Coraz więcej badań pokazuje, że konsekwencje zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) nie kończą się wraz z dorastaniem. Najnowsza analiza danych kohortowych wskazuje, że cechy ADHD obecne już w dzieciństwie mogą wiązać się z wyższym ryzykiem problemów zdrowotnych oraz niepełnosprawności fizycznej w wieku średnim.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak cechy ADHD w dzieciństwie wpływają na zdrowie fizyczne w wieku średnim i z jakimi problemami są najczęściej powiązane.
- Jak zaprojektowano jedno z największych badań kohortowych analizujących długofalowe skutki ADHD – od dzieciństwa do 46. roku życia.
- Jakie czynniki pośredniczące zwiększają ryzyko gorszego zdrowia, w tym problemy psychiczne, BMI i styl życia.
- Dlaczego wczesna diagnoza i ciągłe wsparcie są kluczowe dla poprawy zdrowia osób z ADHD w dorosłości.
Duże badanie kohortowe z długą obserwacją
Wyniki opublikowane w JAMA Network Open pochodzą z jednego z największych i najdłużej prowadzonych badań tego typu. Analizę przeprowadzili naukowcy z University College London oraz University of Liverpool. Badanie objęło 10 930 uczestników brytyjskiej kohorty urodzeniowej z 1970 roku, obserwowanych od dzieciństwa do 46. roku życia.
Cechy ADHD oceniano w wieku 10 lat na podstawie kwestionariuszy zachowań wypełnianych przez rodziców i nauczycieli – niezależnie od tego, czy kiedykolwiek postawiono formalną diagnozę. Takie podejście pozwoliło uchwycić szerokie spektrum nasilenia objawów w populacji.
ADHD a zdrowie fizyczne w wieku 46 lat
Analiza wykazała, że osoby, które w dzieciństwie uzyskały wysokie wyniki wskazujące na cechy ADHD, w wieku średnim częściej doświadczały problemów zdrowia fizycznego. Ryzyko zgłoszenia dwóch lub więcej schorzeń, takich jak migrena, choroby kręgosłupa, nowotwory, epilepsja czy cukrzyca, było u nich o 14% wyższe w porównaniu z osobami bez nasilonych cech ADHD. W praktyce oznaczało to, że:
- 42% osób z wyraźnymi cechami ADHD w dzieciństwie miało co najmniej dwa problemy zdrowotne w wieku 46 lat,
- w grupie bez takich cech odsetek ten wynosił 37%.
Niepełnosprawność fizyczna i różnice między płciami
Badanie pokazało również, że osoby z nasilonymi cechami ADHD w dzieciństwie częściej zgłaszały niepełnosprawność fizyczną w wieku średnim, rozumianą jako trudności w pracy lub codziennych czynnościach wynikające z problemów zdrowotnych.
Co istotne, związek między ADHD w dzieciństwie a niepełnosprawnością fizyczną okazał się silniejszy u kobiet niż u mężczyzn, co sugeruje istnienie dodatkowych czynników biologicznych lub społecznych wpływających na długofalowe konsekwencje zdrowotne.
Możliwe mechanizmy i czynniki pośredniczące
Autorzy badania podkreślają, że gorszy stan zdrowia w wieku średnim nie wynika bezpośrednio z samego ADHD, lecz z całej sieci powiązanych czynników ryzyka. Wśród najważniejszych wymieniają:
- częstsze problemy ze zdrowiem psychicznym,
- wyższy wskaźnik masy ciała (BMI),
- większą częstość palenia tytoniu,
- większą ekspozycję na stresujące wydarzenia życiowe i wykluczenie społeczne,
- opóźniony lub utrudniony dostęp do badań przesiewowych i opieki medycznej.
Profesor Joshua Stott z UCL zauważa:
W ten sposób dodaliśmy do niepokojących dowodów, że osoby z ADHD są bardziej narażone na gorsze zdrowie niż przeciętnie w ciągu swojego życia.
Dodaje również:
Osoby z ADHD mogą się rozwijać przy odpowiednim wsparciu, ale często go brakuje, zarówno z powodu braku dostosowanych usług wsparcia, jak i dlatego, że ADHD pozostaje niezdiagnozowane, szczególnie u osób w średnim wieku i starszych, których potrzeby nie są zaspokajane.
Konsekwencje dla zdrowia publicznego i opieki medycznej
ADHD zaczyna się w dzieciństwie, jednak coraz częściej uznaje się, że u wielu osób utrzymuje się także w dorosłości. W Wielkiej Brytanii – jak podkreślają autorzy – leczenie dorosłych z ADHD jest nadal niewystarczające w porównaniu z innymi krajami o wysokich dochodach, a dostęp do odpowiednich świadczeń pozostaje ograniczony. Główna autorka badania, dr Amber John, zwraca uwagę na konieczność systemowych rozwiązań:
Należy pamiętać, że osoby z ADHD stanowią zróżnicowaną grupę, o różnorodnych mocnych stronach i doświadczeniach, a większość z nich będzie prowadzić długie i zdrowe życie.
Jednocześnie podkreśla:
Zapewnienie odpowiedniego wsparcia i zaspokojenie potrzeb osób z ADHD może pomóc w poprawie ich stanu zdrowia fizycznego i psychicznego. Ponadto strategie zdrowia publicznego powinny uwzględniać potrzeby osób z ADHD, np. poprzez ułatwienie dostępu do programów badań przesiewowych i stałego monitorowania stanu zdrowia.
Główne wnioski
- Cechy ADHD stwierdzone w wieku 10 lat wiążą się z wyższym ryzykiem problemów zdrowia fizycznego w wieku 46 lat.
- Osoby z nasilonymi cechami ADHD miały o 14% wyższe prawdopodobieństwo zgłoszenia co najmniej dwóch chorób, takich jak migrena, choroby kręgosłupa, cukrzyca czy nowotwory.
- 42% badanych z wyraźnymi cechami ADHD miało dwa lub więcej problemów zdrowotnych w średnim wieku, wobec 37% w grupie bez takich cech.
- Związek między ADHD w dzieciństwie a niepełnosprawnością fizyczną w wieku średnim był silniejszy u kobiet niż u mężczyzn.
Źródło:
- University College London
- https://jamanetwork.com/journals/jamanetworkopen/fullarticle/2844130
