Na przełomie 2025 i 2026 r. zapadły ważne rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawach dotyczących administracyjnych kar pieniężnych nakładanych przez Głównego Inspektora Farmaceutycznego. Sprawy dotyczyły przedsiębiorców prowadzących apteki ogólnodostępne, którzy nie przekazali dokumentów żądanych przez Wojewódzkich Inspektorów Farmaceutycznych. Wyroki NSA przynoszą spójną linię orzeczniczą, która może mieć znaczenie dla całego rynku farmaceutycznego.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak NSA ocenił obowiązki przedsiębiorców wobec inspekcji farmaceutycznej.
- Jakie znaczenie mają wyroki z 2025–2026 dla rynku aptek.
- Jak interpretować przepisy art. 127b i 37at ustawy Prawo farmaceutyczne.
- Jakie skutki przynosi uchylenie decyzji i umorzenie postępowań.
Spór o dokumenty i kary administracyjne
W latach 2020–2022 do Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców trafiały sprawy przedsiębiorców ukaranych na podstawie art. 127b ust. 1a i 1b ustawy Prawo farmaceutyczne. Kary były nakładane za brak przekazania dokumentacji na żądanie organów inspekcji farmaceutycznej.
Wezwania obejmowały m.in. umowy franczyzowe dotyczące prowadzenia aptek ogólnodostępnych oraz umowy spółek.
Argumentacja Rzecznika MŚP
Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców przystąpił do postępowań po stronie przedsiębiorców, wskazując na niewłaściwą interpretację przepisów. Zwrócił uwagę, że regulacje zawarte w art. 127b oraz powiązanym art. 37at ust. 8 ustawy Prawo farmaceutyczne mają konkretny cel:
zasadniczym celem tych regulacji jest kontrola przewozu produktów leczniczych, zapewnienie ich legalnego wywozu lub zbytu
Rzecznik wskazywał, że przepisy te odnoszą się do monitorowania tzw. towarów wrażliwych, a nie do ogólnej kontroli relacji gospodarczych czy struktury właścicielskiej przedsiębiorstw prowadzących apteki.
Stanowisko WSA i zmiana na poziomie NSA
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie podzielił tej argumentacji i utrzymał w mocy decyzje GIF, oddalając skargi przedsiębiorców oraz Rzecznika.
Sytuacja zmieniła się dopiero na etapie postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny w szeregu wyroków wydanych m.in. 4 listopada 2025 r. (II GSK 740/22), 15 stycznia 2026 r. (II GSK 1183/22), 29 stycznia 2026 r. (II GSK 1603/22), 4 lutego 2026 r. (II GSK 1634/22, II GSK 1887/22) oraz 12 lutego 2026 r. (II GSK 1994/22) uwzględnił skargi kasacyjne.
W kolejnych orzeczeniach z 15 stycznia 2026 r. (II GSK 1351/22 i II GSK 1273/22) NSA nie tylko uchylił wcześniejsze wyroki, ale także decyzje administracyjne, kończąc sprawy ich umorzeniem.
Kluczowa teza NSA
NSA zakwestionował szeroką interpretację obowiązków przedsiębiorców przyjętą przez WSA. Sąd uznał, że obowiązek przekazania dokumentów nie może być rozciągany poza ramy kontroli i inspekcji.
nieuprawnione jest stanowisko (…) że obowiązek wydania żądanych dokumentów spoczywa na przedsiębiorcy nie tylko w ramach przeprowadzanej u niego inspekcji i kontroli, ale i poza nimi, także w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego
Jak wskazuje komunikat Rzecznika, przyjęta przez NSA linia orzecznicza jest efektem działań zarówno przedsiębiorców, jak i instytucji wspierających sektor MŚP. W praktyce umożliwia to dalsze prowadzenie działalności przez apteki bez obciążeń wynikających z uchylonych decyzji.
Główne wnioski
- NSA uchylił decyzje i wyroki w szeregu spraw (m.in. II GSK 740/22, II GSK 1183/22, II GSK 1603/22), kończąc postępowania ich umorzeniem.
- Obowiązek przekazania dokumentów nie obejmuje sytuacji poza kontrolą i inspekcją – NSA zakwestionował stanowisko WSA w Warszawie.
- Przepisy art. 127b i 37at dotyczą monitorowania obrotu produktami leczniczymi, a nie ogólnej kontroli działalności gospodarczej aptek.
- Wyroki NSA tworzą jednolitą linię orzeczniczą, która ogranicza ryzyko nakładania kar administracyjnych przez GIF.
Źródło:
- https://rzecznikmsp.gov.pl/jednolita-linia-orzecznicza-nsa-w-kwestii-administracyjnych-kar-pienieznych/
