W Polsce i na świecie problem oporności bakterii na antybiotyki staje się coraz poważniejszy. Patogeny takie jak Shigella spp., Salmonella spp. czy enteroinwazyjne szczepy E. coli mogą przekraczać barierę jelitową, prowadząc do poważnych powikłań, a w skali globalnej powodują ponad 400 tys. zgonów rocznie. Coraz więcej badań wskazuje, że niektóre związki roślinne mogą wspierać lub wzmacniać skuteczność terapii przeciw tym zagrożeniom. W centrum zainteresowania badaczy znajdują się obecnie trzy alkaloidy izochinolinowe – berberyna, sanguinaryna i chelerytryna.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie właściwości mają berberyna, sanguinaryna i chelerytryna w kontekście leczenia infekcji jelitowych.
- W jaki sposób naturalne alkaloidy mogą wspierać antybiotykoterapię i obniżać minimalne stężenie hamujące.
- Dlaczego wzmacnianie bariery jelitowej jest kluczowe w profilaktyce nawrotowych zakażeń.
- Jakie są kierunki dalszych badań nad wprowadzeniem roślinnych alkaloidów do praktyki klinicznej.
Bariera jelitowa – kluczowy element odporności
Bariera jelitowa to pierwsza linia obrony przed patogenami i ich toksynami. Naturalne alkaloidy, obok probiotyków i prebiotyków, mogą wspierać jej integralność, równowagę mikrobioty i aktywność układu odpornościowego. To szczególnie istotne w profilaktyce przewlekłych stanów zapalnych i nawrotowych infekcji.
– Probiotyki i prebiotyki, w tym również związki pochodzenia naturalnego odgrywają istotną rolę w ochronie nabłonka jelit, utrzymaniu równowagi mikrobioty jelitowej oraz wpływają stymulująco na układ immunologiczny nie dopuszczając do rozwinięcia się stanu zapalnego – tłumaczy dr Anna Duda-Madej z Katedry i Zakładu Mikrobiologii Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu.
Berberyna – tradycja w nowoczesnym wydaniu
Pozyskiwana z berberysu, od wieków stosowana w medycynie ludowej, dziś znajduje potwierdzenie skuteczności w badaniach naukowych. Berberyna działa przeciwbakteryjnie, uszczelnia połączenia między komórkami nabłonka jelit i hamuje tworzenie biofilmów bakteryjnych. Wpływa także na mikrobiotę – zwiększa liczebność Akkermansia i Lactobacillus, jednocześnie ograniczając patogeny. W badaniach klinicznych wspierała terapię Helicobacter pylori i łagodziła objawy zespołu jelita drażliwego.
Sanguinaryna – podwójny mechanizm działania
Ten alkaloid z roślin makowatych wykazuje silne działanie przeciwzapalne i przeciwdrobnoustrojowe. W modelach zapalenia jelita grubego redukował cytokiny prozapalne i poprawiał integralność błony śluzowej. Potrafi też blokować bakteryjne systemy sekrecyjne – kluczowe dla inwazji do komórek gospodarza. W połączeniu z antybiotykami wzmacniał ich skuteczność przeciw Listeria spp. i Salmonella spp.
Chelerytryna – ochrona struktury i funkcji jelit
Najmniej znana z trójki, lecz obiecująca pod względem klinicznym. Chelerytryna ogranicza nadmierne wydzielanie chlorków w jelicie, co może zmniejszać nasilenie biegunki. Wspiera regenerację kosmków jelitowych po uszkodzeniach i redukuje inwazyjność niektórych patogenów, m.in. Salmonella spp. i Shigella spp. Jej działanie może sprzyjać zachowaniu równowagi między odpowiedzią immunologiczną a ochroną własnych tkanek.
Uzupełnienie antybiotykoterapii
Choć roślinne alkaloidy nie zastąpią antybiotyków, to jak wskazuje dr Duda-Madej, mogą obniżać minimalne stężenie hamujące (MIC) dla niektórych patogenów, co pozwala stosować mniejsze dawki leków. Działają synergistycznie z antybiotykami, a dodatkowo wykazują potencjał przeciwnowotworowy w kontekście infekcji wywołanych określonymi bakteriami.
Wdrożenie ich do praktyki klinicznej wymaga jednak dopracowania metod podawania i potwierdzenia bezpieczeństwa w dużych badaniach klinicznych.
Główne wnioski
- Berberyna uszczelnia połączenia między komórkami jelit, hamuje biofilmy bakteryjne i poprawia skład mikrobioty.
- Sanguinaryna działa przeciwzapalnie, blokuje bakteryjne systemy inwazji i wzmacnia skuteczność antybiotyków.
- Chelerytryna ogranicza wydzielanie chlorków w jelicie, wspiera regenerację kosmków i redukuje inwazyjność patogenów.
- Naturalne alkaloidy mogą obniżać dawki antybiotyków, działać synergistycznie i chronić barierę jelitową, co czyni je obiecującym uzupełnieniem terapii.
Źródło:
- UMW
