Nowa generacja leków przeciw otyłości, takich jak semaglutyd czy inne preparaty działające na receptor GLP-1, w ostatnich latach zmieniła sposób leczenia nadwagi i otyłości. Terapie te pozwalają wielu pacjentom na znaczącą redukcję masy ciała – często na poziomie 15–20%. Najnowsza analiza naukowców z Uniwersytetu Cambridge pokazuje jednak, że po zaprzestaniu terapii część utraconej masy ciała szybko wraca. Jednocześnie badanie wskazuje, że pewien efekt leczenia może utrzymywać się w dłuższej perspektywie. Wyniki opublikowane w czasopiśmie eClinicalMedicine pokazują, że rok po odstawieniu leków pacjenci odzyskują średnio 60% utraconej w trakcie terapii masy ciała, ale około 25% redukcji wagi może pozostać trwałe.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Co dzieje się z masą ciała po odstawieniu leków GLP-1, takich jak Ozempic czy Wegovy, oraz jak szybko może pojawić się ponowny przyrost wagi.
- Jakie wnioski przyniosła metaanaliza 48 badań naukowych przeprowadzona przez naukowców z Uniwersytetu Cambridge dotycząca trajektorii powrotu masy ciała po zakończeniu terapii.
- Dlaczego nawet po zaprzestaniu leczenia część efektu odchudzającego może się utrzymać i jak długoterminowo około 25% utraty masy ciała może pozostać trwałe.
- Dlaczego lekarze podkreślają znaczenie stylu życia po zakończeniu terapii GLP-1, w tym roli diety i aktywności fizycznej w utrzymaniu efektów leczenia.
Leki GLP-1 zmieniają leczenie otyłości
Otyłość jest jednym z największych wyzwań zdrowia publicznego. Szacuje się, że ponad miliard ludzi na świecie żyje z otyłością, która zwiększa ryzyko rozwoju wielu chorób przewlekłych, w tym:
- cukrzycy typu 2
- chorób układu krążenia
- niektórych nowotworów.
W ostatnich latach pojawiły się jednak nowe terapie farmakologiczne, które znacząco zmieniły podejście do leczenia tej choroby. Leki takie jak Ozempic czy Wegovy działają poprzez aktywację receptora GLP-1 (glukagonopodobnego peptydu-1). Mechanizm działania obejmuje między innymi:
- zmniejszenie apetytu
- spowolnienie opróżniania żołądka
- poprawę kontroli poziomu glukozy we krwi.
W badaniach klinicznych wykazano, że stosowanie tych leków może prowadzić do redukcji masy ciała o 15–20%.
Dlaczego wielu pacjentów przerywa terapię
Mimo wysokiej skuteczności, wielu pacjentów nie kontynuuje leczenia przez długi czas. Szacuje się, że:
- około 50% pacjentów przerywa terapię w ciągu pierwszego roku,
- nawet 75% kończy leczenie w ciągu dwóch lat.
Przyczyną są najczęściej:
- działania niepożądane
- wysoki koszt terapii
- ograniczony dostęp w systemach refundacyjnych
- restrykcyjne wytyczne dotyczące przepisywania leków.
Właśnie dlatego naukowcy zaczęli analizować, co dzieje się z masą ciała po zakończeniu leczenia.
Metaanaliza 48 badań klinicznych
Zespół badaczy z Trinity College na Uniwersytecie Cambridge przeprowadził szeroką analizę dostępnych danych naukowych. Najpierw wykonano systematyczny przegląd literatury, a następnie metaanalizę, która pozwala łączyć wyniki wielu badań i uzyskać bardziej wiarygodne wnioski. Łącznie przeanalizowano:
- 48 badań naukowych,
- w tym 36 randomizowanych badań klinicznych (RCT),
- oraz 12 badań nierandomizowanych.
Do modelowania trajektorii przyrostu masy ciała po odstawieniu leków wykorzystano sześć badań RCT obejmujących ponad 3200 pacjentów, których obserwowano przez okres do 52 tygodni po zakończeniu leczenia.
Co dzieje się z masą ciała po odstawieniu leków
Analiza wykazała charakterystyczny wzorzec zmian masy ciała po zakończeniu terapii GLP-1. Początkowo obserwuje się szybki przyrost masy ciała, który jednak z czasem wyraźnie spowalnia. Model opracowany przez badaczy wskazuje, że:
- po 52 tygodniach pacjenci odzyskują średnio 60% utraconej masy ciała,
- po około 60 tygodniach przyrost zaczyna się stabilizować,
- długoterminowo około 25% utraty masy ciała może się utrzymać.
W praktyce oznacza to, że jeśli pacjent podczas terapii stracił około 20% masy ciała, to po kilku latach może utrzymać około 5% redukcji wagi. Co istotne, trajektorie odzyskiwania masy ciała były podobne dla różnych leków z grupy agonistów receptora GLP-1.
Dlaczego część efektu leczenia może się utrzymywać
Naukowcy wskazują kilka możliwych mechanizmów, które mogą tłumaczyć trwałość części efektów terapii. Po pierwsze, leczenie może prowadzić do zmiany nawyków żywieniowych. Pacjenci przyzwyczajają się do mniejszych porcji i bardziej zbilansowanej diety. Po drugie, możliwe jest, że leki GLP-1 wpływają na długotrwałą regulację apetytu w mózgu, częściowo „resetując” mechanizmy kontroli łaknienia. Jak wyjaśnia Brajan Budini z Uniwersytetu Cambridge:
Leki takie jak Ozempic i Wegovy działają jak hamulce na nasz apetyt, sprawiając, że szybciej czujemy się syci, co oznacza, że jemy mniej, a tym samym tracimy na wadze. Kiedy ludzie przestają je brać, w zasadzie zdejmują nogę z hamulca, co może prowadzić do szybkiego przyrostu masy ciała.
Rola stylu życia po zakończeniu leczenia
Autorzy badania podkreślają, że po zakończeniu terapii kluczowe znaczenie mają zmiany stylu życia. Steven Luo z Cambridge podkreśla:
Podczas przerywania stosowania leków odchudzających lekarze i pacjenci powinni mieć świadomość ryzyka ponownego przybrania na wadze i rozważyć sposoby ograniczenia tego ryzyka. Dodaje również: ważne jest, aby udzielać pacjentom porad dotyczących poprawy diety i ćwiczeń, zamiast polegać wyłącznie na lekach, ponieważ może to pomóc im utrzymać dobre nawyki po zaprzestaniu ich przyjmowania.
Niepewność dotycząca składu odzyskanej masy ciała
Jednym z ważnych pytań pozostaje skład odzyskanej masy ciała. Wcześniejsze badania sugerują, że nawet 40% utraconej podczas leczenia masy ciała może stanowić masa beztłuszczowa, w tym mięśnie. Oznacza to, że po zakończeniu terapii pacjenci mogą odzyskiwać wagę w postaci:
- tkanki tłuszczowej
- mięśni
- lub obu tych komponentów w różnych proporcjach.
Budini zwraca uwagę na potencjalne ryzyko:
Nasze prognozy pokazują, że chociaż ludzie odzyskują większość utraconej masy ciała, nadal utrzymują część utraconej masy, ale obecnie nie wiemy, czy odzyskują taką samą proporcję masy beztłuszczowej. Jeśli odzyskana masa ciała jest nieproporcjonalnie duża, osoby te mogą ostatecznie mieć gorszy stosunek tkanki tłuszczowej do masy beztłuszczowej niż wcześniej, co może mieć negatywne konsekwencje dla ich zdrowia.
Ograniczenia badania
Autorzy podkreślają, że analiza ma również pewne ograniczenia. Najważniejsze z nich to:
- większość badań obserwowała pacjentów jedynie przez 52 tygodnie po odstawieniu leków,
- modelowanie długoterminowych efektów wymagało ekstrapolacji danych,
- analiza obejmowała głównie badania, w których pacjenci stracili co najmniej 3 kg podczas leczenia.
Dlatego potrzebne są dłuższe badania obserwacyjne, które pozwolą dokładniej określić długoterminowe skutki terapii GLP-1.
Główne wnioski
- Po odstawieniu leków GLP-1 pacjenci odzyskują średnio około 60% utraconej masy ciała w ciągu 52 tygodni, co potwierdziła metaanaliza obejmująca ponad 3200 pacjentów.
- Około 25% redukcji masy ciała może utrzymywać się długoterminowo, co oznacza, że pacjent, który schudł o 20%, może zachować około 5% trwałej redukcji wagi.
- Badanie Uniwersytetu Cambridge obejmowało analizę 48 badań naukowych, w tym 36 randomizowanych badań klinicznych, co zwiększa wiarygodność uzyskanych wyników.
- Eksperci podkreślają, że po zakończeniu terapii kluczowe jest wsparcie stylu życia, ponieważ zmiany diety i aktywność fizyczna mogą ograniczyć ponowny przyrost masy ciała.
Źródło:
- https://www.thelancet.com/journals/eclinm/article/PIIS2589-5370(26)00043-X/fulltext
- University of Cambridge
