Zdrowie psychiczne matek w długiej perspektywie pozostaje jednym z najmniej zbadanych obszarów opieki okołoporodowej. Nowe wyniki badania obserwacyjnego sugerują jednak, że karmienie piersią może wiązać się z istotnie niższym ryzykiem depresji i zaburzeń lękowych nawet dekadę po porodzie. Choć nie pozwalają one na wyciągnięcie wniosków przyczynowo-skutkowych, dostarczają ważnych danych dla praktyki klinicznej i polityki zdrowotnej.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak karmienie piersią wpływa na zdrowie psychiczne matek w długiej perspektywie, nawet do 10 lat po porodzie.
- Jakie dane przyniosło badanie ROLO Longitudinal Birth Cohort Study i jak często w badanej grupie występowały depresja oraz zaburzenia lękowe.
- Dlaczego długość i charakter karmienia piersią mają znaczenie, w tym czym różni się karmienie wyłączne od łącznego.
- Jakie są ograniczenia badania i co oznaczają wyniki dla praktyki zdrowia publicznego oraz systemowego wsparcia matek.
Badanie opublikowane w BMJ Open
Wyniki analiz opublikowano w czasopiśmie BMJ Open. Badanie miało charakter obserwacyjny i opierało się na danych pochodzących z długofalowej kohorty matek, co umożliwiło ocenę zależności między karmieniem piersią, a zdrowiem psychicznym wiele lat po ciąży.
Autorzy postawili pytanie, czy znany z literatury ochronny związek karmienia piersią z depresją poporodową i lękiem może utrzymywać się również w długim horyzoncie czasowym – nawet do 10 lat po porodzie.
ROLO Longitudinal Birth Cohort Study – jak prowadzono analizę
Dane pochodziły z ROLO Longitudinal Birth Cohort Study. Naukowcy objęli obserwacją 168 matek, które rodziły drugie dziecko i były monitorowane przez okres 10 lat.
Badania kontrolne przeprowadzano po 3 i 6 miesiącach oraz po 2, 5 i 10 latach od porodu. Średni wiek kobiet w momencie ostatniej kontroli wynosił 42 lata. Wszystkie uczestniczki urodziły dzieci o masie ciała poniżej 4 kg. Podczas każdej wizyty matki wypełniały szczegółowe kwestionariusze dotyczące:
- rozpoznania depresji i/lub zaburzeń lękowych,
- ewentualnego leczenia,
- stylu życia, w tym diety i aktywności fizycznej,
- historii karmienia piersią (czas trwania, karmienie wyłączne i mieszane).
Jak często kobiety karmiły piersią
Analiza wykazała, że:
- 73% kobiet (122 osoby) karmiło piersią przynajmniej przez jeden dzień,
- średni czas wyłącznego karmienia piersią wynosił 5,5 tygodnia,
- średni czas jakiegokolwiek karmienia piersią wynosił 30,5 tygodnia,
- 37,5% kobiet (63 osoby) karmiło piersią łącznie przez co najmniej 12 miesięcy.
Dane te pozwoliły na ocenę zależności nie tylko samego faktu karmienia piersią, lecz także jego długości i charakteru.
Depresja i lęk po 10 latach – kluczowe wyniki
Podczas 10-letniej kontroli:
- 13% kobiet (22 osoby) zgłosiło występowanie depresji i/lub lęku,
- 21% kobiet (35 osób) zgłosiło takie zaburzenia w dowolnym momencie obserwacji.
Kobiety zgłaszające depresję lub lęk po 10 latach były:
- młodsze,
- mniej aktywne fizycznie,
- cechowały się niższym poziomem dobrostanu już na początku badania.
Co istotne, rzadziej karmiły piersią, a jeśli już – robiły to przez krótszy czas, zarówno w przypadku karmienia wyłącznego, jak i całkowitego czasu karmienia piersią w życiu.
Każdy tydzień ma znaczenie
Analiza statystyczna wykazała, że każdy tydzień wyłącznego karmienia piersią wiązał się z 2% niższym prawdopodobieństwem zgłoszenia depresji lub lęku, nawet po uwzględnieniu czynników zakłócających, takich jak spożycie alkoholu.
To jeden z najważniejszych wniosków badania, sugerujący istnienie zależności dawka–odpowiedź pomiędzy długością karmienia piersią a zdrowiem psychicznym matek w długiej perspektywie.
Ograniczenia badania i ostrożność interpretacyjna
Autorzy podkreślają, że badanie miało charakter obserwacyjny, co oznacza brak możliwości jednoznacznego określenia związku przyczynowo-skutkowego. Wskazują również na kilka istotnych ograniczeń:
- niewielką liczebność próby,
- brak zróżnicowania etnicznego i społecznego,
- oparcie się na samoopisie i wspomnieniach uczestniczek, a nie na obiektywnych skalach klinicznych.
Mimo to badacze zaznaczają:
Sugerujemy, że udane karmienie piersią może mieć również działanie ochronne w odniesieniu do depresji i lęku poporodowego, co z kolei obniża ryzyko wystąpienia depresji i lęku u matki w dłuższej perspektywie.
Związek wieloczynnikowy, niejednokierunkowy
Autorzy zwracają uwagę,że zależność między karmieniem piersią, a zdrowiem psychicznym jest wieloczynnikowa. Jak piszą:
Prawdopodobnie związek ten ma charakter wieloczynnikowy, ponieważ wiele czynników społeczno-ekonomicznych i kulturowych wpływa zarówno na karmienie piersią, jak i zdrowie psychiczne, oprócz wpływu historii choroby.
Podkreślają również, że kobiety z historią depresji i lęków mają mniejsze szanse na powodzenie karmienia piersią, co może wzmacniać obserwowaną zależność, ale w kierunku odwrotnym.
Znaczenie dla zdrowia publicznego
W podsumowaniu autorzy wskazują, że zwiększenie częstości i czasu trwania karmienia piersią może przynieść długofalowe korzyści zdrowotne, zmniejszyć obciążenie chorobami w skali populacji oraz wygenerować oszczędności dla systemów ochrony zdrowia. Jak podkreślają:
Możliwość, że karmienie piersią może jeszcze bardziej zmniejszyć ogromne obciążenie depresją, z jakim borykają się jednostki, rodziny, systemy opieki zdrowotnej i gospodarka, stanowi dodatkowy argument przemawiający za zwiększeniem wsparcia dla karmienia piersią.
Główne wnioski
- Karmienie piersią wiąże się z niższym ryzykiem depresji i lęku u matek nawet do 10 lat po ciąży, niezależnie od tego, czy było wyłączne, czy łączone.
- Każdy tydzień wyłącznego karmienia piersią obniżał ryzyko depresji i lęku o 2%, po uwzględnieniu czynników zakłócających, takich jak spożycie alkoholu.
- 13% kobiet zgłosiło depresję lub lęk po 10 latach, a 21% w dowolnym momencie obserwacji; zaburzenia te częściej dotyczyły matek karmiących piersią krócej.
- Autorzy podkreślają potrzebę zwiększenia wsparcia dla karmienia piersią jako potencjalnego narzędzia ograniczania długofalowego obciążenia depresją w populacji.
Źródło:
- https://bmjopen.bmj.com/content/16/1/e0973
