Współczesna chirurgia i anestezjologia należą do najbezpieczniejszych w historii medycyny. Mimo to najnowsze dane opublikowane w „The Lancet Public Health” wskazują na poważne wyzwanie systemowe: pacjenci wysokiego ryzyka, stanowiący mniej niż jedną dziesiątą operowanych, odpowiadają za aż 80% zgonów w ciągu 90 dni od zabiegu. Wyniki jednej z największych analiz chirurgicznych w Wielkiej Brytanii każą na nowo spojrzeć na organizację opieki okołooperacyjnej i ocenę skuteczności leczenia operacyjnego.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego mniej niż 10% pacjentów operowanych odpowiada za 80% zgonów pooperacyjnych w ciągu 90 dni od zabiegu.
- Jakie czynniki zwiększają ryzyko powikłań po operacji, w tym wiek, wielochorobowość i zespół kruchości.
- Dlaczego 30-dniowa śmiertelność nie oddaje pełnego obrazu bezpieczeństwa chirurgii i co zmienia analiza 90-dniowa.
- Jak specjalistyczna opieka okołooperacyjna może poprawić rokowanie i odciążyć system ochrony zdrowia.
Największa analiza wyników operacji w Wielkiej Brytanii
Badanie przeprowadzone przez zespół z Queen Mary University of London objęło dokumentację medyczną 13 milionów dorosłych pacjentów, którzy przeszli 16,1 miliona zabiegów chirurgicznych w Anglii, Szkocji i Walii w latach 2015–2019. To jedna z największych analiz wyników operacyjnych przeprowadzonych w Wielkiej Brytanii.
W kontekście systemu NHS, który rocznie wykonuje około 5 milionów operacji, około 300 000 zabiegów dotyczy pacjentów zakwalifikowanych do grupy wysokiego ryzyka. To właśnie ta relatywnie niewielka grupa odpowiada za:
- cztery na pięć zgonów w ciągu 90 dni od operacji,
- ponad połowę wszystkich dni spędzonych w szpitalu,
- niemal jedną trzecią ponownych przyjęć w trybie nagłym.
Dane te jasno wskazują, że ciężar powikłań i długoterminowych konsekwencji chirurgii koncentruje się w bardzo wąskiej, ale klinicznie wymagającej populacji.
Kim są pacjenci wysokiego ryzyka?
Pacjenci wysokiego ryzyka to najczęściej osoby starsze, obciążone wieloma chorobami przewlekłymi, w tym:
- chorobami układu krążenia,
- cukrzycą,
- przewlekłą chorobą nerek,
- schorzeniami układu oddechowego,
- zespołem kruchości (frailty).
Co istotne, gorsze rokowanie w tej grupie nie wynika przede wszystkim z błędów technicznych podczas operacji czy znieczulenia. Decydujące znaczenie mają powikłania pooperacyjne, które rozwijają się na tle istniejących wcześniej obciążeń zdrowotnych, wieku oraz ograniczonej rezerwy fizjologicznej. Oznacza to, że problem nie leży wyłącznie w samej technice chirurgicznej, lecz w kompleksowej ocenie stanu pacjenta i zdolności organizmu do regeneracji po zabiegu.
30 dni to za mało – potrzeba długoterminowej oceny wyników
Tradycyjnie sukces operacji oceniano na podstawie przeżycia w ciągu 30 dni od zabiegu. Jak podkreślają autorzy badania, taki wskaźnik nie oddaje rzeczywistego obrazu sytuacji pacjentów wysokiego ryzyka. Rupert Pearse, profesor i konsultant w dziedzinie intensywnej terapii na Queen Mary University of London i Barts Health NHS Trust, a zarazem współkierownik badania, powiedział:
Chociaż zabiegi chirurgiczne są bezpieczniejsze niż kiedykolwiek wcześniej, nasze odkrycia wyraźnie pokazują, że u pacjentów wysokiego ryzyka rokowanie i szkody po zabiegu są większe niż u pacjentów z grupy niskiego ryzyka.
Chociaż pacjenci ci stanowią mniej niż jedną dziesiątą przypadków chirurgicznych, ich liczba rośnie wraz ze starzeniem się populacji i wydłużaniem się życia osób z chorobami przewlekłymi. Dlatego niezwykle ważne jest, abyśmy pracowali nad poprawą opieki nad tą grupą pacjentów, zarówno przed, jak i po operacji, w tym nad prowadzeniem z nimi otwartych rozmów na temat indywidualnego ryzyka związanego z zabiegiem.
Przez wiele lat sukces chirurgiczny często oceniano na podstawie przeżycia po trzydziestu dniach. Nasze badanie pokazuje, że ta miara nie daje pełnego obrazu tego, co dzieje się z wieloma pacjentami wysokiego ryzyka w miesiącach i latach po operacji. Analizując długoterminowe przeżycie i inne czynniki, takie jak czas spędzony w szpitalu i jakość życia, moglibyśmy realnie wpłynąć na pacjentów i potencjalnie odciążyć NHS w szerszym zakresie”.
W praktyce oznacza to konieczność uwzględniania 90-dniowego przeżycia, liczby rehospitalizacji, czasu hospitalizacji oraz jakości życia jako realnych wskaźników efektywności systemu.
Decyzja o operacji jako świadomy wybór
Autorzy badania podkreślają również znaczenie świadomej decyzji terapeutycznej. Dr Tom Abbott, współautor badania i starszy wykładowca kliniczny w dziedzinie anestezjologii i medycyny okołooperacyjnej na Queen Mary, powiedział:
Operacje i anestezjologia są dziś bezpieczniejsze niż kiedykolwiek wcześniej, pomagając ratować i poprawiać życie milionów ludzi w Wielkiej Brytanii każdego roku. Te nowe badania podkreślają, że decyzja o operacji to wybór, który każdy powinien podjąć sam, po zapoznaniu się z korzyściami i ryzykiem opisanym przez chirurgów i anestezjologów. Zawsze znajdzie się niewielka grupa osób, dla których ryzyko związane z operacją przeważa nad korzyściami. Królewskie Kolegium Anestezjologów pracuje nad udoskonaleniem specjalistycznych usług opieki okołooperacyjnej dla pacjentów wysokiego ryzyka, abyśmy mogli zapewnić każdej osobie spersonalizowaną opiekę, jakiej potrzebuje, aby mieć jak największe szanse na dobry wynik po operacji.
Transparentna komunikacja ryzyka, indywidualizacja decyzji terapeutycznych oraz realna ocena bilansu korzyści i zagrożeń stają się kluczowymi elementami nowoczesnej medycyny okołooperacyjnej.
Potrzeba inwestycji w opiekę okołooperacyjną
Wyniki badania jednoznacznie wskazują na konieczność wzmocnienia wyspecjalizowanych usług okołooperacyjnych, obejmujących:
- kompleksową ocenę geriatryczną przed operacją,
- optymalizację chorób przewlekłych przed zabiegiem,
- intensywny monitoring pooperacyjny,
- rehabilitację i wsparcie w okresie rekonwalescencji,
- ścisłą współpracę zespołów chirurgicznych, anestezjologicznych i internistycznych.
Wraz ze starzeniem się populacji oraz wydłużaniem życia osób z wielochorobowością liczba pacjentów wysokiego ryzyka będzie systematycznie rosła. Bez strategicznych inwestycji w opiekę okołooperacyjną systemy ochrony zdrowia mogą stanąć wobec narastającego obciążenia klinicznego i finansowego.
Główne wnioski
- Pacjenci wysokiego ryzyka stanowią mniej niż 10% operowanych, ale odpowiadają za około 80% zgonów w ciągu 90 dni od zabiegu w systemie NHS.
- Analiza objęła 13 milionów dorosłych pacjentów i 16,1 miliona operacji w latach 2015–2019 w Anglii, Szkocji i Walii – to jedna z największych analiz chirurgicznych w Wielkiej Brytanii.
- Gorsze rokowanie wynika głównie z powikłań pooperacyjnych związanych z wiekiem, chorobami przewlekłymi i kruchością, a nie z błędów technicznych podczas operacji.
- Konieczne są większe inwestycje w opiekę okołooperacyjną i ocenę długoterminowych wyników, wykraczającą poza tradycyjny 30-dniowy wskaźnik przeżycia.
Źródło:
- University of London
- https://www.thelancet.com/journals/lanpub/article/PIIS2468-2667(26)00022-8/fulltext
