Najnowsze badanie opublikowane w The BMJ przedstawia najbardziej kompleksową dotąd analizę metod leczenia zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD). Międzynarodowy zespół naukowców z Francji i Wielkiej Brytanii przeanalizował ponad 200 metaanaliz, obejmujących szerokie spektrum interwencji terapeutycznych. Wnioski są jednoznaczne: farmakoterapia w przypadku dzieci i dorosłych oraz terapia poznawczo-behawioralna (CBT) w przypadku dorosłych mają najsilniejsze potwierdzenie naukowe. Wyniki te mają duże znaczenie kliniczne i mogą w istotny sposób wpłynąć na aktualne i przyszłe wytyczne terapeutyczne.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie metody leczenia ADHD mają najsilniejsze potwierdzenie naukowe w krótkoterminowych badaniach.
- Dlaczego leki pozostają podstawą terapii u dzieci i dorosłych, a CBT kluczową metodą u dorosłych.
- Jak działa nowa platforma ebiadhd-database.org i w jaki sposób może wspierać decyzje terapeutyczne.
- Jakie interwencje alternatywne wykazują obiecujące wyniki i gdzie brakuje rzetelnych danych.
Największy przegląd dowodów naukowych dotyczących leczenia ADHD
Badanie przeprowadzone przez Université Paris Nanterre, Institut Robert-Debré du Cerveau de l’Enfant oraz University of Southampton objęło ponad 200 metaanaliz różnego typu. Analiza uwzględniała:
- dzieci, młodzież i dorosłych,
- leki psychostymulujące i niestymulujące,
- psychoterapie,
- interwencje alternatywne, takie jak uważność, akupunktura czy ćwiczenia fizyczne.
Wyniki jednoznacznie wskazują, że pięć leków wykorzystywanych u dzieci i młodzieży oraz dwa leki stosowane u dorosłych wykazały najlepszy profil skuteczności, oparty na solidnych danych z krótkoterminowych badań klinicznych. Główny autor analizy, prof. Samuele Cortese, podkreśla:
Wiemy, że osoby z ADHD i ich rodziny często zmagają się ze sprzecznymi informacjami na temat skuteczności różnych metod leczenia. Jesteśmy przekonani, że niniejsze badanie i towarzysząca mu strona internetowa stanowią najbardziej wiarygodne, oparte na dowodach i przystępne wskazówki, jakie są obecnie dostępne.
Interaktywna platforma ułatwiająca podejmowanie decyzji terapeutycznych
Wraz z publikacją wyników powstała nowa platforma internetowa – ebiadhd-database.org. Zapewnia ona przejrzyste, oparte na dowodach naukowych zestawienie wszystkich metod terapeutycznych. Jest stale aktualizowana i dostępna bezpłatnie.
Według autorów jest to pierwsza globalna baza danych o tak szerokim zakresie i jakości. Ma wspierać zarówno lekarzy, jak i pacjentów w podejmowaniu wspólnych decyzji terapeutycznych.
Co działa najlepiej? Najważniejsze ustalenia dotyczące skuteczności
Analiza wykazała, że:
- leki stosowane u dzieci i młodzieży poprawiają objawy ADHD w krótkim okresie,
- u dorosłych najlepiej udokumentowane są leki oraz terapia poznawczo-behawioralna,
- CBT wykazuje efektywność szczególnie w obszarze redukcji objawów nieuwagi oraz problemów emocjonalnych,
- interwencje takie jak uważność czy aktywność fizyczna są obiecujące, ale mają słabą jakość dowodów ze względu na małe próby i ryzyko błędu systematycznego.
Niektóre formy terapii nadal wymagają dodatkowych badań, zwłaszcza te stosowane u dzieci (w tym CBT) oraz interwencje długoterminowe.
Ograniczenia dostępnych dowodów
Naukowcy zastrzegają, że wszystkie najsilniejsze dowody dotyczą krótkoterminowego leczenia, podczas gdy pacjenci często stosują leki latami. W przypadku wielu interwencji alternatywnych dane są niepełne lub niskiej jakości. Dotyczy to zwłaszcza:
- ćwiczeń fizycznych,
- akupunktury,
- uważności u dorosłych w długiej perspektywie,
- CBT u dzieci i młodzieży.
Dlaczego wiarygodne informacje są kluczowe dla pacjentów?
Jak podkreśla dr Corentin Gosling:
Długie listy oczekujących na usługi zdrowia psychicznego to poważny problem. Posiadanie nieprawdziwych informacji na temat terapii może jeszcze bardziej utrudnić proces leczenia, marnując czas i pieniądze na przykład na metody nieoparte na dowodach naukowych.
Dodaje również, że korzystanie z platformy ebiadhd-database.org może realnie pomóc pacjentom:
Poświęcenie czasu na przeanalizowanie wszystkich opcji leczenia w ramach wspólnego procesu decyzyjnego może pomóc osobom z ADHD wzmocnić swoją pozycję, prowadząc do lepszego przestrzegania zaleceń terapeutycznych i poprawy wyników leczenia.
Znaczenie dla wytycznych klinicznych i praktyki
Wyniki badania potwierdzają aktualne międzynarodowe wytyczne kliniczne i je uzupełniają. Obejmują również interwencje, które rzadko znajdują się w oficjalnych rekomendacjach. Zespół badawczy ma nadzieję, że wpływ projektu będzie podobny do efektów wcześniejszej inicjatywy ebiact-database.com, dotyczącej leczenia autyzmu, która w znaczący sposób usprawniła praktykę kliniczną w wielu krajach.
Artykuł „Korzyści i szkody interwencji w przypadku ADHD: przegląd parasolowy i platforma wspólnego podejmowania decyzji” został opublikowany w The BMJ i jest publicznie dostępny online.
Główne wnioski
- Najnowsza analiza ponad 200 metaanaliz potwierdza, że leki i CBT mają najsilniejszą bazę dowodową w leczeniu ADHD, szczególnie w perspektywie krótkoterminowej.
- Istnieje wyraźny niedobór wysokiej jakości badań długoterminowych, mimo że wielu pacjentów stosuje wybrane terapie latami.
- Interaktywna baza ebiadhd-database.org stanowi pierwszą tak kompleksową i dostępną platformę wspierającą wspólne podejmowanie decyzji terapeutycznych.
- Alternatywne metody – uważność, aktywność fizyczna czy akupunktura – mogą być obiecujące, ale wymagają kolejnych, bardziej rygorystycznych badań.
Źródło:
- University of Southampton
- https://www.bmj.com/content/391/bmj-2025-085875
