Czerniak pozostaje jednym z najbardziej agresywnych nowotworów skóry, a jego zdolność do unikania odpowiedzi immunologicznej od lat stanowi wyzwanie dla medycyny. Nowe, międzynarodowe badanie pokazuje jednak, że mechanizmy „ucieczki” nowotworu są znacznie bardziej wyrafinowane, niż dotąd sądzono. Naukowcy wykazali, że komórki czerniaka aktywnie paraliżują komórki układu odpornościowego, wykorzystując do tego pęcherzyki zewnątrzkomórkowe. Badaniom przewodził prof. Carmit Levy z Uniwersytet w Tel Awiwie, a wyniki otwierają nowe perspektywy dla rozwoju immunoterapii tej śmiertelnej choroby.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak komórki czerniaka wykorzystują pęcherzyki zewnątrzkomórkowe (EV) do neutralizowania komórek układu odpornościowego.
- Dlaczego limfocyty cytotoksyczne tracą zdolność niszczenia komórek nowotworowych mimo dotarcia do guza.
- Jakie nowe mechanizmy immunosupresji odkryli naukowcy i czym różnią się one od dotychczas znanych strategii „ucieczki” nowotworu.
- Jakie możliwości terapeutyczne może otworzyć to odkrycie, zwłaszcza w kontekście przyszłych immunoterapii czerniaka.
Czerniak – nowotwór mistrzowsko wymykający się odporności
Czerniak, zwany też czerniakiem złośliwym (łac. melanoma malignum) rozwija się z melanocytów – komórek barwnikowych skóry. W początkowym stadium choroby komórki nowotworowe namnażają się w naskórku, jednak w kolejnym etapie przenikają do skóry właściwej, a następnie rozprzestrzeniają się drogą krwionośną i limfatyczną, tworząc przerzuty.
Choć układ odpornościowy posiada komórki zdolne do rozpoznawania i niszczenia komórek nowotworowych, czerniak często skutecznie unika tego nadzoru. Najnowsze badania pokazują, że dzieje się to m.in. poprzez aktywny „kontratak” na komórki immunologiczne.
Pęcherzyki zewnątrzkomórkowe – broń czerniaka
Zespół prof. Levy’ego skupił się na pęcherzykach zewnątrzkomórkowych (extracellular vesicles, EV) – mikroskopijnych strukturach wydzielanych przez komórki. Wcześniejsze prace wykazały, że komórki czerniaka produkują duże EV, zwane melanosomami, które sprzyjają tworzeniu niszy umożliwiającej rozprzestrzenianie się nowotworu.
Nowe badanie ujawniło jednak, że rola tych pęcherzyków jest znacznie bardziej destrukcyjna dla organizmu gospodarza.
Zaczęliśmy badać te pęcherzyki – mówi prof. Levy – i zauważyłem, że na błonie pęcherzyka znajduje się ligand – cząsteczka, która ma wiązać się z receptorem występującym wyłącznie na komórkach układu odpornościowego zwanych limfocytami, a konkretnie na limfocytach, które mogą zabijać komórki nowotworowe w bezpośrednim kontakcie z nimi.
Jak czerniak paraliżuje limfocyty
Odkrycie ligandu na powierzchni pęcherzyków doprowadziło badaczy do kluczowej hipotezy: EV czerniaka wiążą się bezpośrednio z limfocytami cytotoksycznymi, które docierają do guza, aby go zniszczyć.
To był innowacyjny i osobliwy pomysł, który zaczęliśmy badać w laboratorium – wyjaśnia prof. Levy. – Kiedy zdobywaliśmy coraz więcej dowodów na jego słuszność, rozmawiałem z kolegami z całego świata i zapraszałem ich do współpracy i podzielenia się swoją wiedzą.
W toku badań wykazano, że pęcherzyki:
- zakłócają aktywność limfocytów,
- blokują ich zdolność do zabijania komórek nowotworowych,
- w niektórych przypadkach prowadzą nawet do śmierci komórek odpornościowych.
Jak podsumowuje prof. Levy:
Odkryliśmy, że rak zasadniczo wystrzeliwuje te pęcherzyki w atakujące go komórki układu odpornościowego, zakłócając ich aktywność, a nawet zabijając je.
Międzynarodowa współpraca na niespotykaną skalę
Projekt miał charakter szerokiej współpracy międzynarodowej. W badaniach uczestniczyły zespoły m.in. z:
- Sheba Medical Center,
- Instytut Naukowy Weizmanna,
- Massachusetts General Hospital,
- Uniwersytet Paris-Saclay,
- Uniwersytet w Zurychu.
Tak szeroka koalicja pozwoliła na wielowymiarową analizę zjawiska – od biologii molekularnej po patologię kliniczną.
Nowa nadzieja dla immunoterapii czerniaka
Choć odkrycie ma charakter podstawowy, jego znaczenie kliniczne jest ogromne. Zdaniem autorów badania możliwe są co najmniej dwa kierunki dalszych prac terapeutycznych:
- wzmocnienie komórek układu odpornościowego, aby były odporne na działanie pęcherzyków nowotworowych,
- blokowanie cząsteczek na powierzchni EV, które umożliwiają im przyłączanie się do limfocytów.
Przed nami wciąż wiele pracy, ale już teraz widać, że to odkrycie może mieć dalekosiężne implikacje terapeutyczne – podkreśla prof. Levy. Umożliwi nam ono wzmocnienie komórek odpornościowych, aby mogły oprzeć się kontratakowi czerniaka.
Główne wnioski
- Komórki czerniaka aktywnie wydzielają pęcherzyki zewnątrzkomórkowe (EV), które oddziałują bezpośrednio na limfocyty zdolne do zabijania komórek nowotworowych.
- Na powierzchni pęcherzyków znajduje się ligand, który wiąże się z receptorami obecnymi wyłącznie na komórkach układu odpornościowego, prowadząc do zahamowania ich aktywności.
- Pęcherzyki czerniaka nie tylko paraliżują limfocyty, ale w części przypadków mogą także prowadzić do ich eliminacji.
- Odkrycie wskazuje nowe cele dla immunoterapii, m.in. blokowanie interakcji EV z komórkami odpornościowymi lub wzmacnianie odporności limfocytów na ten mechanizm.
Źródło:
- Tel-Aviv University
- https://www.cell.com/cell/fulltext/S0092-8674(25)01316-9
