Choroba Alzheimera pozostaje jednym z największych wyzwań współczesnej medycyny, a poszukiwania skutecznych terapii napędzają miliardowe inwestycje największych firm farmaceutycznych. Eli Lilly, która już jest obecna na rynku dzięki terapii Kisunla, ogłosiła zawarcie umowy ze szwedzką spółką AlzeCure Pharma o potencjalnej wartości przekraczającej 1 miliard dolarów. W centrum porozumienia znalazł się eksperymentalny kandydat na lek ACD680, który może otworzyć nowy rozdział w leczeniu choroby Alzheimera, wykraczając poza dotychczasowe strategie terapeutyczne ukierunkowane na usuwanie blaszek amyloidowych.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego Eli Lilly zdecydowała się zawrzeć umowę z AlzeCure o potencjalnej wartości przekraczającej 1 miliard dolarów i jakie znaczenie może mieć ona dla rozwoju terapii choroby Alzheimera,
- Czym jest ACD680 oraz w jaki sposób ten eksperymentalny modulator gamma-sekretazy może wpływać na produkcję beta-amyloidu w mózgu,
- Dlaczego wokół terapii antyamyloidowych, takich jak Kisunla i Leqembi, toczy się intensywna debata naukowa dotycząca ich skuteczności klinicznej,
- Jak strategia przejęć i partnerstw Eli Lilly pokazuje, że neurologia i choroby neurodegeneracyjne pozostają jednym z priorytetów globalnego przemysłu farmaceutycznego.
Lilly inwestuje miliard dolarów w nowy kierunek leczenia choroby Alzheimera
Eli Lilly podpisała umowę o współpracy i licencjonowaniu ze szwedzką spółką biotechnologiczną AlzeCure Pharma dotyczącą globalnych praw do projektu Alzstatin ACD680. Łączna wartość transakcji może przekroczyć 1 miliard dolarów, nie uwzględniając przyszłych tantiem od sprzedaży. Zgodnie z warunkami porozumienia AlzeCure otrzyma 10 mln dolarów płatności z góry. Dodatkowo przewidziano ponad 990 mln dolarów potencjalnych płatności związanych z osiągnięciem kamieni milowych w rozwoju i komercjalizacji oraz prowizje od sprzedaży na poziomie średnio-jednocyfrowym. Dla Lilly jest to kolejny strategiczny krok mający na celu umocnienie pozycji w obszarze neurologii i chorób neurodegeneracyjnych.
Czym jest ACD680?
ACD680, rozwijany w ramach platformy Alzstatin, to małocząsteczkowy modulator gamma-sekretazy znajdujący się obecnie w fazie przedklinicznej. Jego mechanizm działania różni się od stosowanych obecnie terapii przeciwciałami monoklonalnymi. Lek ma ograniczać produkcję Aβ42 – formy beta-amyloidu uznawanej za kluczowy składnik blaszek amyloidowych odkładających się w mózgach pacjentów z chorobą Alzheimera.
Jednocześnie ACD680 ma zwiększać produkcję krótszych i potencjalnie mniej szkodliwych peptydów Aβ37 oraz Aβ38. Według twórców takie działanie może zmniejszać agregację Aβ42 i ograniczać powstawanie toksycznych złogów amyloidowych. W praktyce oznacza to próbę oddziaływania na proces chorobowy jeszcze przed rozwinięciem zaawansowanych zmian neurodegeneracyjnych.
Alzstatin – nowa generacja terapii modyfikujących przebieg choroby?
W przeciwieństwie do leków usuwających już istniejące złogi amyloidowe, projekt Alzstatin koncentruje się na ograniczeniu ich powstawania. Johan Sandin, dyrektor naukowy AlzeCure Pharma, podkreśla znaczenie tego podejścia:
Modulatory gamma-sekretazy, które opracowaliśmy w ramach platformy Alzstatin, to leki drobnocząsteczkowe, których mechanizm działania ma silny związek genetyczny z chorobą.
Naukowcy liczą, że taka strategia może przełożyć się na rzeczywistą modyfikację przebiegu choroby Alzheimera. Martin Jönsson, prezes AlzeCure, zwraca uwagę również na potencjał profilaktyczny projektu:
Mamy nadzieję, że związki Alzstatyny będą stosowane w celu przeciwdziałania ponownemu gromadzeniu się szkodliwego amyloidu w mózgu. W dłuższej perspektywie związki te mogą również służyć jako leczenie zapobiegawcze w zapobieganiu rozwojowi choroby Alzheimera. Dodał również: Umowa z Lilly to ważny kamień milowy dla AlzeCure i Alzstatin.
Kisunla i krytyka terapii antyamyloidowych
Jeżeli ACD680 osiągnie sukces kliniczny, może znacząco rozszerzyć portfolio Lilly w leczeniu choroby Alzheimera. Firma już dziś jest obecna na tym rynku dzięki terapii Kisunla (donanemab), zatwierdzonej w Stanach Zjednoczonych w 2024 roku. Lek należy do grupy przeciwciał antyamyloidowych, podobnie jak Leqembi (lekanemab) firmy Biogen. Jednocześnie właśnie ten obszar terapii pozostaje przedmiotem intensywnej debaty naukowej. W ostatnim czasie przegląd Cochrane sugerował, że leki antyamyloidowe mogą mieć „brakujący lub znikomy” wpływ na pogorszenie funkcji poznawczych pacjentów.
Zarówno Lilly, jak i Biogen zakwestionowały jednak te wnioski. Lilly wskazała, że analiza łączyła dane pochodzące również z nieudanych programów klinicznych, co – zdaniem firmy – stanowiło „istotne ograniczenie metodologiczne, które podważa wnioski z przeglądu dotyczące zatwierdzonych terapii”.
Beta-amyloid nadal pozostaje jednym z głównych celów terapeutycznych
Pomimo kontrowersji wielu ekspertów nadal uważa, że beta-amyloid odgrywa istotną rolę w patogenezie choroby Alzheimera. Według danych GlobalData obecnie rozwijanych jest 28 programów klinicznych oddziałujących na ten cel molekularny. Rozwijany przez AlzeCure modulator gamma-sekretazy może więc wpisywać się w szerszy trend poszukiwania bardziej skutecznych i bezpiecznych metod wpływania na metabolizm amyloidu.
Różnica polega na tym, że zamiast usuwać już istniejące blaszki, terapia mogłaby zapobiegać ich tworzeniu.
Lilly nie zwalnia tempa. Seria miliardowych transakcji w 2026 roku
Porozumienie z AlzeCure wpisuje się w wyjątkowo aktywną strategię akwizycyjną Eli Lilly. W ostatnich tygodniach firma ogłosiła między innymi:
- partnerstwo warte 1,9 mld dolarów z Ascidian dotyczące edytorów eksonów opartych na RNA,
- umowę licencyjną o wartości 1,26 mld dolarów z Hanmi Pharm dotyczącą agonisty GLP-2 sonefpeglutydu,
- porozumienie z Haisco Pharmaceutical o wartości 3 mld dolarów,
- przejęcie trzech spółek zajmujących się szczepionkami za łączną kwotę 3,83 mld dolarów, obejmujące Curevo, LimmaTech Biologics oraz Vaccine Company.
Skala inwestycji pokazuje, że Lilly konsekwentnie buduje pozycję jednego z najbardziej aktywnych graczy na globalnym rynku innowacyjnych terapii.
Czy ACD680 może zmienić przyszłość leczenia choroby Alzheimera?
Na odpowiedź na to pytanie będzie trzeba poczekać jeszcze kilka lat. ACD680 znajduje się obecnie w fazie przedklinicznej, a droga do ewentualnej rejestracji pozostaje długa i obarczona znacznym ryzykiem niepowodzenia. Jednak zainteresowanie Lilly wskazuje, że przemysł farmaceutyczny nadal wierzy w potencjał terapii ukierunkowanych na beta-amyloid – pod warunkiem zastosowania nowych mechanizmów działania.
Jeżeli koncepcja AlzeCure potwierdzi skuteczność w badaniach klinicznych, może otworzyć drogę nie tylko do nowych metod leczenia, ale również do strategii profilaktycznych u osób zagrożonych rozwojem choroby Alzheimera.
Główne wnioski
- Eli Lilly podpisała ze szwedzką firmą AlzeCure umowę licencyjną o wartości przekraczającej 1 mld dolarów, obejmującą 10 mln dolarów płatności z góry, ponad 990 mln dolarów potencjalnych płatności za kamienie milowe oraz tantiemy od przyszłej sprzedaży.
- ACD680 to przedkliniczny modulator gamma-sekretazy, który ma ograniczać produkcję szkodliwego białka Aβ42 oraz zwiększać poziom Aβ37 i Aβ38, potencjalnie zmniejszając odkładanie blaszek amyloidowych w mózgu.
- Transakcja może poszerzyć portfolio Lilly w chorobie Alzheimera poza terapię Kisunla (donanemab), oferując alternatywne podejście do wpływania na szlak beta-amyloidu poprzez zapobieganie powstawaniu złogów.
- Umowa z AlzeCure wpisuje się w agresywną strategię inwestycyjną Lilly w 2026 roku – tylko w ostatnich tygodniach firma zawarła lub ogłosiła transakcje warte miliardy dolarów z Ascidian, Hanmi Pharm, Haisco Pharmaceutical oraz trzema spółkami rozwijającymi szczepionki.
Źródło:
- https://www.alzecurepharma.se/en/alzecure-pharma-enters-into-a-collaboration-and-out-licensing-agreement-with-lilly-for-alzheimers-project/
- https://www.pharmaceutical-technology.com/news/eli-lilly-alzecure-1bn-licensing-deal-alzheimers-ac680/?cf-view
