Problemy z pamięcią, koncentracją czy wykonywaniem codziennych obowiązków kojarzone są najczęściej z późniejszymi etapami demencji. Najnowsze badanie opublikowane na łamach czasopisma „Neurology” sugeruje jednak, że pierwsze sygnały choroby mogą pojawiać się znacznie wcześniej i być widoczne w życiu zawodowym. Naukowcy wykazali, że u osób, u których później rozpoznano wczesną demencję, spadek produktywności w pracy można było zaobserwować nawet 15 lat przed postawieniem diagnozy.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego spadek wydajności pracy może pojawić się nawet 15 lat przed diagnozą wczesnej demencji,
- Jakie wyniki przyniosło badanie opublikowane w czasopiśmie Neurology, obejmujące blisko 800 pacjentów z wczesną demencją,
- Czym różnią się poszczególne typy demencji pod względem momentu pojawienia się pierwszych problemów z produktywnością zawodową,
- Jakie znaczenie dla pacjentów i systemu ochrony zdrowia może mieć wcześniejsze rozpoznawanie objawów wczesnej demencji.
Czym jest wczesna demencja?
Wczesna demencja (young-onset dementia) to grupa chorób otępiennych rozpoznawanych u osób przed ukończeniem 65. roku życia. W przeciwieństwie do demencji rozwijającej się u seniorów, dotyka ludzi będących często w szczycie aktywności zawodowej i rodzinnej.
Rozpoznanie bywa szczególnie trudne, ponieważ pierwsze objawy często przypisywane są stresowi, wypaleniu zawodowemu, depresji lub przemęczeniu. W efekcie wielu pacjentów przez lata pozostaje bez właściwej diagnozy, mimo że choroba stopniowo postępuje.
Badanie objęło blisko 800 osób z wczesną demencją
Badacze z Uniwersytetu Wschodniej Finlandii przeanalizowali dane 793 osób, u których rozpoznano wczesną demencję w dwóch fińskich szpitalach na przestrzeni 12 lat. Wyniki porównano z grupą kontrolną obejmującą 7926 osób bez demencji, dopasowanych pod względem wieku i płci. Wśród pacjentów z demencją:
- 421 osób chorowało na chorobę Alzheimera,
- 179 miało otępienie czołowo-skroniowe,
- 46 cierpiało na alfa-synukleinopatie, w tym otępienie z ciałami Lewy’ego oraz otępienie związane z chorobą Parkinsona,
- 147 osób miało inne postacie demencji, między innymi otępienie naczyniowe lub mieszane.
Do analizy wykorzystano fińskie rejestry krajowe obejmujące dane dotyczące wykształcenia, chorób współistniejących oraz dochodów uzyskiwanych przez uczestników badania.
Jak oceniano spadek produktywności?
Autorzy nie analizowali bezpośrednio efektywności wykonywanej pracy. Za obiektywny wskaźnik produktywności przyjęli zmiany w dochodach osiąganych przez uczestników. Porównano średnie roczne dochody osób z rozpoznaną później demencją z dochodami osób zdrowych, uwzględniając jednocześnie czynniki mogące wpływać na zarobki, takie jak poziom wykształcenia czy obecność innych chorób.
Podejście takie pozwoliło oszacować ekonomiczne konsekwencje stopniowego pogarszania się funkcji poznawczych jeszcze przed oficjalnym rozpoznaniem choroby.
Spadek wydajności pracy był widoczny nawet 15 lat przed diagnozą
Najważniejszym wnioskiem badania było wykazanie stopniowego spadku produktywności zawodowej rozpoczynającego się nawet 15 lat przed postawieniem diagnozy wczesnej demencji. Jak podkreśla autor badania, dr n. med. Eino Solje z Uniwersytetu Wschodniej Finlandii:
Wczesna demencja dotyka ludzi w ich najbardziej produktywnych latach i wiąże się ze zmniejszoną zdolnością do pracy, wzrostem bezrobocia i wcześniejszym niż planowano odchodzeniem z pracy. Dodał również: te zmiany mogą zmniejszyć dochody gospodarstw domowych i przyczynić się do szerszego wpływu na gospodarkę. Nasze badanie wykazało związek między obniżoną produktywnością pracy a wczesnym początkiem demencji, nawet do 15 lat przed diagnozą.
Badanie nie dowodzi, że spadek wydajności zawodowej jest bezpośrednią konsekwencją rozwijającej się demencji. Wskazuje jednak na istotny związek, który może mieć znaczenie dla wcześniejszego rozpoznawania choroby.
Różne typy demencji wykazywały odmienny przebieg
Autorzy zauważyli, że moment pojawienia się spadku produktywności zależał od rodzaju demencji. W przypadku choroby Alzheimera pogorszenie sytuacji zawodowej zaczynało być widoczne średnio sześć lat przed diagnozą. Jeszcze wcześniej obserwowano je u osób z otępieniem czołowo-skroniowym – średnio 11 lat przed rozpoznaniem.
Z kolei u pacjentów z alfa-synukleinopatiami wyraźny spadek produktywności pojawiał się dopiero w okresie postawienia diagnozy. Natomiast w grupie obejmującej inne postacie demencji straty ekonomiczne utrzymywały się na wysokim poziomie praktycznie przez cały analizowany okres.
Straty finansowe były bardzo duże
Naukowcy wyliczyli, że średni całkowity spadek produktywności przypadający na jednego chorego wyniósł około 74 577 euro, czyli około 86 tys. dolarów. Średnia roczna utrata produktywności została oszacowana na około 12 tys. euro (około 13,8 tys. dolarów) na osobę. Komentując wyniki, dr Solje powiedział:
Nasze badanie wykazało, że spadek produktywności był uderzająco wysoki, średnio około 12 000 euro, czyli około 13 800 dolarów rocznie na osobę, a straty zaczęły się nawet 15 lat przed diagnozą. Dodał również: te wyniki można częściowo wytłumaczyć opóźnieniami w diagnozie, które mogą wydłużyć okres nierozpoznanych objawów, i podkreślają one szkodliwy, długoterminowy wpływ społeczno-ekonomiczny wczesnej demencji.
Jakie objawy mogą pojawić się w miejscu pracy?
Wielu pacjentów z wczesną demencją zauważa pierwsze trudności właśnie podczas wykonywania obowiązków zawodowych. Do najczęściej zgłaszanych objawów należą:
- problemy z pamiętaniem terminów i spotkań,
- trudności z wykonywaniem czynności wcześniej wykonywanych automatycznie,
- pogorszenie koncentracji,
- trudności ze śledzeniem rozmów i wielowątkowych dyskusji,
- większa liczba pomyłek podczas wykonywania codziennych obowiązków.
Na bardziej zaawansowanych etapach choroby mogą pojawić się również znaczne wahania nastroju, narastająca dezorientacja dotycząca czasu i miejsca oraz podejrzliwość wobec bliskich.
Dlaczego rozpoznanie wczesnej demencji trwa tak długo?
Rozpoznanie demencji u osób przed 65. rokiem życia nadal stanowi duże wyzwanie diagnostyczne. Lekarze częściej podejrzewają u młodszych pacjentów depresję, zaburzenia lękowe, przewlekły stres lub wypalenie zawodowe niż chorobę neurodegeneracyjną. Dodatkowo wiele objawów rozwija się stopniowo i początkowo nie wpływa znacząco na codzienne funkcjonowanie.
Badacze zwracają uwagę, że właśnie opóźnienia diagnostyczne mogą częściowo tłumaczyć wieloletni okres obniżonej produktywności obserwowany przed rozpoznaniem choroby.
Co zwiększa ryzyko wczesnej demencji?
Dokładne przyczyny wczesnej demencji nadal nie są w pełni poznane. Eksperci wskazują jednak kilka czynników zwiększających ryzyko zachorowania, między innymi:
- predyspozycje genetyczne,
- występowanie choroby u bliskich krewnych,
- przebyty udar mózgu,
- urazy mózgu,
- przewlekłe nadużywanie alkoholu.
Jednocześnie należy pamiętać, że obecność tych czynników nie oznacza, iż choroba na pewno się rozwinie.
Badanie ma również swoje ograniczenia
Autorzy podkreślają, że analiza miała charakter retrospektywny. Oznacza to, że nie pozwala wykazać związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rozwijającą się demencją a spadkiem produktywności zawodowej. Nie można więc uznać pogorszenia wyników pracy za samodzielny wskaźnik rozwijającej się choroby. Obniżona efektywność może wynikać również z wielu innych przyczyn, takich jak choroby psychiczne, przewlekły stres czy inne schorzenia neurologiczne.
W przyszłości naukowcy planują prowadzenie badań z wykorzystaniem regularnych testów neuropsychologicznych, które pozwolą dokładniej śledzić zmiany funkcji poznawczych i opracować strategie umożliwiające wcześniejsze wykrywanie choroby.
Główne wnioski
- Badanie opublikowane w Neurology wykazało, że u osób z wczesną demencją spadek produktywności zawodowej mógł rozpocząć się nawet 15 lat przed postawieniem diagnozy.
- Analiza objęła 793 pacjentów z wczesną demencją oraz 7926 osób z grupy kontrolnej. Średni całkowity spadek produktywności oszacowano na 74 577 euro na osobę.
- Początek obniżonej produktywności zależał od rodzaju demencji – wynosił średnio 6 lat przed diagnozą w chorobie Alzheimera i 11 lat w otępieniu czołowo-skroniowym.
- Autorzy podkreślają, że wyniki nie potwierdzają związku przyczynowo-skutkowego, ale wskazują, że wcześniejsza diagnostyka może ograniczyć długoterminowe konsekwencje zdrowotne, społeczne i ekonomiczne związane z rozwojem demencji.
Źródło:
- https://www.neurology.org/journal/wnl
- https://www.aan.com/
