Nowy raport Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) ukazuje zarówno znaczący postęp, jak i niepokojące wyzwania w globalnej walce z odrą. Choć od 2000 roku liczba zachorowań na odrę spadła aż o 71%, a liczba zgonów zmniejszyła się o 88%, choroba ta wciąż pozostaje jednym z najbardziej zakaźnych wirusów na świecie. Najnowsze dane wskazują także na poprawę zasięgu szczepień, jednak w wielu regionach nadal nie osiąga on poziomu zapewniającego odporność populacyjną. WHO ostrzega, że każde osłabienie programów szczepień zwiększa ryzyko powrotu ognisk choroby.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak globalne programy szczepień doprowadziły do 71% spadku zachorowań i 88% spadku zgonów z powodu odry od 2000 roku.
- Dlaczego mimo postępów WHO obserwuje ponowny wzrost ognisk odry w wielu regionach świata.
- Jakie wyzwania stoją przed systemami zdrowia – w tym konieczność osiągnięcia 95% wyszczepialności dwiema dawkami szczepionki.
- Jakie kraje i regiony poczyniły największe postępy w eliminacji odry oraz jakie działania WHO uważa za kluczowe, by zapobiec kolejnym epidemiom.
Historyczny spadek zachorowań i zgonów – efekt globalnych programów szczepień
Zgodnie z raportem WHO działania szczepienne doprowadziły do 71% spadku liczby zachorowań oraz 88% spadku liczby zgonów od 2000 roku. Co więcej:
- szczepionka przeciwko odrze uratowała życie prawie 59 milionom osób,
- w 2024 roku odra spowodowała 95 000 zgonów, głównie wśród dzieci do 5 roku życia – to jeden z najniższych wyników od 2000 r.
Mimo to WHO podkreśla, że każdy zgon z powodu choroby, której można zapobiec, jest nieakceptowalny. Warto zauważyć, że odra pozostaje najbardziej zaraźliwym wirusem na świecie, co mocno akcentuje dyrektor generalny WHO, dr Tedros Adhanom Ghebreyesus:
Odra jest najbardziej zaraźliwym wirusem na świecie, a te dane po raz kolejny pokazują, jak wykorzysta każdą lukę w naszej zbiorowej obronie przed nią. Odra nie zna granic, ale gdy każde dziecko w każdej społeczności zostanie przeciwko niej zaszczepione, można uniknąć kosztownych epidemii, uratować życie i wyeliminować tę chorobę z całych narodów.
![Odra w Polsce: ognisko na Podkarpaciu. Potwierdzono już 26 przypadków [Aktualizacja]](https://alertmedyczny.pl/wp-content/uploads/2024/12/pandemia-zagrozenie-wirusy-ogolne-4-300x200.jpg)
Globalne ogniska odry ponownie rosną – wpływ pandemii i osłabienia programów szczepień
Choć globalnie liczba zachorowań w długiej perspektywie spada, w ostatnich latach WHO raportuje gwałtowny wzrost przypadków. W 2024 roku liczba zakażeń wyniosła 11 milionów – o 800 000 więcej niż przed pandemią w 2019 roku. Wzrost zachorowalności jest szczególnie widoczny w czterech regionach:
- +86% w regionie wschodniego Morza Śródziemnego,
- +47% w regionie europejskim,
- +42% w Azji Południowo-Wschodniej,
- natomiast w regionie afrykańskim zanotowano 40% spadek zachorowań i 50% spadek zgonów, co eksperci przypisują zwiększonym kampaniom szczepień.
Odra może prowadzić do ciężkich powikłań, nawet w krajach o wysokim dochodzie – zapalenia płuc, ślepoty czy zapalenia mózgu. Dlatego wzrost liczby ognisk w regionach o stosunkowo dobrej opiece zdrowotnej budzi szczególne obawy epidemiologów.
Poprawa zasięgu szczepień, ale wciąż poniżej progu odporności zbiorowiskowej
W 2024 roku według WHO/UNICEF:
- 84% dzieci otrzymało pierwszą dawkę szczepionki,
- 76% otrzymało drugą dawkę,
- 2 miliony dzieci więcej zaszczepiono w porównaniu z rokiem poprzednim.
To wzrost, ale nadal niewystarczający. WHO przypomina, że odporność populacyjna wymaga co najmniej 95% wyszczepienia dwiema dawkami. Tymczasem:
- ponad 30 milionów dzieci nie było w pełni chronionych,
- 75% z nich mieszka w Afryce i regionach wschodniego Morza Śródziemnego, często dotkniętych konfliktami.
Niedostateczny poziom szczepień jest jednym z głównych czynników ponownego pojawiania się epidemii.
Ogniska odry – rekordowa liczba krajów zgłaszających epidemie
W 2024 roku:
- 59 krajów zgłosiło poważne ogniska choroby,
- to niemal trzykrotnie więcej niż w 2021 roku,
- ogniska wystąpiły we wszystkich regionach poza Amerykami, które jednak ponownie zmagały się z transmisją w 2025 roku.
Dzięki intensyfikacji nadzoru epidemiologicznego, w tym pracy ponad 760 laboratoriów GMRLN, przebadano ponad 500 000 próbek – o 27% więcej niż rok wcześniej. To umożliwiło szybsze wykrywanie ognisk, jednak WHO ostrzega, że cięcia finansowe mogą zagrozić tym postępom.
Postęp w eliminacji odry, ale globalny cel nadal odległy
Do końca 2024 roku:
- 81 krajów (42%) wyeliminowało odrę,
- do 2025 roku liczba ta wzrosła do 96,
- Republika Zielonego Przylądka, Mauritius i Seszele stały się pierwszymi krajami w regionie afrykańskim WHO, które uzyskały weryfikację eliminacji.
Region Ameryk odzyskał status wolnego od odry w 2024 roku, jednak utracił go rok później z powodu ciągłej transmisji w Kanadzie.
WHO przypomina, że odra wraca nawet do krajów o wysokiej wyszczepialności, jeśli lokalne kieszenie oporu szczepień przekraczają 5% populacji. Takie miejsca stają się zapalnymi punktami epidemii, z ryzykiem rozprzestrzenienia na sąsiednie regiony.
Wyzwania finansowe i potrzeba dalszych inwestycji
Globalna walka z odrą zależy od stabilnego finansowania. WHO ostrzega, że cięcia w programach szczepień mogą doprowadzić do dalszego wzrostu zachorowań. Organizacja apeluje o:
- wzmacnianie rutynowych szczepień,
- poprawę nadzoru epidemiologicznego,
- szybkie działania w ogniskach,
- kampanie masowych szczepień w regionach wysokiego ryzyka.
W przeglądzie śródokresowym Agendy Szczepień 2030 (IA2030) zwrócono uwagę, że odra jest pierwszą chorobą, która powraca, gdy spada odporność populacyjna.
Główne wnioski
- Od 2000 roku liczba zachorowań na odrę spadła globalnie o 71%, a liczba zgonów aż o 88%, dzięki intensywnym programom szczepień, które uratowały życie prawie 59 milionom osób.
- Mimo postępów, w 2024 r. odnotowano 11 milionów zakażeń, a liczba ognisk wzrosła do 59 krajów, co pokazuje, że odra powraca tam, gdzie spada odporność populacyjna.
- W 2024 r. 84% dzieci otrzymało pierwszą dawkę szczepionki, a 76% drugą, co stanowi wzrost, lecz nadal jest poniżej progu 95% wyszczepialności wymaganego do zatrzymania transmisji.
- Do 2025 roku 96 krajów uzyskało status eliminacji odry, jednak utrzymanie tego postępu wymaga stabilnego finansowania programów szczepień, skutecznego nadzoru epidemiologicznego i szybkiego reagowania na ogniska.
Źródło:
- WHO
