Nowelizacja ustawy o ochronie zdrowia psychicznego trafiła do konsultacji publicznych. Projekt przewiduje zmiany terminologiczne, nowe definicje, ujednolicenie procedur przymusu bezpośredniego, a także wykonanie części wniosków NIK po kontroli opieki psychiatrycznej nad dziećmi i młodzieżą. Celem zmian jest zwiększenie ochrony praw pacjentów i usprawnienie praktyki klinicznej.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie zmiany terminologiczne przewiduje nowelizacja ustawy o ochronie zdrowia psychicznego.
- Na czym polegają nowe regulacje dotyczące stosowania przymusu bezpośredniego.
- W jaki sposób projekt ustawy odpowiada na wnioski Najwyższej Izby Kontroli.
- Jakie obowiązki nałożono na lekarzy, sądy i szpitale psychiatryczne w kontekście nowych przepisów.
Zmiany w definicjach: koniec ze stygmatyzującym językiem
W projekcie ustawy zaproponowano m.in. nową definicję osoby z zaburzeniami psychicznymi. Obecne, uznane za archaiczne i stygmatyzujące sformułowania takie jak „osoba chora psychicznie” czy „osoba upośledzona umysłowo” zostaną zastąpione terminami: „osoba z zaburzeniami psychotycznymi” i „osoba z niepełnosprawnością intelektualną”. Doprecyzowano także pojęcie szpitala psychiatrycznego w kontekście systemu ochrony zdrowia.
Przymus bezpośredni i kontrola
Nowelizacja porządkuje również zasady stosowania przymusu bezpośredniego. Wprowadza podział na kontrolę osobistą i kontrolę pobieżną osób hospitalizowanych. Dokumentowanie tych działań będzie możliwe w formie elektronicznej, z określonym zakresem danych protokołu. Nowe przepisy określają też precyzyjnie terminy oceny zasadności i prawidłowości zastosowania przymusu – odpowiednio 3 dni od rozpoczęcia i zakończenia.
W szpitalach psychiatrycznych mają być wprowadzone obowiązkowe instalacje monitoringu w jednoosobowych pomieszczeniach izolacyjnych, co ma zwiększyć bezpieczeństwo pacjentów i personelu.
Reagowanie w sytuacjach kryzysowych
Nowe przepisy pozwalają, by przymus bezpośredni w formie unieruchomienia lub izolacji przedłużał lekarz sprawujący opiekę, niekoniecznie psychiatra. To odpowiedź na potrzeby oddziałów niepsychiatrycznych, takich jak internistyczne czy toksykologiczne, gdzie dostęp do psychiatry nie zawsze jest możliwy. Po dwukrotnym przedłużeniu przymusu wymagana będzie opinia drugiego lekarza.
W jednostkach pomocy społecznej przymus bezpośredni powyżej 8 godzin również będzie wymagał decyzji lekarskiej, z podobnymi ograniczeniami czasowymi.
Spójność z innymi aktami prawnymi i system informacyjny
Zmiany obejmują także ustawy o zawodach lekarza, o prawach pacjenta oraz o refundacji leków, dostosowując je do nowej terminologii. Skierowania do szpitali psychiatrycznych będą w pełni zintegrowane z systemem EDM, zgodnie z ustawą o prawach pacjenta.
Nowe obowiązki dla sądów i szpitali
Projekt przewiduje także, że rozprawy dotyczące przyjęcia lub wypisu bez zgody powinny co do zasady odbywać się w szpitalach psychiatrycznych. Do katalogu uczestników postępowania włączono również same szpitale. Nowelizacja doprecyzowuje także rolę sądu opiekuńczego w przypadkach nagłych, gdy nie można uzyskać zgody przedstawiciela ustawowego osoby małoletniej lub ubezwłasnowolnionej.
Realizacja wniosków NIK
Projekt stanowi odpowiedź na raport Najwyższej Izby Kontroli, która wskazywała m.in. na bezprawne przeszukiwania pacjentów oraz brak podstawy prawnej do takich działań. Ustawa reguluje teraz sposób i zakres kontroli osobistej – z poszanowaniem godności i proporcjonalności. Przeszukiwania będą możliwe tylko w przypadkach uzasadnionych bezpieczeństwem lub koniecznością leczenia, a ich przebieg będzie protokołowany.
Kiedy zmiany wejdą w życie?
Projekt przewiduje wejście w życie nowych przepisów z dniem 1 stycznia 2026 r. Dotychczas obowiązujące rozporządzenia – m.in. dotyczące skierowań czy zajęć rewalidacyjnych – pozostaną w mocy maksymalnie przez 12 miesięcy, co ma umożliwić dostosowanie ich do nowych regulacji ustawowych.
Główne wnioski
- Projekt nowelizacji ustawy zakłada zastąpienie stygmatyzujących pojęć, takich jak „osoba chora psychicznie” czy „upośledzona umysłowo”, nowymi terminami zgodnymi ze współczesną wiedzą medyczną.
- Kontrola osobista i pobieżna pacjentów szpitali psychiatrycznych zostaje uregulowana ustawowo – po raz pierwszy wprowadzono obowiązek sporządzania protokołu z przebiegu kontroli.
- Przymus bezpośredni będzie mógł być przedłużany przez lekarzy innych niż psychiatrzy, ale tylko po osobistym badaniu pacjenta i uzyskaniu opinii drugiego lekarza.
- Nowe przepisy mają wejść w życie 1 stycznia 2026 r. i obejmują także obowiązkowe instalacje monitoringu w pomieszczeniach izolacyjnych oraz zintegrowanie skierowań do szpitali psychiatrycznych z systemem EDM.
Źródło:
- RCL
