Choroby niezakaźne i zdrowie psychiczne od lat pozostają jednymi z największych wyzwań zdrowotnych na świecie. Mimo ich powszechności, to właśnie pandemia COVID-19 uwypukliła skalę zaniedbań systemowych w tych obszarach. W odpowiedzi na rosnące potrzeby zdrowia publicznego, Organizacja Narodów Zjednoczonych opracowała pierwszą w historii globalną deklarację polityczną, której celem jest zintegrowane podejście do walki z chorobami niezakaźnymi oraz poprawa dobrostanu psychicznego populacji. Dokument ten zyskał właśnie zdecydowane poparcie światowych przywódców, co może oznaczać przełom w międzynarodowej polityce zdrowotnej.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie są założenia pierwszej globalnej deklaracji ONZ dotyczącej chorób niezakaźnych i zdrowia psychicznego.
- Jakie cele zdrowotne wyznaczono do osiągnięcia do 2030 roku (m.in. redukcja liczby palaczy, zwiększenie dostępu do leczenia).
- W jaki sposób pandemia COVID-19 wpłynęła na nowe obszary działań w polityce zdrowotnej ONZ.
- Jakie regulacje i nowe zagrożenia zdrowotne uwzględnia deklaracja, w tym kwestie cyfrowe i środowiskowe.
Globalne zobowiązanie na rzecz zdrowia publicznego
Światowi przywódcy wyrazili jednoznaczne poparcie dla pierwszej globalnej deklaracji politycznej ONZ dotyczącej chorób niezakaźnych (NCD) oraz zdrowia psychicznego. Dokument, opracowywany przez ostatnie pięć miesięcy w ramach międzyrządowego procesu, zostanie formalnie rozpatrzony podczas 80. sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ w październiku 2025 roku.
Wysokiego szczebla posiedzenie Zgromadzenia Ogólnego, poświęcone tej tematyce, zgromadziło szefów państw, rządów oraz ministrów zdrowia z całego świata. Stanowi to wyraźny sygnał, że choroby niezakaźne i zdrowie psychiczne są dziś postrzegane jako priorytetowe zagadnienia w polityce zdrowotnej i globalnym rozwoju.
Choroby niezakaźne – cicha pandemia XXI wieku
Choroby niezakaźne (NCD), takie jak choroby układu krążenia, nowotwory, choroby płuc
oraz cukrzyca, stanowią dziś największą przyczynę zgonów na świecie. Według danych z 2021 roku odpowiadają one za ponad 43 miliony zgonów rocznie, z czego 18 milionów dotyczy osób poniżej 70. roku życia.
Co istotne, 82% tych przedwczesnych zgonów ma miejsce w krajach o niskich i średnich dochodach, co ukazuje wyraźne nierówności zdrowotne na świecie. Równocześnie ponad miliard ludzi doświadcza problemów ze zdrowiem psychicznym, co czyni ten obszar równie istotnym w kontekście zdrowia publicznego.
Nowa deklaracja – ambitne cele i konkretne liczby
Nowa deklaracja nosi tytuł: “Równość i integracja: zmiana życia i źródeł utrzymania poprzez przywództwo i działania w zakresie chorób niezakaźnych oraz promocję zdrowia psychicznego i dobrego samopoczucia”.
Dokument zakłada realizację ambitnych, ale mierzalnych celów do 2030 roku. Wśród najważniejszych zobowiązań państw sygnatariuszy znalazły się:
- zmniejszenie liczby użytkowników tytoniu o 150 milionów,
- zwiększenie liczby osób z nadciśnieniem pod kontrolą o 150 milionów,
- zwiększenie dostępu do opieki psychiatrycznej dla 150 milionów osób.
Warto podkreślić, że są to cele zakładające realną poprawę zdrowia populacji, a nie tylko postulaty systemowe.
Deklaracja jako odpowiedź na lekcje z pandemii COVID-19
Nowa strategia ONZ odwołuje się do wniosków wyniesionych z pandemii COVID-19. Zakłada rozszerzenie listy chorób niezakaźnych o wcześniej marginalizowane obszary, takie jak:
- choroby jamy ustnej,
- choroby płuc,
- nowotwory wieku dziecięcego,
- choroby wątroby,
- choroby nerek,
- choroby rzadkie.
Jednocześnie uwzględnia czynniki środowiskowe, takie jak:
- zanieczyszczenie powietrza,
- ekspozycja na ołów,
- użycie niebezpiecznych substancji chemicznych,
- brak dostępu do czystego gotowania.
Nowością w dokumencie jest również rozpoznanie nowych zagrożeń cyfrowych, w tym:
- nadmiernego czasu przed ekranem,
- ekspozycji na media społecznościowe,
- szkodliwych treści online,
- ryzyka dezinformacji.
Nowe regulacje: tytoń, jedzenie i cyfrowe zagrożenia
Deklaracja przewiduje także bardziej rygorystyczne regulacje zdrowotne, w tym:
- ograniczenia dotyczące e-papierosów i nowatorskich wyrobów tytoniowych,
- zakaz marketingu niezdrowej żywności skierowanego do dzieci,
- obowiązek etykietowania opakowań,
- eliminację tłuszczów trans z żywności.
W dokumencie znalazły się także odniesienia do kwestii klimatycznych i humanitarnych, z uwzględnieniem m.in. małych rozwijających się państw wyspiarskich (SIDS) oraz osób żyjących w obszarach dotkniętych klęskami humanitarnymi.
Głos osób z doświadczeniem choroby
Jednym z istotnych elementów deklaracji jest zaangażowanie osób z doświadczeniem życia z chorobą niezakaźną lub problemami psychicznymi. Ich perspektywa ma wpływać na sposób projektowania polityk zdrowotnych i działań wdrażanych na poziomie krajowym.
Dokument wzywa do prowadzenia działań z myślą o społecznościach najbardziej narażonych – nie tylko z punktu widzenia zdrowotnego, ale i społeczno-ekonomicznego oraz klimatycznego.
Główne wnioski
- Światowi przywódcy poparli deklarację ONZ dotyczącą zintegrowanego podejścia do chorób niezakaźnych (NCD) i zdrowia psychicznego, która zostanie zatwierdzona na 80. sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ w październiku 2025 roku.
- Choroby niezakaźne odpowiadają za 43 miliony zgonów rocznie, z czego 82% dotyczy krajów o niskich i średnich dochodach. Ponad miliard ludzi cierpi z powodu problemów psychicznych.
- Do 2030 roku ONZ planuje konkretne zmiany: zmniejszenie o 150 mln liczby palaczy, kontrola nadciśnienia u kolejnych 150 mln osób i taki sam wzrost dostępu do opieki psychiatrycznej.
- Strategia uwzględnia nowe wyzwania: choroby jamy ustnej, dziecięce nowotwory, zanieczyszczenie środowiska, szkodliwe treści cyfrowe, e-papierosy i marketing niezdrowej żywności dla dzieci.
Źródło:
- WHO
