Debata o minimalnym wieku legalnego spożywania alkoholu zwykle koncentruje się na bezpieczeństwie i profilaktyce uzależnień. Najnowsze badanie naukowe pokazuje jednak, że skutki takich regulacji sięgają znacznie dalej. Analiza przeprowadzona przez Uniwersytet w Zurychu dowodzi, że podniesienie wieku uprawniającego do spożywania alkoholu może realnie poprawić wyniki w nauce oraz zdrowie psychiczne nastolatków.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak podniesienie minimalnego wieku legalnego spożywania alkoholu wpływa na zachowania nastolatków oraz skalę upijania się w Europie.
- Dlaczego ograniczenie dostępu do alkoholu poprawia wyniki w nauce i jak przekłada się to na mierzalne efekty edukacyjne.
- Jaki jest związek między spożyciem alkoholu a zdrowiem psychicznym młodzieży, w tym ryzykiem lęku i bezsenności.
- Jakie wnioski z badań hiszpańskich mogą być istotne dla innych krajów, w tym Szwajcarii i państw o podobnych regulacjach.
Alkohol wśród europejskich nastolatków – skala problemu
Mimo obserwowanego w ostatnich latach spadku konsumpcji alkoholu, Europa nadal wyróżnia się na tle świata wysokimi wskaźnikami picia wśród młodzieży. Z danych Europejskiego Projektu Badawczego Szkół na temat Alkoholu i Innych Narkotyków wynika, że niemal połowa 15–16-latków deklaruje spożycie alkoholu w ciągu ostatnich 30 dni, a około 30% przyznaje się do epizodów upijania się do nieprzytomności.
To właśnie ta grupa wiekowa znajduje się w kluczowym okresie rozwoju mózgu, co sprawia, że wpływ alkoholu ma szczególne znaczenie zarówno dla funkcji poznawczych, jak i zdrowia psychicznego.
Badanie Uniwersytetu w Zurychu – solidne dane i naturalny eksperyment
Nowe badanie autorstwa Carmen Villi, adiunkta w Katedrze Ekonomii Uniwersytetu w Zurychu, oraz Manuela Baguesa z Uniwersytetu w Warwick, zostało opublikowane w czasopiśmie Journal of Health Economics. Naukowcy wykorzystali zmiany polityki alkoholowej w Hiszpanii jako tzw. naturalny eksperyment.
Analiza objęła cztery regiony Hiszpanii, które w ciągu ostatnich 20 lat wprowadziły bardziej restrykcyjne przepisy, m.in. podniesienie minimalnego wieku legalnego spożywania alkoholu z 16 do 18 lat, ograniczenia sprzedaży nieletnim, dostępu do lokali oraz reklamy alkoholu.
Dzięki temu, że regulacje wprowadzano w różnych regionach w różnym czasie, badacze mogli porównać zachowania młodzieży przed i po zmianach prawa. Wykorzystano imponujący zestaw danych:
- ok. 250 tys. uczniów objętych ankietami dotyczącymi picia alkoholu,
- 180 tys. uczestników testów PISA,
- 600 tys. osób ze spisu powszechnego z 2021 r.
Mniej alkoholu, mniej upijania się
Wyniki jednoznacznie wskazują, że zaostrzenie przepisów przyniosło szybkie i mierzalne efekty. Po podniesieniu wieku legalnego spożywania alkoholu:
- prawdopodobieństwo upijania się wśród nastolatków w wieku 14–17 lat spadło o 7–17%,
- liczba przypadków upijania się do nieprzytomności zmniejszyła się o 14%.
Jak podkreśla badaczka:
Efekty te zaobserwowano zarówno w deklaracjach dotyczących picia alkoholu, jak i w deklaracjach rówieśników, co sugeruje rzeczywistą zmianę w zachowaniu.
Lepsze wyniki w nauce – efekt równy miesiącom edukacji
Redukcja spożycia alkoholu nie pozostała bez wpływu na edukację. Uczniowie z regionów, w których obowiązywał wyższy wiek legalnego spożywania alkoholu, osiągali o 4% lepsze wyniki w testach PISA. To różnica odpowiadająca około dwóm miesiącom dodatkowej nauki.
Rezultaty te są spójne z wiedzą medyczną na temat wpływu alkoholu na rozwijający się mózg. Okres dojrzewania to czas intensywnego rozwoju funkcji poznawczych, a alkohol może ten proces istotnie zaburzać.
Wyraźna poprawa zdrowia psychicznego
Badanie przyniosło również istotne wnioski dotyczące zdrowia psychicznego młodzieży. W regionach, w których podniesiono wiek legalnego spożywania alkoholu, nastolatki były o 10% mniej skłonne do przyjmowania leków przepisywanych na lęk i bezsenność.
Nasze wyniki wskazują na związek przyczynowo-skutkowy między spożyciem alkoholu a stanami psychicznymi i są zgodne z dotychczasowymi obserwacjami medycznymi – mówi Villa.
Bez efektów ubocznych i bez „zamiany” substancji
Co szczególnie istotne z punktu widzenia polityki zdrowotnej, badacze nie zaobserwowali negatywnych skutków ubocznych regulacji. Nastolatki nie:
- poświęcały mniej czasu na naukę,
- nie ograniczały kontaktów społecznych ani aktywności fizycznej,
- nie zastępowały alkoholu innymi substancjami, takimi jak marihuana czy papierosy.
Ten wzorzec sugeruje, że obserwowana poprawa wyników w nauce jest bezpośrednio związana z neuropoznawczym wpływem alkoholu, a nie z pośrednimi zmianami stylu życia – dodaje badaczka.
Znaczenie wyników badań dla systemów regulacyjnych w Europie
Rezultaty badania mają znaczenie także poza Hiszpanią. W Szwajcarii 16-latkowie mogą legalnie spożywać piwo i wino, a wskaźniki konsumpcji alkoholu wśród młodzieży należą do najwyższych w Europie. Hiszpańskie doświadczenia sugerują, że zmiana prawa mogłaby przynieść wymierne korzyści edukacyjne i zdrowotne.
Podniesienie minimalnego wieku uprawniającego do legalnego spożywania alkoholu to opłacalne narzędzie wspomagające rozwój poznawczy nastolatków – podkreśla Villa.
Główne wnioski
- Podniesienie wieku legalnego spożywania alkoholu z 16 do 18 lat zmniejszyło skalę upijania się wśród nastolatków o 7–17% oraz liczbę epizodów upijania się do nieprzytomności o 14%.
- Uczniowie z regionów objętych surowszymi przepisami osiągali o 4% lepsze wyniki w testach PISA, co odpowiada około dwóm dodatkowym miesiącom nauki.
- Ograniczenie spożycia alkoholu wiązało się z poprawą zdrowia psychicznego, w tym 10% niższym prawdopodobieństwem stosowania leków na lęk i bezsenność.
- Korzyści pojawiły się bez negatywnych zmian w stylu życia – młodzież nie zastępowała alkoholu innymi substancjami ani nie ograniczała nauki czy aktywności społecznej.
Źródło:
- https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0167629625001134
- University of Zurich
