Aktywność fizyczna od lat uznawana jest za jeden z kluczowych czynników obniżających ryzyko raka piersi u dorosłych kobiet. Coraz więcej badań sugeruje jednak, że znaczenie ruchu może być szczególnie istotne już na znacznie wcześniejszym etapie życia – w okresie dojrzewania, gdy tkanka piersi intensywnie się rozwija. Nowe badanie przeprowadzone przez naukowców z Mailman School of Public Health Uniwersytetu Columbia oraz Herbert Irving Comprehensive Cancer Center dostarcza jednych z pierwszych dowodów biologicznych, że rekreacyjna aktywność fizyczna u nastolatek może wiązać się z biomarkerami powiązanymi z przyszłym ryzykiem raka piersi.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak rekreacyjna aktywność fizyczna u nastolatek wiąże się z biomarkerami ryzyka raka piersi, w tym ze składem tkanki piersi i markerami stresu.
- Dlaczego okres dojrzewania jest kluczowy dla przyszłego ryzyka nowotworowego i jakie mechanizmy biologiczne mogą wtedy zachodzić.
- Jakie różnice zaobserwowano między dziewczętami aktywnymi i nieaktywnymi fizycznie – także przy niskim poziomie aktywności w populacji.
- Jakie znaczenie mają te wyniki dla profilaktyki pierwotnej raka piersi i projektowania interwencji zdrowia publicznego.
Aktywność fizyczna a ryzyko raka piersi – co już wiemy
W populacji dorosłych kobiet związek między rekreacyjną aktywnością fizyczną, a niższym ryzykiem raka piersi jest dobrze udokumentowany. Liczne badania epidemiologiczne wskazują na około 20-procentową redukcję ryzyka u kobiet najbardziej aktywnych w porównaniu z najmniej aktywnymi. Do tej pory jednak brakowało danych wyjaśniających, jakie mechanizmy biologiczne mogą leżeć u podstaw tego efektu, zwłaszcza w młodszym wieku.
Nowe badanie przesuwa punkt ciężkości na okres adolescencji – czas uznawany za krytyczny dla rozwoju piersi i potencjalnego „programowania” przyszłego ryzyka nowotworowego.
Projekt badania i badana populacja
Analiza została przeprowadzona w ramach populacyjnego projektu Columbia Breast Cancer and the Environment Research Program Study, opartego na kohorcie matek i dzieci Columbia Center for Children’s Environmental Health (CCCEH). Uczestniczki były rekrutowane w latach 1998–2006 z klinik prenatalnych NewYork-Presbyterian i Harlem Hospital oraz powiązanych placówek obsługujących m.in. Washington Heights, Central Harlem i South Bronx.
W okresie dojrzewania dziewczęta raportowały swoją rekreacyjną aktywność fizyczną z ostatniego tygodnia – zarówno zorganizowaną, jak i niezorganizowaną – a następnie przechodziły wizyty kliniczne obejmujące pobranie krwi i moczu oraz ocenę składu tkanki piersi.
Średni wiek uczestniczek wynosił 16 lat, a 64% z nich stanowiły dziewczęta pochodzenia latynoskiego. Wyniki pokazały również skalę problemu niskiej aktywności fizycznej: 51% badanych nie zgłosiło żadnej rekreacyjnej aktywności w poprzednim tygodniu, 73% nie uczestniczyło w zajęciach zorganizowanych, a 66% – w niezorganizowanych.
Biomarkery tkanki piersi i stresu biologicznego
Badanie wykazało, że dziewczęta deklarujące co najmniej dwie godziny rekreacyjnej aktywności fizycznej tygodniowo różniły się istotnie biologicznie od rówieśniczek nieaktywnych. W porównaniu z osobami niepodejmującymi aktywności miały one:
- niższy procent zawartości wody w tkance piersi, co jest wskaźnikiem niższej gęstości piersi,
- niższe stężenia biomarkerów stresu w moczu.
Znaczenie tych obserwacji jest istotne, ponieważ wysoka gęstość piersi u dorosłych kobiet jest jednym z najsilniejszych znanych czynników ryzyka raka piersi oraz utrudnia diagnostykę mammograficzną. Wyniki te są spójne z wcześniejszymi badaniami u kobiet dorosłych, w których wyższa aktywność fizyczna wiązała się z niższą gęstością piersi.
Stanowisko zespołu badawczego
Jak podkreśla Rebecca Kehm, adiunkt epidemiologii w Columbia Mailman School of Public Health i pierwsza autorka badania:
Nasze odkrycia sugerują, że rekreacyjna aktywność fizyczna jest związana ze składem tkanki piersi i zmianami biomarkerów stresu u nastoletnich dziewcząt, niezależnie od tkanki tłuszczowej, co może mieć istotne implikacje dla ryzyka raka piersi.
Z kolei dr Mary Beth Terry, profesor epidemiologii i główna autorka pracy, zwraca uwagę na mocne strony projektu:
Nasze badania mają kilka mocnych stron, w tym wykorzystanie wielu biomarkerów mierzonych w moczu, krwi i tkance piersi. Zmierzyliśmy biomarkery stresu i przewlekłego stanu zapalnego, które są szeroko potwierdzone i powszechnie stosowane w badaniach epidemiologicznych, co zwiększa zaufanie do naszych wyników.
Znaczenie badań dla grup niedostatecznie reprezentowanych
Szczególną wartością badania jest fakt, że obejmowało ono dziewczęta czarnoskóre/afroamerykańskie oraz latynoskie – grupy historycznie niedostatecznie reprezentowane w badaniach naukowych, a jednocześnie bardziej narażone na zachorowanie na raka piersi w młodszym wieku i na agresywniejsze podtypy nowotworu. Jak zaznacza Kehm:
Te grupy nie tylko były historycznie niedoreprezentowane w badaniach, ale są również bardziej narażone na rozwój raka piersi w młodszym wieku i bardziej agresywne podtypy. Jednocześnie dziewczęta czarnoskóre i latynoskie konsekwentnie deklarują niższy poziom rekreacyjnej aktywności fizycznej.
Potrzeba dalszych badań i implikacje profilaktyczne
Autorzy podkreślają, że konieczne są badania longitudinalne, które pozwolą ustalić, w jakim stopniu obserwowane biomarkery w okresie dojrzewania przekładają się na faktyczne ryzyko raka piersi w dorosłym życiu. Już teraz jednak wyniki sugerują, że promowanie aktywności fizycznej wśród nastolatek może mieć znaczenie nie tylko dla ogólnego zdrowia metabolicznego, ale również dla pierwotnej profilaktyki nowotworowej.
Główne wnioski
- Co najmniej 2 godziny rekreacyjnej aktywności fizycznej tygodniowo u nastolatek wiązały się z niższą gęstością tkanki piersi (niższy procent zawartości wody).
- Aktywność fizyczna była powiązana z niższymi stężeniami biomarkerów stresu w moczu, niezależnie od ilości tkanki tłuszczowej.
- Ponad połowa badanych dziewcząt (51%) nie podejmowała żadnej rekreacyjnej aktywności fizycznej, co podkreśla skalę problemu zdrowia publicznego.
- Badanie dostarcza jednych z pierwszych biologicznych dowodów łączących aktywność fizyczną w okresie dojrzewania z potencjalnym ryzykiem raka piersi w późniejszym życiu.
Źródło:
- Columbia University’s Mailman School of Public Health
- http://link.springer.com/article/10.1186/s13058-025-02216-1
