Nowe, wieloletnie badanie opublikowane w Nutrition and Metabolism pokazuje jasno: żywność ultraprzetworzona (UPF), której spożycie wśród młodych dorosłych stale rośnie, może istotnie zwiększać ryzyko rozwoju stanu przedcukrzycowego. Wyniki są szczególnie niepokojące dla osób z historią nadwagi lub otyłości, u których metabolizm glukozy jest już bardziej podatny na zaburzenia. Analizy badaczy z University of Southern California wskazują, że nawet niewielkie, procentowe zwiększenie udziału UPF w diecie może prowadzić do pogorszenia tolerancji glukozy i insulinooporności – czynników kluczowych w rozwoju cukrzycy typu 2.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak spożycie żywności ultraprzetworzonej wpływa na ryzyko stanu przedcukrzycowego u młodych dorosłych z nadwagą lub otyłością.
- Jakie konkretne wyniki wykazało badanie, w tym o ile procent rośnie ryzyko zaburzeń glikemii wraz ze wzrostem spożycia UPF.
- Dlaczego składniki charakterystyczne dla żywności ultraprzetworzonej – cukry dodane, tłuszcze trans, sól – pogarszają tolerancję glukozy i zwiększają insulinooporność.
- Dlaczego wyniki badania są ważne dla zdrowia publicznego i jakie działania mogą pomóc ograniczyć przyszłe ryzyko cukrzycy typu 2.
Dlaczego ultraprzetworzona żywność stała się problemem zdrowia publicznego?
Stan przedcukrzycowy wśród młodych dorosłych rośnie w tempie alarmującym. Badacze zwracają uwagę, że jest to jeden z najbardziej dynamicznie rosnących problemów metabolicznych, który zwiększa ryzyko cukrzycy typu 2 o wczesnym początku. W samych Stanach Zjednoczonych jej częstość występowania wynosi 17,9 na 100 000 młodych osób.
Otyłość – obecnie najczęściej diagnozowany czynnik ryzyka zaburzeń glikemii – często współwystępuje z dietą bogatą w produkty wysoko przetworzone. Autorzy badania przypominają, że:
- UPF cechuje się wysoką kalorycznością,
- zawiera duże ilości soli, cukru i tłuszczów trans lub nasyconych,
- dostarcza niewiele błonnika i składników odżywczych,
- jest silnie powiązana z otyłością i chorobami kardiometabolicznymi.
Co istotne, ponad 50% energii spożywanej w USA pochodzi z żywności ultraprzetworzonej.
Jak przeprowadzono badanie?
Naukowcy objęli analizą 85 młodych dorosłych w wieku 17–22 lat, którzy w okresie dojrzewania mieli zdiagnozowaną nadwagę lub otyłość. Byli to uczestnicy wcześniejszego Children’s Health Study. W nowym projekcie badawczym:
- wykonano dwa 24-godzinne wywiady żywieniowe,
- oszacowano indywidualne spożycie UPF,
- przeprowadzono testy tolerancji glukozy,
- oceniono hemoglobinę glikowaną (HbA1c),
- zmierzono poziom insulinooporności,
- dokonano analizy składu ciała (m.in. BMI, masa tłuszczowa).
Uczestnicy byli badani dwukrotnie – w latach 2014–2018 oraz ponownie w latach 2020–2022.
Kluczowe wyniki: nawet niewielki wzrost UPF to duże ryzyko metaboliczne
Analiza danych ujawniła bardzo silny związek między wyższym spożyciem żywności ultraprzetworzonej, a zaburzeniami gospodarki węglowodanowej.
Badacze stwierdzili, że:
- 10-procentowy wzrost spożycia UPF w ciągu 4 lat wiązał się z 51-procentowym wzrostem ryzyka stanu przedcukrzycowego,
- ten sam wzrost spożycia UPF oznaczał 158-procentowy wzrost ryzyka upośledzonej tolerancji glukozy,
- większe spożycie UPF pomiędzy wizytami korelowało ze wzrostem insulinooporności,
- zaobserwowano również pozytywną, choć nieistotną statystycznie, korelację z wyższym BMI i większą zawartością tkanki tłuszczowej.
To silne powiązanie sugeruje, że UPF może działać jako czynnik przyspieszający rozwój nieprawidłowej regulacji glukozy. Autorzy badania podkreślają:
Składniki żywności powszechnie występujące w żywności ultraprzetworzonej mogą przyczyniać się do nadwagi lub otyłości, co z kolei może potencjalnie zwiększać ryzyko cukrzycy typu 2.
Dlaczego ultraprzetworzona żywność wpływa na glikemię?
Wyniki badania wspierają wcześniejsze dane naukowe pokazujące, że UPF:
- zwiększa masę tłuszczową,
- wywołuje stany zapalne,
- podnosi poziom cukru we krwi,
- pogarsza funkcję komórek beta trzustki,
- osłabia wrażliwość tkanek na insulinę.
Insulinooporność i dysfunkcja komórek beta to dwa mechanizmy kluczowe w rozwoju cukrzycy typu 2. Badacze zauważają, że żywność ultraprzetworzona zawiera wysokie dawki cukrów dodanych, które:
- obciążają trzustkę,
- podnoszą glikemię poposiłkową,
- sprzyjają odkładaniu tkanki tłuszczowej trzewnej.
Wcześniejsze badania wskazują, że ograniczenie cukrów dodanych u dzieci i młodzieży może zmniejszyć ryzyko wielu chorób przewlekłych, w tym cukrzycy i otyłości. Nowe badanie dostarcza kolejnych argumentów na rzecz redukcji spożycia UPF.
Znaczenie wyników dla zdrowia publicznego
Autorzy badania podkreślają, że młodzi dorośli wchodzą w okres, w którym styl życia i dieta mogą szybko zmieniać się wraz z nowymi obowiązkami, trybem nauki, pracy czy samodzielnością żywieniową. To właśnie w tej grupie:
- zaburzenia metaboliczne mogą rozwijać się niezauważone,
- insulinooporność może postępować szybciej,
- małe nawyki żywieniowe kumulują się w długoterminowe ryzyko.
Co szczególnie istotne, badacze zauważają:
Wyniki badania mają zatem istotne znaczenie dla zdrowia publicznego.
Choć próba była stosunkowo niewielka, zarejestrowane wyniki wskazują na wyraźny trend, który wymaga dalszych badań z udziałem większych populacji.
Ograniczenia badania i potrzeba dalszych analiz
Naukowcy podkreślają, że:
- niewielka liczebność próby może ograniczać siłę statystyczną wyników,
- uczestnicy mieli w przeszłości nadwagę lub otyłość, więc wyniki nie muszą być uogólnialne na populację ogólną,
- potrzeba badań mierzących bezpośrednio wpływ UPF na funkcję komórek beta.
Autorzy podsumowują, że choć uprawdopodobniony, mechanizm wpływu UPF na rozwój stanu przedcukrzycowego wymaga dalszych analiz fizjologicznych i metabolicznych.
Główne wnioski
- 10-procentowy wzrost spożycia ultraprzetworzonych produktów zwiększa ryzyko stanu przedcukrzycowego o 51% oraz uposabladzenia tolerancji glukozy o 158% u młodych dorosłych z historią nadwagi lub otyłości.
- Wyższe spożycie UPF wiąże się z narastaniem insulinooporności i dodatnią, choć nieistotną statystycznie, korelacją ze wzrostem BMI, masy tłuszczowej i odsetka tkanki tłuszczowej.
- Żywność ultraprzetworzona bogata w cukry dodane, tłuszcze nasycone i trans oraz sól może przyczyniać się do rozwoju zaburzeń metabolicznych, które poprzedzają cukrzycę typu 2.
- Wyniki badania wskazują na potrzebę dalszych analiz na większych populacjach oraz konieczność działań w zakresie profilaktyki żywieniowej, szczególnie u młodych dorosłych z grup ryzyk.
Źródło:
- https://link.springer.com/article/10.1186/s12986-025-01036-6
