Sztuczne słodziki od lat promowane są jako zdrowsza alternatywa dla cukru. Dzięki brakowi kalorii znalazły szerokie zastosowanie w produktach typu „light” oraz napojach o obniżonej zawartości cukru. Jednak rosnąca liczba badań sugeruje, że ich wpływ na organizm może być bardziej złożony, niż dotychczas zakładano.
Nowe badanie przeprowadzone przez naukowców z Universidad de Chile, opublikowane w czasopiśmie Frontiers in Nutrition, wskazuje, że popularne substancje słodzące – takie jak sukraloza i stewia – mogą wywoływać zmiany metaboliczne oraz wpływać na mikrobiom jelitowy i ekspresję genów. Co szczególnie istotne, obserwowane efekty mogą być przekazywane potomstwu, a nawet kolejnemu pokoleniu.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak sztuczne słodziki, takie jak sukraloza i stewia, mogą wpływać na metabolizm, mikrobiom jelitowy oraz regulację poziomu glukozy we krwi
- Dlaczego wyniki badania opublikowanego w czasopiśmie Frontiers in Nutrition sugerują możliwość przekazywania niektórych efektów metabolicznych kolejnym pokoleniom
- Jakie zmiany w mikrobiomie jelitowym i ekspresji genów zaobserwowano u myszy narażonych na działanie słodzików
- Dlaczego naukowcy podkreślają potrzebę dalszych badań nad długoterminowym wpływem nieodżywczych substancji słodzących na zdrowie metaboliczne
Sztuczne słodziki – popularna alternatywa dla cukru
Nieodżywcze substancje słodzące są szeroko stosowane w żywności i napojach jako zamienniki cukru. Ich główną zaletą jest brak kalorii przy zachowaniu słodkiego smaku. Z tego powodu często są rekomendowane osobom z nadwagą lub cukrzycą jako element diety ograniczającej spożycie cukru. Jednocześnie coraz więcej organizacji zdrowotnych zwraca uwagę na potencjalne skutki długoterminowego stosowania takich substancji.
Niektóre badania sugerują, że sztuczne słodziki mogą wpływać na metabolizm energetyczny, mikrobiom jelitowy oraz regulację poziomu glukozy we krwi, co w konsekwencji może zwiększać ryzyko chorób metabolicznych, takich jak cukrzyca typu 2 czy choroby układu krążenia. Jak podkreśla dr Francisca Concha Celume z Universidad de Chile, główna autorka artykułu w czasopiśmie Frontiers in Nutrition:
Zaintrygowało nas to, że pomimo rosnącego spożycia tych dodatków, częstość występowania otyłości i zaburzeń metabolicznych, takich jak insulinooporność, nie spadła. Nie oznacza to, że słodziki są odpowiedzialne za te trendy, ale nasuwa się pytanie, czy wpływają one na metabolizm w sposób, którego jeszcze do końca nie rozumiemy.
Jak przebiegało badanie na myszach
Badanie przeprowadzono na 47 myszach laboratoryjnych, które podzielono na trzy grupy:
- myszy otrzymujące zwykłą wodę,
- myszy pijące wodę z dodatkiem sukralozy,
- myszy pijące wodę z dodatkiem stewii.
Dawki substancji słodzących były porównywalne z ilością, jaką człowiek mógłby spożywać w ramach typowej diety. Następnie myszy były rozmnażane, a kolejne pokolenia obserwowano przez dwa cykle generacyjne. Co ważne, potomstwo otrzymywało już wyłącznie zwykłą wodę, co pozwalało ocenić, czy efekty mogą być przekazywane niezależnie od dalszej ekspozycji na słodziki. Jak wyjaśnia autorka badania:
Modele zwierzęce pozwalają nam bardzo precyzyjnie kontrolować warunki środowiskowe i wyizolować wpływ konkretnego czynnika, na przykład związku pokarmowego, a także śledzić kilka pokoleń w stosunkowo krótkim czasie.
Zmiany metaboliczne i tolerancja glukozy
Każde pokolenie myszy poddano testowi doustnej tolerancji glukozy, który pozwala ocenić zdolność organizmu do regulacji poziomu cukru we krwi oraz wykrywać wczesne oznaki insulinooporności. Wyniki badania wykazały różnice między poszczególnymi substancjami słodzącymi.
W pierwszym pokoleniu pogorszoną tolerancję glukozy zaobserwowano u samców potomstwa myszy spożywających sukralozę. W drugim pokoleniu natomiast podwyższony poziom glukozy na czczo odnotowano u:
- samców pochodzących od myszy spożywających sukralozę,
- samic potomstwa myszy spożywających stewię.
Naukowcy podkreślają, że nie oznacza to wystąpienia cukrzycy, lecz raczej subtelne zmiany w regulacji metabolizmu glukozy.
Mikrobiom jelitowy i metabolity bakteryjne
Istotnym elementem badania była również analiza mikrobiomu jelitowego. Naukowcy pobrali próbki kału, aby ocenić skład bakterii jelitowych oraz poziom krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA). Związki te powstają w wyniku fermentacji błonnika przez bakterie jelitowe i odgrywają ważną rolę w regulacji metabolizmu, funkcjonowaniu układu odpornościowego oraz utrzymaniu integralności bariery jelitowej. W obu grupach myszy spożywających słodziki zaobserwowano:
- większą różnorodność mikrobiomu jelitowego,
- jednocześnie niższe stężenie krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych.
Może to sugerować, że bakterie jelitowe produkowały mniej korzystnych metabolitów. Zmiany te były szczególnie widoczne w przypadku myszy spożywających sukralozę, u których stwierdzono:
- większą liczbę potencjalnie patogennych bakterii,
- mniejszą liczbę korzystnych mikroorganizmów.
Wpływ słodzików na ekspresję genów
Badacze przeanalizowali także ekspresję pięciu genów związanych z procesami zapalnymi, funkcjonowaniem bariery jelitowej oraz metabolizmem w wątrobie i jelitach. Analizy wskazały, że:
- sukraloza może zwiększać ekspresję genów związanych ze stanem zapalnym,
- jednocześnie hamuje aktywność genów powiązanych z metabolizmem.
Co istotne, zmiany te utrzymywały się nawet przez dwa kolejne pokolenia. W przypadku stewii obserwowano również zmiany w ekspresji genów, jednak były one słabsze i nie utrzymywały się dłużej niż jedno pokolenie. Jak podkreśliła Concha:
Kiedy porównywaliśmy pokolenia, okazało się, że efekty te były generalnie najsilniejsze w pierwszym pokoleniu i miały tendencję do zmniejszania się w drugim.
Czy słodziki zwiększają ryzyko chorób metabolicznych?
Badacze zwracają uwagę, że obserwowane zmiany nie oznaczają bezpośredniego rozwoju chorób metabolicznych. Jak wyjaśnia autorka badania:
Zaobserwowane przez nas zmiany w tolerancji glukozy i ekspresji genów można interpretować jako wczesne sygnały biologiczne związane z procesami metabolicznymi lub zapalnymi. Dodała również: na przykład u zwierząt nie rozwinęła się cukrzyca. Zamiast tego zaobserwowaliśmy subtelne zmiany w sposobie regulacji glukozy przez organizm oraz w aktywności genów związanych ze stanem zapalnym i regulacją metaboliczną. Możliwe, że takie zmiany mogą zwiększać podatność na zaburzenia metaboliczne w pewnych warunkach, takich jak dieta wysokotłuszczowa.
Ograniczenia badań
Autorzy badania podkreślają, że wyniki eksperymentu nie mogą być bezpośrednio przenoszone na ludzi. Modele zwierzęce pozwalają na dokładną kontrolę warunków eksperymentalnych, jednak metabolizm myszy i ludzi różni się w wielu aspektach. Dlatego konieczne są dalsze badania kliniczne, które pozwolą ocenić rzeczywisty wpływ sztucznych słodzików na zdrowie człowieka. Jednocześnie naukowcy podkreślają, że ich celem nie jest wywoływanie niepokoju:
Celem tych badań nie jest sianie paniki, lecz podkreślenie potrzeby dalszych badań.
Główne wnioski
- W badaniu przeprowadzonym na 47 myszach naukowcy analizowali wpływ sukralozy i stewii na metabolizm, mikrobiom jelitowy oraz ekspresję genów przez dwa kolejne pokolenia.
- U potomstwa myszy spożywających sukralozę częściej obserwowano pogorszoną tolerancję glukozy oraz zmiany w ekspresji genów związanych ze stanem zapalnym i metabolizmem.
- Obie grupy myszy spożywające słodziki wykazywały niższe stężenie krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych w mikrobiomie jelitowym, co może wskazywać na zmniejszoną produkcję korzystnych metabolitów bakteryjnych.
- Naukowcy podkreślają, że obserwowane zmiany są wczesnymi sygnałami biologicznymi, które mogą zwiększać podatność na zaburzenia metaboliczne, jednak badania na zwierzętach nie pozwalają jeszcze na bezpośrednie wnioski dotyczące ludzi.
Źródło:
- https://www.frontiersin.org/journals/nutrition/articles/10.3389/fnut.2026.1694149/full
