Postęp w biologii molekularnej coraz wyraźniej pokazuje, że przyszłość onkologii może należeć do terapii opartych na RNA. Najnowsze badania zespołu naukowców z QIMR Berghofer Research Institute wskazują, że odkryta niedawno cząsteczka RNA może stać się podstawą nowej, przełomowej metody leczenia hormonozależnego raka piersi (HR+). Odkrycie to otwiera perspektywę terapii celowanej, szczególnie istotnej dla pacjentek w zaawansowanym stadium choroby, u których doszło do lekooporności.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak działa nowo odkryta cząsteczka RNA i dlaczego selektywnie niszczy komórki raka piersi HR+, nie uszkadzając zdrowych tkanek.
- Dlaczego hormonozależny rak piersi pozostaje wyzwaniem terapeutycznym, mimo dostępnych terapii hormonalnych i immunoterapii.
- Na czym polega dwutorowy mechanizm działania terapii RNA, łączący indukcję śmierci komórek nowotworowych z aktywacją układu odpornościowego.
- Jakie znaczenie to odkrycie może mieć dla pacjentek z lekoopornym rakiem piersi oraz dla przyszłości terapii onkologicznych opartych na RNA.
Siedem lat badań nad nieznaną cząsteczką RNA
Zespół badawczy kierowany przez profesorów Stacey Edwards i Juliet French przez siedem lat analizował rolę DNA i RNA w rozwoju raka piersi. Efektem tych prac było zidentyfikowanie wcześniej nieopisanej cząsteczki RNA, która – jak wykazały badania przedkliniczne – selektywnie zwalcza komórki raka piersi z dodatnim receptorem hormonalnym.
Wyniki badań opublikowano w czasopiśmie Molecular Cancer. Jak podkreślają autorzy, cząsteczka RNA wykazuje unikalny mechanizm działania, łącząc precyzję terapii celowanej z aktywacją odpowiedzi immunologicznej.
Dwutorowy mechanizm niszczenia komórek nowotworowych
Profesor Juliet French wskazuje, że odkryta cząsteczka RNA działa w sposób wielopoziomowy i wysoce selektywny:
Uważamy, że ta terapia może leczyć ten nowotwór i ratować życie kobiet. Kiedy wprowadzamy cząsteczkę RNA do naszych modeli przedklinicznych, zabija ona wyłącznie komórki raka piersi z receptorami hormonalnymi, a nie zdrowe komórki.
Jak wyjaśnia badaczka, mechanizm działania obejmuje dwa kluczowe procesy:
Działa na dwa różne sposoby. Indukuje śmierć komórek nowotworowych z wnętrza komórki guza, a także wchodzi w interakcję z receptorem i wiąże się z nim, aktywując układ odpornościowy do rozpoznawania i niszczenia komórek nowotworowych.
Takie połączenie bezpośredniego efektu cytotoksycznego z modulacją układu odpornościowego jest szczególnie istotne w przypadku nowotworów określanych jako immunologicznie „zimne”.
Rak piersi HR+ – skala problemu i ograniczenia obecnych terapii
Rak piersi pozostaje najczęściej diagnozowanym nowotworem u kobiet na świecie. Około 70% wszystkich przypadków stanowi rak piersi HR+, czyli nowotwór zależny od receptorów hormonalnych. Choć terapie hormonalne znacząco poprawiły rokowania, nawet u jednej trzeciej pacjentek dochodzi do braku odpowiedzi na leczenie lub rozwoju lekooporności.
Dodatkowym wyzwaniem jest fakt, że rak piersi HR+ często unika rozpoznania przez układ odpornościowy, co sprawia, że klasyczne immunoterapie wykazują ograniczoną skuteczność. To właśnie w tej luce terapeutycznej nowa cząsteczka RNA może odegrać kluczową rolę.
Osobista motywacja stojąca za odkryciem
Dla profesor Stacey Edwards badania nad rakiem piersi mają również wymiar osobisty. Jak podkreśla, jej droga naukowa została ukształtowana przez doświadczenia z dzieciństwa:
Moja piękna mama zachorowała na raka piersi, mając zaledwie 34 lata, a ja zaledwie miałam pięć lat, więc dorastałam, obserwując, jak przechodzi przez koszmarne leczenie. Już od najmłodszych lat wiedziałam, że chcę prowadzić badania nad rakiem piersi, aby pomóc mojej mamie i innym osobom takim jak ona.
Moment przełomowy w laboratorium zapadł badaczom w pamięć na długo:
Wiedzieliśmy, że mamy coś ekscytującego, ale natrafialiśmy na mnóstwo ślepych zaułków, próbując zrozumieć, jak działa cząsteczka RNA. Aż nadszedł dzień w naszym laboratorium, kiedy zobaczyliśmy komórki nowotworowe całkowicie zniszczone, podczas gdy zdrowe komórki wciąż żyły.
Długie niekodujące RNA – od „śmieciowego DNA” do terapii przyszłości
Nowo odkryta cząsteczka należy do grupy długich niekodujących RNA (lncRNA). Choć około 98% ludzkiego genomu stanowią sekwencje niekodujące białek, przez dekady uznawano je za biologicznie nieistotne. Obecnie wiadomo, że lncRNA pełnią kluczowe funkcje regulacyjne, wpływając na ekspresję genów i zachowanie komórek.
To odkrycie stanowi kolejny dowód na to, że niekodujące RNA mogą stać się fundamentem nowej generacji terapii onkologicznych.
Jak można wykorzystać terapię RNA w praktyce klinicznej
Zespół badawczy rozważa kilka scenariuszy klinicznego zastosowania nowej terapii. Może ona być stosowana samodzielnie, ale szczególnie obiecujące wydaje się jej łączenie z istniejącymi immunoterapiami. Aktywacja układu odpornościowego przez cząsteczkę RNA może bowiem „odmrozić” guz i zwiększyć skuteczność leczenia skojarzonego.
Równolegle prowadzone są prace nad lipidowymi nanocząsteczkami, które umożliwią precyzyjne dostarczanie RNA bezpośrednio do komórek nowotworowych. Tego typu rozwiązania znacząco zwiększają bezpieczeństwo i efektywność terapii.
Znaczenie odkrycia dla przyszłości leczenia raka piersi
Jedną z głównych zalet terapii opartych na RNA jest możliwość ich szybkiego projektowania i modyfikowania, co potwierdziły doświadczenia ze szczepionkami mRNA w czasie pandemii COVID-19. W kontekście onkologii oznacza to potencjalnie krótszą drogę od laboratorium do pacjentek.
Odkrycie nowej cząsteczki lncRNA przez naukowców z QIMR Berghofer może zapoczątkować nowy rozdział w leczeniu hormonozależnego raka piersi, szczególnie w przypadkach opornych na dotychczasowe terapie.
Główne wnioski
- Naukowcy z QIMR Berghofer zidentyfikowali nową cząsteczkę lncRNA, która w modelach przedklinicznych selektywnie niszczy komórki raka piersi HR+, nie uszkadzając zdrowych komórek.
- Cząsteczka RNA działa dwutorowo – indukuje śmierć komórek nowotworowych oraz aktywuje układ odpornościowy poprzez interakcję z receptorem hormonalnym.
- Około 70% przypadków raka piersi to nowotwory HR+, a nawet u jednej trzeciej pacjentek dochodzi do lekooporności, co podkreśla znaczenie nowych strategii terapeutycznych.
- Terapia oparta na RNA może zwiększyć skuteczność immunoterapii i stanowić podstawę nowych schematów leczenia, szczególnie u pacjentek w zaawansowanym stadium choroby.
Źródło:
- QIMR Berghofer Medical Research Institute
- https://link.springer.com/article/10.1186/s12943-025-02510-8
