Siedzący tryb życia od lat uznawany jest za jeden z istotnych czynników ryzyka wielu chorób przewlekłych. Najnowsze badanie opublikowane w czasopiśmie PLOS Medicine sugeruje jednak, że znaczenie ma nie tylko łączny czas spędzany w pozycji siedzącej, ale również sposób, w jaki jest on rozłożony w ciągu dnia. Naukowcy wykazali, że każda dodatkowa godzina długiego, nieprzerwanego siedzenia wiąże się z 9% wyższym ryzykiem zgonu z powodu nowotworu. Jednocześnie nawet niewielka dawka lekkiej aktywności fizycznej może znacząco ograniczać to ryzyko.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego długie, nieprzerwane siedzenie może zwiększać ryzyko zachorowania i zgonu z powodu nowotworów,
- Jakie wyniki przyniosło badanie obejmujące ponad 91 tys. uczestników brytyjskiego Biobanku, obserwowanych przez ponad 12 lat,
- W jaki sposób krótkie przerwy na lekką aktywność fizyczną mogą ograniczać negatywne skutki siedzącego trybu życia,
- Dlaczego eksperci uważają, że przyszłe zalecenia zdrowotne powinny uwzględniać nie tylko czas siedzenia, ale również sposób jego przerywania.
Nie tylko ile siedzimy, ale także jak długo bez przerwy
Dotychczasowe zalecenia zdrowotne dotyczące siedzącego trybu życia skupiały się przede wszystkim na całkowitym czasie spędzanym w pozycji siedzącej. Coraz więcej badań wskazuje jednak, że równie istotne jest to, czy siedzenie jest regularnie przerywane ruchem.
To właśnie ten aspekt postanowił zbadać zespół kierowany przez Fredericka Ho z Uniwersytetu w Glasgow. Celem było ustalenie, czy długie, nieprzerwane okresy siedzenia wiążą się z większym ryzykiem rozwoju nowotworów oraz zgonów z ich powodu niż siedzenie przerywane nawet krótkimi okresami aktywności.
Ponad 91 tysięcy uczestników obserwowanych przez ponad 12 lat
Badanie objęło 91 292 uczestników brytyjskiego Biobanku, którzy przez siedem dni nosili akcelerometry pozwalające dokładnie monitorować poziom aktywności fizycznej. Następnie ich stan zdrowia obserwowano przez medianę 12,38 roku. Naukowcy podzielili zachowania uczestników na trzy kategorie:
- długotrwały siedzący tryb życia – okresy trwające co najmniej 30 minut, podczas których minimum 90% czasu spędzano w pozycji siedzącej,
- przerywany siedzący tryb życia – siedzenie krótsze niż 30 minut lub przerywane aktywnością,
- różne poziomy aktywności fizycznej.
Takie podejście pozwoliło ocenić nie tylko czas siedzenia, ale także jego charakter.
Każda dodatkowa godzina długiego siedzenia zwiększa ryzyko
Analiza wykazała jednoznaczną zależność pomiędzy długotrwałym, nieprzerwanym siedzeniem a ryzykiem zachorowania oraz śmierci z powodu nowotworów. Każda dodatkowa godzina takiego siedzenia wiązała się z 9% wyższym ryzykiem zgonu z powodu nowotworu (HR 1,09; 95% CI 1,06–1,11). Co więcej, długie okresy siedzenia wiązały się również z wyższym ryzykiem:
- ogólnej zachorowalności na nowotwory,
- nowotworów związanych z otyłością,
- nowotworów powiązanych z cukrzycą typu 2.
Najbardziej narażone były nowotwory związane z otyłością
Badacze zwracają uwagę, że szczególnie wyraźny związek zaobserwowano w przypadku nowotworów, których rozwój wiązany jest z nadmierną masą ciała. Do tej grupy należą między innymi:
- rak przełyku,
- rak wątroby,
- rak nerki,
- rak trzustki,
- rak jelita grubego,
- rak piersi,
- rak jajnika,
- rak tarczycy.
Wyniki sugerują, że ograniczanie długich okresów siedzenia może stanowić jeden z elementów profilaktyki onkologicznej, szczególnie u osób obciążonych dodatkowymi czynnikami ryzyka.
Nawet lekka aktywność przynosi wymierne korzyści
Jednym z najciekawszych wniosków płynących z badania jest fakt, że nie zawsze konieczne są intensywne treningi. Badacze wykazali, że zastąpienie jednej godziny dziennie długotrwałego siedzenia lekką aktywnością fizyczną wiązało się z 12% niższym ryzykiem zgonu z powodu nowotworu (HR 0,88; 95% CI 0,79–0,99). Do lekkiej aktywności można zaliczyć między innymi:
- spacer,
- spokojne poruszanie się po domu lub biurze,
- wykonywanie prostych obowiązków domowych,
- krótkie przerwy na rozciąganie lub zmianę pozycji.
Oznacza to, że nawet niewielkie zmiany codziennych nawyków mogą mieć korzystny wpływ na zdrowie.
Dlaczego przerywanie siedzenia może działać ochronnie?
Autorzy badania wskazują, że uzyskane wyniki są zgodne z wcześniejszymi badaniami eksperymentalnymi dotyczącymi metabolizmu. Jak podkreślają:
Nasze odkrycia sugerują, że wpływ siedzącego trybu życia na zdrowie może zależeć nie tylko od całkowitego czasu spędzonego w pozycji siedzącej, ale także od tego, czy czas ten kumuluje się w dłuższych okresach, czy jest przerywany aktywnością. Ten wzorzec jest biologicznie prawdopodobny: badania eksperymentalne wykazały, że przerywanie długiego siedzenia krótkimi okresami aktywności może poprawić reakcje metaboliczne w porównaniu z siedzeniem nieprzerwanym.
Lepsza kontrola poziomu glukozy, poprawa wrażliwości na insulinę oraz korzystniejszy metabolizm tłuszczów mogą być jednymi z mechanizmów wyjaśniających obserwowaną zależność.
Obecne zalecenia mogą wymagać rozszerzenia
Autorzy uważają, że przyszłe wytyczne dotyczące profilaktyki zdrowotnej powinny zwracać większą uwagę nie tylko na liczbę minut aktywności fizycznej wykonywanej w ciągu tygodnia, ale także na regularne przerywanie siedzenia. Jak podkreślają:
Obecne wytyczne zdrowotne koncentrują się głównie na umiarkowanych lub intensywnych ćwiczeniach fizycznych, ale nasze odkrycia pokazują, że nie należy ignorować lekkiego ruchu. W przyszłości badania kliniczne pomogą nam wyjść poza ogólne zalecenia i opracować spersonalizowane strategie przerywania siedzenia.
Może to mieć szczególne znaczenie dla osób wykonujących pracę biurową, kierowców czy osób starszych, które spędzają znaczną część dnia w pozycji siedzącej.
Badanie ma również swoje ograniczenia
Autorzy zwracają uwagę, że wyniki należy interpretować ostrożnie. Badanie miało charakter obserwacyjny, dlatego nie pozwala na potwierdzenie związku przyczynowo-skutkowego. Ponadto uczestnicy brytyjskiego Biobanku są na ogół zdrowsi i bardziej aktywni fizycznie niż przeciętna populacja Wielkiej Brytanii, co może ograniczać możliwość uogólnienia wyników.
Badacze nie dysponowali również informacjami dotyczącymi kontekstu siedzenia – nie wiadomo więc, czy uczestnicy siedzieli głównie podczas pracy, prowadzenia samochodu czy odpoczynku.
Główne wnioski
- Badanie opublikowane w PLOS Medicine, obejmujące 91 292 uczestników obserwowanych przez medianę 12,38 roku, wykazało, że każda dodatkowa godzina długiego, nieprzerwanego siedzenia wiąże się z 9% wyższym ryzykiem zgonu z powodu nowotworu.
- Długotrwały siedzący tryb życia wiązał się z wyższym ryzykiem ogólnej zachorowalności na nowotwory, a także nowotworów związanych z otyłością i cukrzycą typu 2, w tym raka jelita grubego, piersi, trzustki czy wątroby.
- Zastąpienie jednej godziny dziennie długiego siedzenia lekką aktywnością fizyczną wiązało się z 12% niższym ryzykiem zgonu z powodu nowotworu, co podkreśla znaczenie regularnego przerywania siedzenia.
- Autorzy badania wskazują, że przyszłe wytyczne dotyczące profilaktyki zdrowotnej powinny większy nacisk kłaść nie tylko na intensywne ćwiczenia, ale również na częste przerwy w siedzeniu i codzienny lekki ruch.
Źródło:
- https://journals.plos.org/plosmedicine/article?id=10.1371/journal.pmed.1004767
