Zmiany strukturalne w mózgu związane z chorobą Alzheimera mogą rozpoczynać się co najmniej siedem lat przed momentem, w którym odkładanie amyloidu staje się widoczne w badaniu PET. Wskazują na to wyniki wieloletnich obserwacji prowadzonych przez naukowców z Uniwersytetu w Oslo. Odkrycie może zmienić sposób myślenia o najwcześniejszych etapach choroby i wskazuje, że jej rozwój może rozpoczynać się wcześniej, niż dotychczas zakładano. Wyniki opublikowano w „Nature Neuroscience”.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie zmiany strukturalne w mózgu mogą pojawiać się co najmniej siedem lat przed wykryciem złogów amyloidu w badaniu PET.
- Jakie są wyniki badania naukowców z Uniwersytetu w Oslo, którzy obserwowali zdrowe, dobrze funkcjonujące poznawczo osoby przez niemal dwie dekady.
- Dlaczego PET z amyloidem może nie wykrywać najwcześniejszych procesów związanych z chorobą Alzheimera i jaką rolę może odgrywać obrazowanie MRI.
- Dlaczego odkrycie może mieć znaczenie dla wcześniejszego wykrywania choroby Alzheimera oraz poszukiwania terapii ukierunkowanych na procesy inne niż odkładanie amyloidu.
Zmiany w mózgu wyprzedzają wykrywalne odkładanie amyloidu
Jednym z najważniejszych narzędzi stosowanych do wykrywania zmian związanych z chorobą Alzheimera jest pozytonowa tomografia emisyjna (PET) z wykorzystaniem znaczników amyloidu. Pozwala ona uwidocznić gromadzenie się beta-amyloidu w mózgu, uznawane za jeden z charakterystycznych procesów patologicznych związanych z chorobą. Nowe badanie wskazuje jednak, że nawet ta metoda może nie wychwytywać najwcześniejszych zmian zachodzących w mózgu. Naukowcy wykryli bowiem zmiany strukturalne w obrazach MRI na wiele lat przed momentem, w którym poziom amyloidu stał się wystarczająco wysoki, aby można było go wykryć w PET.
Odkryliśmy, że zmiany strukturalne w mózgu zachodzą na wiele lat przed ujawnieniem się wysokiego poziomu blaszek miażdżycowych na skanach PET, czyli obecnie stosowanych badaniach mózgu służących do wykrywania najwcześniejszych objawów choroby Alzheimera – mówi James Michael Roe.
Naukowcy obserwowali mózgi uczestników przez niemal 20 lat
Siłą badania był jego długoterminowy charakter. Naukowcy obserwowali zdrowe osoby, które przez niemal dwie dekady regularnie przechodziły badania MRI mózgu. Uczestnicy byli osobami starszymi, które nadal dobrze funkcjonowały pod względem poznawczym. Dzięki zgromadzonym danym badacze mogli określić, kiedy u poszczególnych osób amyloid po raz pierwszy stał się wykrywalny. Następnie cofnęli się do wcześniejszych obrazów MRI i przeanalizowali, co działo się ze strukturą mózgu w latach poprzedzających ten moment.
Porównano osoby, u których później pojawiły się wykrywalne złogi amyloidu, z uczestnikami, u których takich zmian nie stwierdzono. W ten sposób udało się zidentyfikować sygnały strukturalne występujące co najmniej siedem lat przed wykryciem amyloidu w PET.
Znaleźliśmy najwcześniejszy jak dotąd sygnał wykryty w skanach mózgu, co może okazać się przydatne w śledzeniu choroby przed wystąpieniem objawów i pomóc we wcześniejszym jej wykryciu – mówi Roe.
Choroba Alzheimera może zaczynać się wcześniej, niż sądzono
Odkrycie jest istotne również dlatego, że dotyczy okresu poprzedzającego nie tylko objawy zaburzeń poznawczych, lecz także jeden z najwcześniejszych obecnie rozpoznawanych markerów patologicznych choroby.
Najbardziej przełomowym aspektem tego badania jest to, że odkryliśmy zmiany strukturalne w mózgu na wiele lat przed pojawieniem się pierwszych objawów gromadzenia się blaszek miażdżycowych, które uważa się za najwcześniejszy objaw choroby Alzheimera – mówi Anders Martin Fjell, profesor na Wydziale Psychologii Uniwersytetu w Oslo i kierownik Centre for Lifespan Changes in Brain and Cognition (LCBC).
Wyniki sugerują zatem, że obecny model najwcześniejszych etapów rozwoju choroby może wymagać rozszerzenia. Zmiany strukturalne obserwowane w MRI mogą być sygnałem procesów patologicznych rozpoczynających się jeszcze przed osiągnięciem progu wykrywalności amyloidu w PET.
Co dzieje się w mózgu przed pojawieniem się blaszek?
Autorzy przedstawiają dwa możliwe wyjaśnienia wyników. Pierwsze zakłada, że procesy prowadzące do odkładania amyloidu lub będące jego konsekwencją już trwają, jednak ilość złogów pozostaje zbyt mała, aby mogła zostać wykryta za pomocą dostępnych metod PET. Druga możliwość jest jeszcze bardziej interesująca: zmiany strukturalne mogą wynikać z innych procesów biologicznych, które rozpoczynają się wcześniej i dopiero później prowadzą do odkładania amyloidu lub rozwijają się równolegle z nim.
Te odkrycia sugerują, że zachodzą zmiany w mózgu, które poprzedzają pierwsze wykrywalne objawy gromadzenia się blaszek miażdżycowych, co jest uważane za najwcześniejszą fazę choroby i występuje na wiele lat przed pojawieniem się objawów poznawczych – mówi Fjell.
Nowe cele dla przyszłych terapii Alzheimera?
Wyniki mogą mieć znaczenie nie tylko dla diagnostyki, lecz również dla poszukiwania nowych metod leczenia. Choroba Alzheimera jest złożonym schorzeniem związanym ze starzeniem się, a jej rozwój prawdopodobnie obejmuje wiele nakładających się procesów biologicznych. Jeżeli okaże się, że zmiany strukturalne poprzedzające odkładanie amyloidu są związane z mechanizmami niezależnymi od samych złogów, mogłoby to wskazać nowe cele terapeutyczne.
Jeśli to drugie stwierdzenie jest prawdziwe, sugeruje to, że ważne jest dalsze opracowywanie leków ukierunkowanych na procesy inne niż odkładanie się blaszek amyloidowych. Potrzebujemy jednak dalszych badań w tym zakresie – mówi Anders Martin Fjell.
Jednocześnie wyniki nie oznaczają jeszcze, że MRI może być obecnie wykorzystywane jako samodzielny test pozwalający przewidzieć chorobę Alzheimera u konkretnej osoby na siedem lat przed wykryciem amyloidu. Potrzebne są dalsze badania, które pozwolą potwierdzić znaczenie zaobserwowanych zmian i ocenić ich przydatność diagnostyczną.
Główne wnioski
- Naukowcy z Uniwersytetu w Oslo wykryli zmiany strukturalne w mózgu co najmniej siedem lat przed momentem, w którym złogi amyloidu stały się widoczne w badaniu PET.
- Badanie oparto na wieloletnich danych obrazowych osób, które regularnie przechodziły badania MRI przez niemal 20 lat, co pozwoliło przeanalizować zmiany poprzedzające wykrywalne odkładanie amyloidu.
- Wyniki sugerują, że procesy związane z chorobą Alzheimera mogą rozpoczynać się wcześniej, niż wskazują obecnie stosowane markery obrazowe, i na długo przed wystąpieniem objawów poznawczych.
- Odkrycie może mieć znaczenie dla rozwoju metod wcześniejszego wykrywania choroby oraz leków oddziałujących na mechanizmy inne niż samo odkładanie blaszek amyloidowych, jednak autorzy podkreślają konieczność dalszych badań.
Źródło:
- https://www.nature.com/articles/s41593-026-02363-4
- University of Oslo
