne związane z alkoholem.
Jednak szczególną uwagę badaczy zwróciły także choroby zakaźne, które – choć stanowiły niewielką część analizowanych schorzeń – wykazały istotny związek ze zwiększonym ryzykiem demencji.
Infekcje jako potencjalny czynnik przyspieszający demencję
Spośród zidentyfikowanych chorób dwie były infekcjami:
- zapalenie pęcherza moczowego (zakażenie dróg moczowych),
- infekcja bakteryjna o nieokreślonym umiejscowieniu.
Co ważne, związek między tymi infekcjami a ryzykiem demencji pozostał wyraźny nawet po uwzględnieniu 27 innych chorób niezakaźnych. Analiza statystyczna pokazała, że mniej niż jedna siódma zwiększonego ryzyka demencji w przypadku hospitalizowanych zakażeń była związana z innymi chorobami współistniejącymi. Oznacza to, że infekcje mogą mieć niezależny wpływ na rozwój zaburzeń poznawczych.
Jeszcze silniejszy związek w demencji o wczesnym początku
Badacze zauważyli również, że zależność między infekcjami, a demencją była jeszcze bardziej wyraźna w przypadku demencji o wczesnym początku, czyli diagnozowanej przed 65. rokiem życia. W tej grupie pacjentów zwiększone ryzyko było powiązane aż z pięcioma rodzajami zakażeń, w tym m.in.:
- zapalenie płuc,
- zaawansowana próchnica zębów,
- inne poważne infekcje wymagające leczenia.
Wyniki te sugerują, że procesy zapalne i infekcyjne mogą odgrywać szczególnie istotną rolę w przyspieszaniu neurodegeneracji u młodszych pacjentów.
Infekcje pojawiały się kilka lat przed diagnozą demencji
Jednym z ważnych wniosków badania jest moment pojawienia się infekcji w historii medycznej pacjentów. Jak podkreślają autorzy:
W naszym badaniu infekcje związane z demencją występowały średnio pięć do sześciu lat przed diagnozą. Biorąc pod uwagę, że rozwój demencji często trwa lata, a nawet dekady, wyniki te sugerują, że ciężkie infekcje mogą przyspieszać postępujący spadek funkcji poznawczych.
Może to oznaczać, że infekcje działają jako czynnik przyspieszający już istniejące procesy neurodegeneracyjne, a niekoniecznie jako ich bezpośrednia przyczyna.
Ograniczenia badania
Autorzy badania podkreślają jednak, że wyniki mają charakter obserwacyjny, dlatego nie pozwalają jednoznacznie określić związku przyczynowo-skutkowego. Do najważniejszych ograniczeń analizy należą:
- brak danych dotyczących funkcji poznawczych pacjentów przed diagnozą demencji,
- brak informacji o przebiegu leczenia infekcji,
- możliwość występowania niezmierzonych czynników zakłócających.
Jak zaznaczają autorzy:
Ponieważ jednak wyniki te miały charakter obserwacyjny, nie możemy wykluczyć możliwości, że pewne niezmierzone czynniki zakłócające mogły również wpłynąć na nasze wyniki. W związku z tym nie możemy udowodnić związku przyczynowo-skutkowego.
Czy zapobieganie infekcjom może zmniejszyć ryzyko demencji?
W świetle nowych danych pojawia się ważne pytanie: czy skuteczna profilaktyka infekcji może ograniczyć ryzyko demencji? Badacze wskazują, że odpowiedź na to pytanie wymaga dalszych badań.
Ogólnie rzecz biorąc, nasze wyniki potwierdzają hipotezę, że poważne infekcje zwiększają ryzyko demencji; jednak konieczne są badania interwencyjne, aby ustalić, czy zapobieganie infekcjom lub ich skuteczne leczenie przynosi korzyści w zakresie zapobiegania demencji.
Jeżeli przyszłe badania potwierdzą tę hipotezę, profilaktyka zakażeń mogłaby stać się jednym z elementów strategii zapobiegania chorobom neurodegeneracyjnym.
Główne wnioski
- Badanie opublikowane w PLOS Medicine, prowadzone przez zespół z Uniwersytetu Helsińskiego, objęło ponad 62 000 osób z demencją oraz 312 000 osób w grupie kontrolnej.
- Naukowcy zidentyfikowali 29 chorób silnie powiązanych ze zwiększonym ryzykiem demencji, z czego dwie były infekcjami – zakażenia dróg moczowych oraz infekcje bakteryjne o nieokreślonym umiejscowieniu.
- 47% pacjentów z demencją miało w historii medycznej przynajmniej jedną z analizowanych chorób przed postawieniem diagnozy.
- Infekcje powiązane z demencją występowały średnio 5–6 lat przed diagnozą, co sugeruje, że mogą przyspieszać rozwój zaburzeń poznawczych.
Źródło:
- Public Library of Science
- https://journals.plos.org/plosmedicine/article?id=10.1371/journal.pmed.1004688
