Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) stoi przed poważnymi wyzwaniami, które wymagają dalszych reform i modernizacji. Jak podkreśla dr Nino Berdzuli, dyrektor Biura WHO w Polsce, proces zmian w organizacji może przybrać nowy kształt, jeśli główni gracze, tacy jak Stany Zjednoczone, zdecydują się na opuszczenie struktur WHO. Decyzja administracji Donalda Trumpa o wycofaniu USA z WHO wprowadza globalne konsekwencje, zarówno finansowe, jak i organizacyjne, co budzi liczne obawy wśród ekspertów ds. zdrowia publicznego.
Skutki wycofania się USA z WHO
Prezydent USA Donald Trump zapowiedział wycofanie Stanów Zjednoczonych z WHO, co oznacza utratę jednego z największych darczyńców organizacji. USA stanowiły niemal 20 proc. budżetu WHO, co miało kluczowe znaczenie w działaniach na rzecz zdrowia publicznego, m.in. w odpowiedzi na kryzysy zdrowotne w Ukrainie, Strefie Gazy, Demokratycznej Republice Konga, czy Sudanie. Decyzja ta nie tylko osłabi WHO, ale także wpłynie na zdolność organizacji do skutecznej reakcji na przyszłe pandemie i zagrożenia zdrowotne.
Decyzja jednego kraju o wystąpieniu z WHO przekłada się bezpośrednio na sytuację pozostałych 193 krajów będących członkami tej organizacji. A przede wszystkim dotyka osób najsłabszych i najbardziej potrzebujących pomocy – podkreśla dr Nino Berdzuli.
Eksperci z amerykańskich instytucji, takich jak Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (CDC), odgrywali istotną rolę w pracach WHO, dostarczając dane epidemiologiczne i uczestnicząc w globalnych strategiach zdrowotnych. Wycofanie się USA może ograniczyć dostęp do cennych informacji i osłabić zdolność do szybkiego reagowania na nowe zagrożenia.
Rola USA w strukturach WHO
Stany Zjednoczone jako członek WHO miały dostęp do kluczowych danych na temat globalnych epidemii, zagrożeń zdrowotnych i nowych wirusów. Współpraca umożliwiała szybsze opracowywanie szczepionek i wdrażanie skutecznych metod przeciwdziałania pandemiom. Odejście USA oznacza również ograniczenie dostępu do systemu wczesnego ostrzegania, co może obniżyć gotowość kraju na kolejne kryzysy zdrowotne.
Kiedy dany kraj opuszcza WHO, w praktyce odcina się od sieci informacyjnej, co osłabia jego zdolność do posiadania solidnego systemu wczesnego ostrzegania – zaznacza dyrektor Biura WHO w Polsce.
Finansowanie WHO – wyzwania i zmiany
WHO utrzymuje się ze składek członkowskich i dobrowolnych wpłat. Budżet organizacji składa się głównie z wpłat państw członkowskich, ale także z darowizn organizacji międzyrządowych, agencji ONZ, organizacji charytatywnych oraz sektora prywatnego. Wpływy od firm farmaceutycznych stanowią mniej niż 1 proc. budżetu WHO, a wszelkie przekazywane środki są ściśle kontrolowane pod względem transparentności.
WHO nigdy nie przyjmuje funduszy ani wsparcia, które mogłyby naruszyć jej wartości. Wszystkie wpłaty i wydatki są publikowane w ogólnodostępnych źródłach – podkreśla Berdzuli.
Aby zwiększyć stabilność finansową, w 2022 r. państwa członkowskie podjęły decyzję o stopniowym podnoszeniu składek członkowskich, co ma na celu zmniejszenie zależności WHO od dobrowolnych wpłat.
Reforma WHO i jej kluczowe kierunki
Reformowanie WHO to konieczność, szczególnie w obliczu globalnych wyzwań zdrowotnych. Biuro Regionalne WHO dla Europy pracuje nad nowym strategicznym planem na kolejne pięć lat, który ma poprawić efektywność organizacji. Wśród najważniejszych zmian znajdują się:
- wykorzystanie narzędzi cyfrowych i sztucznej inteligencji do analizowania zagrożeń zdrowotnych,
- zwiększenie przejrzystości działań WHO,
- lepsza reakcja na kryzysy zdrowotne,
- silniejsze wsparcie dla krajowych systemów ochrony zdrowia.
WHO uruchomiła także nowe centra badawcze, m.in. w Berlinie (centrum wywiadu pandemicznego), Spiez (globalny BioHub do przechowywania patogenów) i Kapsztadzie (centrum transferu technologii mRNA). Wszystkie te inicjatywy mają na celu wzmocnienie globalnej gotowości na kolejne pandemie i zagrożenia zdrowotne.
Polska jako kluczowy partner WHO
Polska odgrywa istotną rolę w WHO, zwłaszcza w czasie swojej prezydencji w Radzie Unii Europejskiej. Premier Donald Tusk uznał bezpieczeństwo zdrowotne za jeden z priorytetów, co wpisuje się w strategię WHO na kolejne lata. Polska, jako członek Rady Wykonawczej WHO, ma możliwość aktywnego uczestnictwa w procesie reform organizacji.
Każdy kryzys niesie ze sobą szansę, mamy nadzieję, że Polska odegra kluczową rolę we wspieraniu reform WHO – zaznacza dr Berdzuli.
WHO stoi przed koniecznością dalszych reform i modernizacji. Wycofanie się USA z organizacji osłabi jej globalne struktury, ale jednocześnie podkreśla potrzebę bardziej zrównoważonego finansowania i zwiększenia efektywności działań. Polska, jako ważny członek WHO, może odegrać dużą rolę w kształtowaniu przyszłości organizacji, wspierając jej transformację i dostosowanie do współczesnych wyzwań zdrowotnych.
Źródło:
- WHO
