Czy codzienne wybory żywieniowe mogą wpływać na sposób starzenia się naszego mózgu? Coraz więcej dowodów naukowych sugeruje, że odpowiedź na to pytanie może być twierdząca. Najnowsze badanie japońskich naukowców opublikowane w czasopiśmie „PLOS One” wskazuje, że poziom witaminy C w osoczu krwi może mieć związek z zachowaniem struktur mózgowych odpowiedzialnych za pamięć, uwagę i przetwarzanie informacji. Analiza obejmująca ponad 2000 osób starszych wykazała, że uczestnicy z niższym stężeniem witaminy C częściej charakteryzowali się mniejszą objętością istoty szarej oraz słabszą łącznością w obrębie tzw. sieci trybu domyślnego (default mode network, DMN). Choć wyniki nie dowodzą, że witamina C bezpośrednio chroni mózg przed starzeniem, stanowią kolejny argument przemawiający za znaczeniem prawidłowego odżywiania dla zdrowia poznawczego.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego niższy poziom witaminy C we krwi może wiązać się z mniej korzystnym obrazem mózgu u osób starszych oraz jakie obszary mózgu były analizowane przez naukowców,
- Czym jest sieć trybu domyślnego (DMN) i dlaczego jej prawidłowe funkcjonowanie ma znaczenie dla pamięci, uwagi i innych funkcji poznawczych,
- Jakie wnioski płyną z badania obejmującego 2044 Japończyków po 64. roku życia oraz jakie czynniki uwzględniono podczas analizy wyników,
- Dlaczego wyniki nie potwierdzają związku przyczynowo-skutkowego, ale wskazują, że codzienne nawyki żywieniowe mogą odgrywać rolę w zdrowym starzeniu się mózgu.
Witamina C – znacznie więcej niż wsparcie odporności
Witamina C, znana również jako kwas askorbinowy, jest jednym z najważniejszych przeciwutleniaczy obecnych w organizmie człowieka. Uczestniczy w licznych procesach biologicznych, w tym w syntezie kolagenu, metabolizmie energetycznym oraz funkcjonowaniu układu odpornościowego. Coraz więcej badań wskazuje jednak, że jej rola może wykraczać daleko poza te dobrze poznane funkcje. W obrębie układu nerwowego witamina C:
- uczestniczy w syntezie neuroprzekaźników,
- chroni neurony przed stresem oksydacyjnym,
- może wpływać na plastyczność synaptyczną,
- bierze udział w procesach związanych z komunikacją między komórkami nerwowymi.
Wcześniejsze badania sugerowały, że dieta bogata w witaminę C wiąże się z niższym ryzykiem pogorszenia funkcji poznawczych u osób starszych. Dotychczas brakowało jednak analiz oceniających bezpośredni związek między poziomem witaminy C we krwi a obrazem mózgu widocznym w badaniach MRI.
Ponad 2000 seniorów pod lupą naukowców
Aby lepiej zrozumieć te zależności, Haruka Nagaya z Uniwersytetu Hirosaki wraz ze współpracownikami przeanalizowali dane pochodzące od 2044 mieszkańców Japonii w wieku powyżej 64 lat. Badanie obejmowało:
- oznaczenie stężenia witaminy C w osoczu krwi,
- wykonanie rezonansu magnetycznego mózgu (MRI),
- ocenę stylu życia uczestników,
- analizę poziomu aktywności fizycznej,
- uwzględnienie poziomu wykształcenia.
Naukowcy ocenili zarówno objętość istoty szarej i białej mózgu, jak i funkcjonalną łączność pomiędzy określonymi obszarami mózgu. W celu zwiększenia wiarygodności wyników uwzględniono indywidualne różnice w całkowitej objętości mózgu uczestników.
Czym jest sieć trybu domyślnego?
Jednym z najważniejszych elementów badania była analiza tzw. sieci trybu domyślnego (default mode network, DMN). To rozległy układ połączeń neuronalnych aktywujący się między innymi podczas:
- wspominania wydarzeń z przeszłości,
- planowania przyszłości,
- refleksji nad własnymi doświadczeniami,
- przetwarzania informacji dotyczących własnej osoby,
- pamięci autobiograficznej,
- utrzymywania uwagi wewnętrznej.
Zaburzenia funkcjonowania DMN obserwowano wcześniej u osób z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi, chorobą Alzheimera oraz innymi schorzeniami neurodegeneracyjnymi. Dlatego wszelkie czynniki mogące wpływać na integralność tej sieci budzą ogromne zainteresowanie badaczy zajmujących się starzeniem się mózgu.
Niższa witamina C wiązała się z mniej korzystnym obrazem mózgu
Po uwzględnieniu wielu potencjalnych czynników zakłócających – takich jak wiek, poziom aktywności fizycznej czy wykształcenie – naukowcy zaobserwowali istotne zależności. Uczestnicy z niższym poziomem witaminy C w osoczu częściej mieli:
- mniejszą objętość istoty szarej,
- słabszą łączność w obrębie sieci trybu domyślnego.
Istota szara odpowiada między innymi za przetwarzanie informacji, pamięć, podejmowanie decyzji i kontrolę ruchu. Jej zmniejszona objętość bywa obserwowana w przebiegu procesów neurodegeneracyjnych oraz podczas fizjologicznego starzenia. Badanie nie wykazało natomiast jednoznacznych zależności dotyczących objętości istoty białej.
Czy witamina C może wspierać funkcje poznawcze?
Autorzy badania podkreślają, że wyniki należy interpretować z ostrożnością. Tomohiro Shintaku zaznaczył:
Nasze badanie pokazuje, że wyższe poziomy witaminy C w osoczu są związane z lepszym zachowaniem strukturalnej łączności sieci trybu domyślnego (DMN), kluczowej sieci mózgowej zaangażowanej w funkcje poznawcze. To odkrycie generuje ekscytującą hipotezę, że dieta bogata w witaminę C może odgrywać wspomagającą rolę w utrzymaniu zdrowia mózgu i łagodzeniu związanego z wiekiem spadku funkcji poznawczych u osób starszych.
Naukowcy podkreślają jednak, że uzyskane wyniki nie oznaczają, iż suplementacja witaminy C zapobiega demencji lub odwraca procesy neurodegeneracyjne. Badanie wykazało jedynie istnienie związku statystycznego.
Codzienne wybory żywieniowe mogą mieć znaczenie
Jednym z najbardziej interesujących aspektów pracy jest zwrócenie uwagi na potencjalny wpływ pojedynczego składnika odżywczego na funkcjonowanie rozległych sieci neuronalnych. Jak zauważył Tomohiro Shintaku:
To, co najbardziej mnie zafascynowało w tych badaniach, to fakt, że udało nam się wykryć te subtelne, ale istotne powiązania między pojedynczym czynnikiem odżywczym, a rozległymi sieciami neuronowymi, wykorzystując obszerną, opartą na społeczności kohortę ponad 2000 osób starszych. To naprawdę uwypukla potencjalny wpływ naszych codziennych nawyków żywieniowych na struktury naszego mózgu.
Wyniki wpisują się w coraz liczniejsze dowody wskazujące, że dieta może stanowić jeden z modyfikowalnych czynników wspierających zdrowe starzenie się.
Badanie ma swoje ograniczenia
Choć wyniki są obiecujące, autorzy zwracają uwagę na kilka istotnych ograniczeń. Badanie:
- miało charakter obserwacyjny,
- nie pozwala wykazać związku przyczynowo-skutkowego,
- nie potwierdza, że zwiększenie podaży witaminy C poprawi funkcjonowanie mózgu,
- nie uwzględniało wszystkich potencjalnych czynników żywieniowych.
W przyszłości naukowcy planują:
- wielokrotne oznaczanie poziomu witaminy C,
- analizę dodatkowych elementów stylu życia,
- uwzględnienie uczestników z różnych grup etnicznych,
- ocenę wpływu statusu społeczno-ekonomicznego.
Takie badania mogą pomóc lepiej zrozumieć biologiczne mechanizmy odpowiedzialne za obserwowane zależności.
Główne wnioski
- Badanie opublikowane w czasopiśmie „PLOS One” objęło 2044 mieszkańców Japonii w wieku powyżej 64 lat, u których oceniono poziom witaminy C w osoczu oraz wykonano rezonans magnetyczny mózgu (MRI).
- Osoby z niższym stężeniem witaminy C częściej miały mniejszą objętość istoty szarej oraz słabszą łączność w obrębie sieci trybu domyślnego (DMN), odpowiedzialnej m.in. za pamięć autobiograficzną i procesy uwagi.
- Zaobserwowane zależności utrzymywały się po uwzględnieniu wieku, aktywności fizycznej i poziomu wykształcenia, co sugeruje, że związek między witaminą C a zdrowiem mózgu nie wynika wyłącznie z różnic w stylu życia.
- Autorzy podkreślają, że badanie ma charakter obserwacyjny i nie dowodzi, iż witamina C chroni przed demencją lub spadkiem funkcji poznawczych, jednak wskazuje obiecujący kierunek dalszych badań nad rolą żywienia w procesie starzenia się mózgu.
Źródło:
- https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0348504
