Narodowa Strategia Onkologiczna (NSO), przyjęta z nadzieją na przełom w leczeniu nowotworów w Polsce, miała być kompleksowym planem poprawy opieki onkologicznej – od profilaktyki, przez diagnostykę, po leczenie i inwestycje w kadry. Tymczasem najnowszy raport Onkofundacji Alivia „Odhaczone zadania – niespełnione obietnice” pokazuje, że po pięciu latach wiele z założeń pozostało jedynie w dokumentach. Tam, gdzie pacjent miał odczuć realną poprawę, nadal trwa oczekiwanie – na diagnozę, na leczenie, na standardy, które miały obowiązywać w całym kraju.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie są kluczowe zarzuty Onkofundacji Alivia wobec realizacji Narodowej Strategii Onkologicznej.
- Dlaczego zadania uznane formalnie za wykonane nie przyniosły realnych efektów dla pacjentów.
- Jakie wskaźniki (np. zgłaszalność na badania przesiewowe, wyszczepialność przeciw HPV) nie zostały osiągnięte.
- Jakie konkretne zmiany rekomenduje Alivia w celu poprawy sytuacji chorych na nowotwory.
Systemowe niedomagania: pięć grzechów głównych NSO
Raport Onkofundacji Alivia wskazuje pięć zasadniczych błędów, które podważają skuteczność NSO i wyjaśniają, dlaczego „odhaczone” zadania nie przyniosły realnej zmiany dla pacjentów:
- Brak mierników skuteczności – większość działań oceniono jako zrealizowane, mimo braku widocznych efektów. Nie raportowano faktycznych wskaźników poprawy zdrowia populacji.
- Redefinicje celów i zmiany terminów – część zadań została odłożona w czasie lub zmieniona, przez co trudno ocenić postępy. Cele stały się mniej ambitne niż pierwotnie zakładano.
- Formalizm w raportowaniu – działania uznawano za zakończone po jednorazowych pilotażach lub opracowaniu dokumentów, bez wdrażania ich w skali ogólnopolskiej.
- Nierówności regionalne – dostęp do nowoczesnej diagnostyki czy terapii wciąż zależy od miejsca zamieszkania. Brakuje ogólnopolskich standardów i jednolitego systemu koordynacji leczenia.
- Brak niezależnej ewaluacji – ocenę postępów prowadzi jedynie Ministerstwo Zdrowia. Brakuje zewnętrznego, obiektywnego nadzoru z udziałem ekspertów i pacjentów.
Dane nie kłamią: profilaktyka i leczenie w zapaści
Z opublikowanych wskaźników jasno wynika, że wiele kluczowych celów Strategii nie zostało osiągniętych. W 2024 roku:
- Zgłaszalność na mammografię przesiewową wyniosła jedynie 33% (cel: 60%),
- Zgłaszalność na cytologię – 14% (cel: 60%),
- Zgłaszalność na kolonoskopię – 11% (cel: 30%).
W obszarze profilaktyki pierwotnej również nie widać postępu:
- Wyszczepialność przeciw HPV sięgnęła jedynie 11% przy zakładanym poziomie 60%.
- Odsetek palących rosnął, zamiast maleć – w 2022 roku wynosił 30,8% u mężczyzn i 27,1% u kobiet.
Wciąż nie wdrożono systemu monitorowania ścieżki pacjenta (brak sprawnego systemu e-DILO), nie powstał ogólnopolski system kontroli jakości opieki onkologicznej, a dostępność do nowoczesnych metod leczenia zależy od regionu.
Odpowiedzialność za słowa, nie tylko za dokumenty
W ocenie Onkofundacji Alivia formalne odnotowanie zadania jako wykonanego nie powinno oznaczać jego sukcesu.
Ocena Onkofundacji Alivia w wielu przypadkach różni się od oceny MZ, ponieważ przeanalizowaliśmy faktyczną zmianę sytuacji chorego, a nie wyłącznie formalne działania administracyjne. Dlatego nie uznajemy za ‘zrealizowane’ zadań, które formalnie zakończono, lecz nie przyniosły żadnych realnych efektów (np. nie poprawiły dostępności ani zgłaszalności, nie objęły pacjentów systemowym wsparciem) – zaznaczają autorki raportu.
Polityczne podsumowanie kontra pacjencka rzeczywistość
8 lipca 2025 roku sejmowa Komisja Zdrowia jednogłośnie przyjęła sprawozdanie z realizacji NSO za 2024 rok. Wiceminister Marek Kos nie odniósł się jednak do kluczowych pytań zadanych przez Onkofundację, dotyczących przyszłych działań resortu w zakresie poprawy realizacji celów Strategii. Zdaniem Joanny Frątczak-Kazany, Wicedyrektorki Onkofundacji Alivia:
Dopóki nie osiągniemy realnej poprawy, nie możemy mówić o sukcesie Narodowej Strategii Onkologicznej.
Rekomendacje Alivii: co trzeba zmienić?
Fundacja przedstawia konkretne propozycje naprawy systemu:
- Wprowadzenie obowiązku raportowania efektów zdrowotnych dla zadań NSO.
- Zablokowanie możliwości dowolnego przesuwania terminów i redefiniowania celów bez konsultacji.
- Zapewnienie stałej, zewnętrznej ewaluacji z udziałem ekspertów i organizacji pacjenckich.
- Publiczne udostępnianie efektywności kampanii informacyjnych i profilaktycznych.
Potrzebna odwaga, nie tylko strategia
W obliczu rosnącej liczby zachorowań na nowotwory – już ponad 180 tysięcy rocznie – i pogarszających się wskaźników profilaktyki, eksperci apelują o natychmiastowe działania. Jak podkreśla Fundacja, za każdą tabelą i raportem stoją prawdziwe historie, dramaty i nadzieje pacjentów oraz ich rodzin. Dziś, bardziej niż kiedykolwiek, konieczna jest odwaga w naprawie systemowych błędów i konsekwentne wdrażanie rozwiązań, które będą działały nie na papierze, lecz w realnym świecie.
👉 Cały raport dostępny jest pod TYM LINKIEM
Główne wnioski
- Większość kluczowych celów Narodowej Strategii Onkologicznej (2020–2024) nie została osiągnięta – raport Alivii pokazuje, że wiele zadań wykonano jedynie formalnie, bez poprawy jakości opieki.
- Wskaźniki profilaktyczne są alarmująco niskie – np. zgłaszalność na cytologię wyniosła tylko 14% (zamiast planowanych 60%), a wyszczepialność przeciw HPV ok. 11%.
- Brakuje mierników efektów i zewnętrznej ewaluacji – Strategia oceniana jest wyłącznie przez Ministerstwo Zdrowia, bez udziału niezależnych ekspertów czy organizacji pacjenckich.
- Rzeczywista poprawa sytuacji pacjentów wymaga systemowych zmian – Onkofundacja Alivia rekomenduje m.in. wprowadzenie obowiązku raportowania efektów zdrowotnych i przejrzystości działań.
Źródło:
- Alivia Onkofundacja
