W ostatnim dniu swojej prezydentury, 5 sierpnia 2025 roku, Andrzej Duda skierował do Trybunału Konstytucyjnego ustawę zmieniającą przepisy o prawach pacjenta i zawodach lekarza oraz lekarza dentysty. Chodzi o nowelizację umożliwiającą nastolatkom od 13. roku życia dostęp do psychologa w publicznym systemie ochrony zdrowia – bez zgody i wiedzy opiekuna prawnego.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Kto uczestniczył w konsultacjach przed podjęciem decyzji o wstrzymaniu podpisu.
- Dlaczego prezydent Andrzej Duda skierował ustawę do Trybunału Konstytucyjnego.
- Jakie zmiany wprowadza ustawa dotycząca pomocy psychologicznej dla młodzieży.
- Co może się wydarzyć dalej w procesie legislacyjnym, zgodnie z Konstytucją RP.
Konsultacje w Pałacu Prezydenckim przed decyzją
Jeszcze 1 sierpnia w Pałacu Prezydenckim odbyły się spotkania konsultacyjne dotyczące tej nowelizacji. Szefowa Kancelarii Prezydenta RP, Małgorzata Paprocka, rozmawiała m.in. z Rzeczniczką Praw Dziecka Moniką Horną–Cieślak oraz przedstawicielami organizacji społecznych, które wcześniej zgłaszały swoje zastrzeżenia do ustawy. W spotkaniach uczestniczył także doradca prezydenta Marek Rymsza. Jak podkreślono, rozmowy miały na celu wysłuchanie różnych stanowisk i lepsze zrozumienie wątpliwości dotyczących nowych przepisów.
Dlaczego prezydent skierował ustawę do TK?
W uzasadnieniu wniosku z 5 sierpnia br. do Trybunału, prezydent powołuje się na art. 122 ust. 3 Konstytucji RP i wskazuje trzy główne zarzuty:
- Zagrożenie dla praw rodziców – nowy przepis umożliwia 13-latkowi dostęp do opieki psychologicznej bez wiedzy i zgody opiekuna prawnego, co – zdaniem prezydenta – może być sprzeczne z art. 48 ust. 2 Konstytucji, dotyczącym prawa rodziców do wychowywania dziecka zgodnie z własnymi przekonaniami.
- Brak obowiązku informowania opiekuna – kontrowersje budzi także zapis umożliwiający specjaliście odstąpienie od poinformowania przedstawiciela ustawowego o udzieleniu świadczenia, stanie zdrowia psychicznego pacjenta i dalszych zaleceniach, jeśli uzna, że mogłoby to zagrozić dobru dziecka.
- Możliwość odstąpienia od obowiązku zawiadomienia opiekuna – szczególne zastrzeżenia wzbudził przepis, który daje świadczeniodawcy prawo do odstąpienia od poinformowania rodzica, jeśli uzna, że mogłoby to zagrozić dobru dziecka. Prezydent wskazuje, że regulacja ta może naruszać art. 48 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, który dopuszcza ograniczanie praw rodziców jedynie w ściśle określonych warunkach, uzasadnionych ochroną innych wartości konstytucyjnych.
Pełne uzasadnienie dostępne jest: https://www.prezydent.pl/kancelaria/archiwum/andrzej-duda/prawo/wnioski-do-tk/wniosek-do-tk,104516
O co chodzi w nowelizacji?
Nowelizacja, przyjęta przez Senat 17 lipca, umożliwia młodzieży powyżej 13. roku życia samodzielne zgłaszanie się po pomoc psychologiczną lub psychoterapeutyczną – w ramach gwarantowanych świadczeń opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień. Warunkiem jest jedynie identyfikacja: młody pacjent musi okazać dokument tożsamości lub podać swoje dane oraz dane opiekuna prawnego.
Zgodnie z ustawą, przepisy nie obejmują porad lekarskich – ograniczają się wyłącznie do świadczeń psychologów i psychoterapeutów. Celem jest ułatwienie dostępu do wczesnej interwencji w kryzysach psychicznych młodzieży oraz realizacja wieloletnich postulatów środowisk psychiatrycznych i organizacji społecznych.
Jak miałaby działać ustawa?
Zgodnie z przyjętymi przepisami, psycholog lub psychoterapeuta zobowiązany byłby poinformować opiekuna prawnego o udzielonym świadczeniu i stanie zdrowia pacjenta w ciągu 7 dni. Wyjątek stanowi sytuacja, w której kontakt z opiekunem mógłby zagrażać pacjentowi – np. w przypadkach przemocy domowej. Wówczas informacja ma zostać przekazana do sądu opiekuńczego.
To rozwiązanie miało na celu ochronę dzieci i młodzieży przed wtórną wiktymizacją, jednocześnie umożliwiając szybszy dostęp do specjalistycznego wsparcia bez formalnych barier.
Co dalej z ustawą?
Skierowanie ustawy do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli prewencyjnej oznacza, że nie może ona wejść w życie przed wydaniem orzeczenia. Jeśli Trybunał uzna ją w całości za zgodną z Konstytucją, prezydent musi ją podpisać. W przypadku niezgodności całości – podpisania odmówi. Gdy zakwestionowane zostaną tylko niektóre przepisy, prezydent – po zasięgnięciu opinii Marszałka Sejmu – może podpisać ustawę z pominięciem niekonstytucyjnych fragmentów lub zwrócić ją do Sejmu w celu usunięcia niezgodności.
W razie braku wniosku do Trybunału, możliwe byłoby zastosowanie weta ustawodawczego – wtedy ustawa wraca do Sejmu i może zostać odrzucona większością 3/5 głosów. Po jej ponownym uchwaleniu prezydent musi ją podpisać i nie ma już prawa skierować jej do Trybunału w trybie kontroli prewencyjnej. W dalszej perspektywie możliwa byłaby jeszcze kontrola następcza – już po podpisaniu ustawy – jednak nie wstrzymuje ona obowiązywania przepisów.
Główne wnioski
- Prezydent Andrzej Duda 5 sierpnia 2025 roku skierował do Trybunału Konstytucyjnego ustawę umożliwiającą 13-latkom samodzielny dostęp do psychologa w systemie publicznym.
- Przed podjęciem decyzji odbyły się konsultacje w Pałacu Prezydenckim z udziałem m.in. Rzeczniczki Praw Dziecka oraz organizacji społecznych.
- Główne zarzuty prezydenta dotyczą potencjalnego naruszenia konstytucyjnych praw rodziców do informacji i wychowania dziecka.
- Ustawa nie wejdzie w życie do czasu wydania orzeczenia przez Trybunał; jego decyzja zadecyduje o dalszym losie aktu prawnego.
Źródło:
- prezydent.pl
