W Polsce 546 gmin nie ma żadnej apteki, a w 687 działa tylko jedna placówka. Takie dane przedstawia drugi raport Fundacji Forum Konsumentów „Badanie cenowe oraz jakości obsługi w aptekach. Identyfikacja podstawowych barier w dostępie pacjentów do leków i usług”. Autorzy opracowania wskazują, że problem pacjentów nie ogranicza się do gmin pozbawionych aptek. Również w miejscowościach, gdzie działa tylko jedna placówka, mieszkańcy często mają ograniczony wybór, mierzą się z wyższymi cenami leków, mniejszą dostępnością preparatów i węższym zakresem usług farmaceutycznych.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak wygląda dostępność aptek w polskich gminach.
- Jakie różnice cenowe odnotowano dla tych samych leków OTC.
- Gdzie najczęściej występują braki leków i ograniczenia usług farmaceutycznych.
- Dlaczego część pacjentów rezygnuje z zakupu leków.
Raport objął ceny leków, dostępność i jakość obsługi
Fundacja Forum Konsumentów opublikowała drugą edycję raportu poświęconego sytuacji pacjentów na rynku aptecznym. Badanie zostało przygotowane jako projekt cykliczny, którego celem jest monitorowanie zmian dotyczących cen leków, liczby placówek, dostępności usług farmaceutycznych oraz warunków funkcjonowania aptek w różnych częściach kraju.
Analiza objęła 40 placówek, wśród których znalazły się apteki sieciowe, apteki indywidualne działające w miastach, apteki będące jedyną placówką w gminie oraz punkty apteczne. Oceniano ceny popularnych produktów OTC, dostępność leków, jakość obsługi oraz możliwość skorzystania z dodatkowych usług, takich jak wykonanie leku recepturowego, szczepienia ochronne czy realizacja wniosków na środki pomocnicze.
Badanie uzupełniono ankietą CATI przeprowadzoną wśród 400 respondentów mieszkających w lokalizacjach o różnym poziomie dostępności aptek.
Pełny raport dostępny jest: TUTAJ.
Ponad 500 gmin pozostaje bez apteki
Według danych przytoczonych w raporcie w Polsce funkcjonuje 11 066 aptek ogólnodostępnych. Nie oznacza to jednak równomiernego dostępu do świadczeń farmaceutycznych. Apteki znajdują się jedynie w 1 933 spośród 2 479 gmin. Oznacza to, że aż 546 gmin nie posiada żadnej apteki. Dodatkowo 687 gmin dysponuje wyłącznie jedną placówką.
Autorzy raportu zwracają uwagę, że statystyka uwzględniająca obecność jednej apteki może stwarzać złudne poczucie bezpieczeństwa. W praktyce pacjent pozostaje wtedy zależny od jednej placówki, jej godzin pracy, poziomu cen, dostępności leków oraz zakresu świadczonych usług.
Szczególnie trudna sytuacja dotyczy mieszkańców mniejszych miejscowości, osób starszych oraz pacjentów przewlekle chorych, dla których dojazd do innej apteki może stanowić istotną barierę.
Jedna apteka w gminie nie gwarantuje realnego dostępu do leków
Jednym z najważniejszych wniosków raportu jest wskazanie, że problem tzw. białych plam aptecznych nie ogranicza się wyłącznie do gmin całkowicie pozbawionych apteki.
Zdaniem autorów podobne konsekwencje mogą występować także tam, gdzie funkcjonuje tylko jedna placówka. Badanie pokazuje, że mieszkańcy takich gmin oceniają dostęp do leków na poziomie zbliżonym do mieszkańców terenów pozbawionych aptek.
Powodem są przede wszystkim wyższe ceny, ograniczona dostępność preparatów oraz brak alternatywy w przypadku czasowego zamknięcia placówki lub niedostępności potrzebnego produktu.
Fundacja zwraca uwagę, że spośród 546 gmin bez apteki aż 128 znajduje się w odległości przekraczającej 10 km od najbliższej placówki farmaceutycznej, licząc od siedziby gminy.
Te same leki mogą kosztować nawet o połowę więcej
Raport wskazuje również na znaczące różnice cenowe pomiędzy poszczególnymi typami placówek. Średnia wartość koszyka obejmującego pięć popularnych leków OTC wyniosła 165,18 zł. Najniższy wynik odnotowano w aptekach sieciowych, gdzie taki koszyk kosztował średnio 149,28 zł. W aptekach indywidualnych działających w miastach było to 175,34 zł, w aptekach będących jedyną placówką w gminie 180,43 zł, a w punktach aptecznych 183,12 zł.
Różnica pomiędzy najtańszym a najdroższym koszykiem wyniosła 65,05 zł, czyli 52,48%.
Jeszcze większe rozbieżności występowały przy pojedynczych produktach. W zależności od placówki ceny wybranych preparatów różniły się nawet o ponad 100%. Według autorów raportu oznacza to, że pacjent może płacić znacznie więcej za identyczny produkt wyłącznie z powodu ograniczonej konkurencji w miejscu zamieszkania.
Braki leków częściej występują tam, gdzie pacjent nie ma alternatywy
Badanie wykazało również wyraźne różnice w dostępności leków. W aptekach sieciowych brak badanego produktu odnotowano tylko raz na 75 prób zakupu. W aptekach indywidualnych działających w miastach takich przypadków było siedem.
Najgorzej wypadły apteki będące jedyną placówką w gminie oraz punkty apteczne. W obu grupach odnotowano po 10 braków na 25 prób zakupu.
Autorzy raportu podkreślają, że właśnie w tych lokalizacjach pacjent ma najmniejsze możliwości znalezienia alternatywnego źródła zaopatrzenia, co zwiększa ryzyko przerwania terapii.
Dodatkowym problemem są przypadki nieplanowanego zamknięcia aptek. W sytuacji rozpoczętej realizacji recepty pacjent często może kontynuować jej wykupienie wyłącznie w tej samej placówce. Jeżeli apteka zostanie czasowo zamknięta, może dojść do opóźnienia lub całkowitego zaniechania leczenia.
Usługi farmaceutyczne nadal nierównomiernie dostępne
Raport zwraca uwagę nie tylko na dostępność leków, ale także na różnice w zakresie świadczonych usług farmaceutycznych.
Możliwość wykonania leku recepturowego stwierdzono jedynie w sześciu spośród 40 badanych placówek. Najczęściej usługę oferowały apteki sieciowe. Szczepienia ochronne były dostępne w 27,5% badanych placówek. Co istotne, żadna apteka będąca jedyną placówką w gminie nie świadczyła takiej usługi. Realizacja wniosków na środki pomocnicze była możliwa w 31 z 40 badanych punktów, przy czym najlepsze wyniki ponownie osiągnęły apteki sieciowe.
Zdaniem autorów raportu rozwój usług farmaceutycznych nie przebiega równomiernie, co pogłębia różnice pomiędzy mieszkańcami dużych miast i mniejszych miejscowości.
Coraz więcej pacjentów rezygnuje z zakupu leków
Szczególnie niepokojące są wyniki dotyczące rezygnacji z zakupu leków. Badanie CATI wskazuje, że w miejscowościach z rozwiniętą konkurencją apteczną 6% respondentów deklarowało rezygnację z zakupu z powodu problemów z dostępnością, a 18% z powodu ceny.
W lokalizacjach pozbawionych apteki lub posiadających tylko jedną placówkę odsetek rezygnacji sięgał nawet 45%. Głównymi przyczynami były wysokie ceny oraz brak dostępności potrzebnych preparatów.
W raporcie zwrócono uwagę, że rezygnacja z zakupu leków nie jest zwykłą decyzją konsumencką. Może prowadzić do przerwania terapii, pogorszenia stanu zdrowia oraz wzrostu ryzyka hospitalizacji.
Dostępność aptek należy oceniać z perspektywy pacjenta
Raport Fundacji Forum Konsumentów pokazuje, że ocena rynku aptecznego nie może ograniczać się do liczby placówek wpisanych do rejestru. Kluczowe znaczenie mają faktyczna dostępność leków, poziom cen, możliwość skorzystania z usług farmaceutycznych oraz realny wybór pomiędzy placówkami.
Dane wskazują, że problem białych plam aptecznych obejmuje nie tylko gminy całkowicie pozbawione aptek, ale również obszary, gdzie funkcjonuje tylko jedna placówka. W takich miejscach pacjenci częściej spotykają się z wyższymi cenami, brakami leków i ograniczoną ofertą usług, a część z nich rezygnuje z zakupu niezbędnych preparatów. Z perspektywy systemu ochrony zdrowia oznacza to problem wykraczający poza organizację rynku farmaceutycznego i bezpośrednio wpływający na bezpieczeństwo zdrowotne mieszkańców.
Publikacja stanowi pierwszą część cyklu trzech materiałów opracowanych we współpracy z Fundacją Forum Konsumentów. Seria prezentuje najważniejsze wnioski płynące z drugiej edycji raportu analizującego sytuację na rynku aptecznym w Polsce.
Drugi artykuł z serii dostępny jest: „Nie mamy do czynienia z jednym rynkiem aptecznym”. Najważniejsze wnioski z premiery raportu.
Trzeci artykuł z serii dostępny jest: Co wyniki raportu Forum Konsumentów oznaczają dla pacjentów? Eksperci komentują dostęp do leków w Polsce.
Główne wnioski
- 546 gmin w Polsce nie ma żadnej apteki, a 687 gmin posiada tylko jedną placówkę, co ogranicza realny dostęp pacjentów do leków i usług farmaceutycznych.
- Różnica między najtańszym a najdroższym koszykiem pięciu leków OTC wyniosła 65,05 zł (52,48%), a ceny pojedynczych preparatów różniły się nawet o ponad 100%.
- Najwięcej braków leków odnotowano w aptekach będących jedyną placówką w gminie oraz w punktach aptecznych – po 10 braków na 25 prób zakupu.
- W miejscowościach bez apteki lub z jedną placówką nawet 45% badanych deklarowało rezygnację z zakupu leków z powodu wysokich cen lub problemów z dostępnością.
Źródło:
- Fundacja Forum Konsumentów, raport „Badanie cenowe oraz jakości obsługi w aptekach. Identyfikacja podstawowych barier w dostępie pacjentów do leków i usług”, 2026 r.
Bardzo ciekawy raport, daje do myślenia