Czy codzienne nawyki mogą realnie wpływać na ryzyko demencji? Nowe, obszerne badanie kohortowe prowadzone przez naukowców z Mass General Brigham, Harvard T.H. Chan School of Public Health oraz Broad Institute of MIT and Harvard sugeruje, że umiarkowane spożycie kawy z kofeiną – 2–3 filiżanki dziennie – może wiązać się z niższym ryzykiem demencji oraz wolniejszym pogarszaniem się funkcji poznawczych. Wyniki opublikowano na łamach prestiżowego czasopisma JAMA.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie ilości kawy i herbaty były związane z najniższym ryzykiem demencji i wolniejszym pogarszaniem się funkcji poznawczych,
- Jakie dane liczbowe stoją za wnioskami z jednego z największych i najdłużej prowadzonych badań kohortowych,
- Dlaczego kofeina, a nie kawa bezkofeinowa, może odgrywać kluczową rolę w ochronie mózgu,
- Jak interpretować te wyniki w praktyce i gdzie kończą się możliwości profilaktyki dietetycznej.
Dlaczego profilaktyka demencji budzi coraz większe zainteresowanie
Demencja pozostaje jednym z największych wyzwań zdrowotnych starzejących się społeczeństw. Dostępne terapie mają ograniczoną skuteczność i zwykle przynoszą niewielkie korzyści po wystąpieniu objawów. Z tego powodu coraz większy nacisk kładzie się na profilaktykę i czynniki związane ze stylem życia, w tym dietę.
Kawa i herbata zawierają kofeinę oraz liczne związki bioaktywne, takie jak polifenole, które wykazują potencjalne działanie neuroprotekcyjne – mogą ograniczać stan zapalny, stres oksydacyjny oraz wspierać funkcje poznawcze w procesie starzenia.
Jak zaprojektowano jedno z największych badań tego typu
Analiza objęła 131 821 uczestników dwóch długoterminowych projektów obserwacyjnych:
- Nurses’ Health Study,
- Health Professionals Follow-Up Study.
Uczestnicy byli obserwowani nawet przez 43 lata, a dane dotyczące diety, spożycia kawy i herbaty, funkcji poznawczych oraz rozwoju demencji były wielokrotnie aktualizowane. Dzięki temu badacze mogli uchwycić długoterminowe wzorce spożycia i powiązać je zarówno z subiektywnym pogorszeniem funkcji poznawczych, jak i z kliniczną diagnozą demencji.
Co wykazała analiza: kluczowe liczby
Spośród ponad 130 tys. uczestników u 11 033 osób rozwinęła się demencja w trakcie obserwacji. Najważniejsze wyniki pokazują, że:
- osoby spożywające najwięcej kawy z kofeiną miały o 18% niższe ryzyko demencji w porównaniu z osobami pijącymi jej niewiele lub wcale,
- subiektywne pogorszenie funkcji poznawczych występowało rzadziej u osób pijących kawę z kofeiną (7,8% vs 9,5%),
- w części testów osoby pijące kawę osiągały lepsze wyniki w obiektywnej ocenie funkcji poznawczych.
Podobne zależności zaobserwowano przy spożyciu herbaty, natomiast kawa bezkofeinowa nie wiązała się z analogicznymi korzyściami, co wskazuje na potencjalną kluczową rolę kofeiny.
Ile kawy lub herbaty daje największe korzyści
Najsilniejszy efekt ochronny obserwowano przy:
- 2–3 filiżankach kawy z kofeiną dziennie,
- 1–2 filiżankach herbaty dziennie.
Co istotne, wyższe spożycie kofeiny nie wiązało się z pogorszeniem funkcji poznawczych, a w niektórych analizach przynosiło porównywalne korzyści jak zakres uznany za optymalny.
Co mówią autorzy badania
Starszy autor pracy, Daniel Wang, dr n. med., adiunkt w Channing Division of Network Medicine w Mass General Brigham oraz adiunkt w Harvard Medical School, podkreśla:
Kiedy szukaliśmy możliwych metod zapobiegania demencji, pomyśleliśmy, że coś tak powszechnego jak kawa może być obiecującą interwencją dietetyczną – a nasz wyjątkowy dostęp do wysokiej jakości danych uzyskanych dzięki badaniom prowadzonym od ponad 40 lat pozwolił nam zrealizować ten pomysł. Jednocześnie zaznacza: chociaż nasze wyniki są zachęcające, należy pamiętać, że skala efektu jest niewielka i istnieje wiele ważnych sposobów na ochronę funkcji poznawczych w miarę starzenia się. Nasze badanie sugeruje, że spożywanie kawy lub herbaty z kofeiną może być jednym z elementów tej układanki.
Z kolei główny autor analizy, Yu Zhang, MBBS, MS, zwraca uwagę na aspekt genetyczny:
Porównaliśmy również osoby o różnych predyspozycjach genetycznych do rozwoju demencji i uzyskaliśmy takie same wyniki – co oznacza, że kawa i kofeina prawdopodobnie równie korzystnie wpływają na osoby o wysokim, jak i niskim ryzyku genetycznym wystąpienia demencji.
Co oznaczają te wyniki w praktyce
Autorzy podkreślają, że kawa nie jest „lekiem na demencję”, ale może stanowić jeden z elementów zdrowego stylu życia, obok aktywności fizycznej, odpowiedniej diety, snu i kontroli czynników sercowo-naczyniowych. Wyniki dostarczają jednak silnych argumentów na rzecz dalszych badań nad rolą kofeiny i związków bioaktywnych w ochronie mózgu.
Główne wnioski
- Umiarkowane spożycie kawy z kofeiną (2–3 filiżanki dziennie) wiązało się z 18% niższym ryzykiem demencji w porównaniu z niskim lub zerowym spożyciem.
- Analiza objęła 131 821 uczestników obserwowanych nawet przez 43 lata; demencja rozwinęła się u 11 033 osób.
- Kawa bezkofeinowa nie wykazywała podobnych efektów, co sugeruje istotną rolę kofeiny jako potencjalnego czynnika neuroprotekcyjnego.
- Korzyści obserwowano niezależnie od genetycznego ryzyka demencji, jednak autorzy podkreślają, że efekt jest umiarkowany i powinien być traktowany jako element szerszej strategii profilaktycznej.
Źródło:
- https://jamanetwork.com/journals/jama/article-abstract/2844764
- Mass General Brigham, Harvard T.H. Chan School of Public Health
- Broad Institute of MIT and Harvard
