Przemoc seksualna wobec dzieci oraz przemoc wobec kobiet ze strony partnera pozostają jednymi z najbardziej wyniszczających, a jednocześnie wciąż niedocenianych zagrożeń zdrowotnych na świecie. Najnowsze wyniki globalnego badania Global Burden of Disease (GBD) 2023, opublikowane w The Lancet, po raz pierwszy prezentują tak szczegółowe dane, pokazując skalę konsekwencji zdrowotnych przemocy oraz jej wpływ na śmiertelność i niepełnosprawność w 204 krajach i terytoriach. Analiza jednoznacznie wskazuje: przemoc jest nie tylko problemem społecznym – to jedno z najpoważniejszych wyzwań zdrowia publicznego XXI wieku.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego przemoc wobec kobiet i dzieci została uznana za jedno z największych globalnych zagrożeń zdrowotnych według badania GBD 2023.
- Jakie konsekwencje zdrowotne – fizyczne, psychiczne i śmiertelne – są bezpośrednio związane z przemocą seksualną wobec dzieci (SVAC) i przemocą w związku partnerskim (IPV).
- Jak duża jest skala problemu, wyrażona w liczbie osób dotkniętych przemocą oraz w ponad 50 milionach utraconych lat życia (DALY).
- Dlaczego eksperci apelują o natychmiastowe działania systemowe, inwestycje i wzmocnienie globalnej polityki zdrowia publicznego.
Przemoc jako priorytet zdrowotny, a nie tylko problem społeczny
W badaniu zidentyfikowano znacząco większe obciążenie chorobami niż w dotychczasowych szacunkach. Dr Luisa Sorio Flor, główna autorka analizy, podkreśliła:
Te ustalenia fundamentalnie podważają utrwalony pogląd, że przemoc w rodzinie (SVAC) i przemoc w związku partnerskim (IPV) to przede wszystkim problemy społeczne lub związane z wymiarem sprawiedliwości w sprawach karnych, i podkreślają ich status jako ważnych priorytetów zdrowia publicznego.
Badacze uwzględnili nowe dane, które rozszerzają katalog zdrowotnych skutków przemocy. Przemoc seksualna wobec dzieci (SVAC) została powiązana z 14 jednostkami chorobowymi, a przemoc w związku partnerskim (IPV) – z 8 poważnymi konsekwencjami zdrowotnymi. Dane te po raz pierwszy oddają pełny obraz skali strat zdrowia spowodowanych przemocą.
Skala problemu: ponad miliard dotkniętych osób
Według badania:
- ponad 1 miliard osób w wieku 15+ doświadczyło napaści na tle seksualnym w dzieciństwie (SVAC),
- 608 milionów dziewcząt i kobiet doświadczyło przemocy fizycznej lub seksualnej ze strony partnera (IPV).
Łączne obciążenie zdrowotne tych form przemocy to ponad 50 milionów DALY (lat życia skorygowanych niepełnosprawnością):
- 32,2 mln dla SVAC,
- 18,5 mln dla IPV.
DALY odzwierciedlają zarówno lata życia utracone z powodu przedwczesnej śmierci, jak i lata przeżyte w chorobie lub niepełnosprawności. Co istotne, w grupie kobiet 15–49 lat SVAC i IPV znalazły się odpowiednio na czwartym i piątym miejscu wśród globalnych zagrożeń zdrowotnych, wyprzedzając m.in. podwyższony poziom glukozy czy nadciśnienie tętnicze.Jak podkreśla prof. Emmanuela Gakidou z IHME:
Większość innych schorzeń, które dotykają miliard ludzi i znajdują się w pierwszej piątce zagrożeń dla zdrowia, jest głównym tematem globalnej agendy zdrowotnej.
Konsekwencje zdrowotne: od zaburzeń psychicznych po zgony
Analiza przyniosła alarmujące wnioski dotyczące bezpośrednich i długofalowych skutków przemocy. Przemoc seksualna wobec dzieci (SVAC) była powiązana z:
- 290 000 zgonów w 2023 r., głównie z powodu samobójstw, HIV/AIDS i cukrzycy typu 2,
- znacznym wzrostem zaburzeń psychicznych – szczególnie lęku u kobiet i schizofrenii u mężczyzn,
- samookaleczeniami, zwłaszcza w Azji Południowej,
- zaburzeniami związanymi z używaniem substancji psychoaktywnych.
Przemoc w związku partnerskim (IPV) przyczyniła się do:
- 145 000 zgonów, głównie w wyniku zabójstw, samobójstw i HIV/AIDS,
- ponad 20% utraty zdrowia wynikającej z lęku i samookaleczeń wśród kobiet,
- prawie 30 000 kobiet zabitych przez partnerów w 2023 r.
W większości regionów IPV wiązała się przede wszystkim z ciężką depresją i zaburzeniami lękowymi – z wyjątkiem Afryki Subsaharyjskiej, gdzie dominował wpływ HIV/AIDS. Jak podkreśliła dr Flor:
Biorąc pod uwagę szeroki zakres problemów zdrowotnych związanych z przemocą domową i przemocą między partnerami, osoby, które ją przeżyły, nadal będą wymagać zarówno natychmiastowej, jak i długoterminowej opieki ze strony systemów opieki zdrowotnej na całym świecie.
Luka inwestycyjna i potrzeba natychmiastowych działań
Autorzy podkreślają, że chociaż przemoc jest zjawiskiem o ogromnym znaczeniu zdrowotnym, interwencje zapobiegawcze i systemowe wciąż są niewystarczające. Tymczasem istnieje wiele strategii o udowodnionej skuteczności, takich jak:
- kompleksowe ustawodawstwo i egzekwowanie prawa,
- opieka zdrowotna oparta na zrozumieniu traumy,
- programy profilaktyczne w szkołach,
- wsparcie społeczności lokalnych,
- wzmacnianie pozycji ekonomicznej kobiet,
- koordynacja działań międzysektorowych.
Jednocześnie przemoc jest nadal znacząco niedoszacowana z powodu stygmatyzacji i niezgłaszania. Dr Anita Zaidi z Fundacji Gatesa podkreśliła:
Takie rzetelne dane pozwalają na uzyskanie od dawna oczekiwanej jasności co do skali i konsekwencji przemocy, której doświadczają kobiety i dzieci. Dowody są niepodważalne […] i wymagają natychmiastowych działań ze strony przywódców państw.
Analiza GBD 2023 jednoznacznie pokazuje, że przemoc wobec kobiet i dzieci jest jednym z najpoważniejszych, a jednocześnie najmniej adekwatnie adresowanych zagrożeń zdrowotnych na świecie. Z jej powodu tracone są miliony lat życia, a konsekwencje dotykają całych pokoleń. Eksperci podkreślają, że przemoc musi zostać uznana za kluczowy priorytet zdrowia publicznego – wymagający inwestycji, systemowej prewencji, długofalowego wsparcia i współpracy globalnej, aby przerwać cykl traumy, który nadal wyniszcza społeczeństwa na całym świecie.
Główne wnioski
- Przemoc wobec kobiet i dzieci jest jednym z najpoważniejszych zagrożeń zdrowotnych na świecie — ponad 1 miliard osób doświadczyło napaści seksualnej w dzieciństwie, a 608 mln kobiet przemocy ze strony partnera.
- W 2023 roku przemoc ta odpowiadała za ponad 50 mln DALY, w tym 32,2 mln związanych z SVAC i 18,5 mln z IPV, co plasuje ją wśród czołowych globalnych czynników utraty zdrowia.
- Konsekwencje zdrowotne obejmują 290 tys. zgonów związanych z SVAC oraz 145 tys. zgonów związanych z IPV, a także ciężkie zaburzenia psychiczne, samookaleczenia i zakażenia HIV/AIDS.
- Badanie GBD 2023 pokazuje, że przemoc jest niedoszacowanym kryzysem zdrowia publicznego, wymagającym natychmiastowych interwencji, systemowych działań prewencyjnych i wielosektorowej współpracy.
Źródło:
- Institute for Health Metrics and Evaluation
- Disease burden attributable to intimate partner violence against females and sexual violence against children in 204 countries and territories, 1990–2023: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2023, The Lancet (2025)
