Strona głównaBadaniaDlaczego niektórzy kradną mimo groźby kary? Naukowcy odkryli możliwą przyczynę w mózgu 

Dlaczego niektórzy kradną mimo groźby kary? Naukowcy odkryli możliwą przyczynę w mózgu 

DODAJ JAKO ŹRÓDŁO W GOOGLE
Dodaj Alert Medyczny do swoich preferowanych źródeł i łatwiej znajduj nasze najnowsze publikacje w Google.
Aktualizacja 15-11-2026 09:22

Powtarzające się kradzieże nie zawsze muszą wynikać wyłącznie z motywacji finansowej czy świadomego lekceważenia konsekwencji. Naukowcy z Uniwersytetu w Kioto odkryli, że u osób wielokrotnie dopuszczających się kradzieży bez rozpoznanej kleptomanii mogą występować zaburzenia mechanizmów uczenia się na podstawie nagród. Wyniki badania opublikowanego 9 listopada 2026 roku w czasopiśmie „Frontiers in Psychology” wskazują na możliwy związek między funkcjonowaniem mózgu, a powtarzaniem zachowań przestępczych.

Z tego artykułu dowiesz się…

  • Dlaczego niektóre osoby wielokrotnie dopuszczają się kradzieży mimo groźby kary.
  • Jak zaburzenia uczenia się przez wzmacnianie mogą wpływać na podejmowanie decyzji i zachowania przestępcze.
  • Czym różni się kleptomania od kradzieży instrumentalnej i jakie mechanizmy mogą odpowiadać za recydywę.
  • Jak odkrycia naukowców z Uniwersytetu w Kioto mogą wpłynąć na przyszłość resocjalizacji i psychiatrii sądowej.

Dlaczego niektóre osoby ponownie dopuszczają się kradzieży?

Tradycyjne podejście do przestępczości zakłada, że świadomość konsekwencji prawnych powinna ograniczać prawdopodobieństwo ponownego popełnienia przestępstwa. Jednak w praktyce nie zawsze tak się dzieje. Jak wskazują autorzy badania, w analizowanym kontekście wskaźnik powrotu do kradzieży może sięgać 70% w ciągu pięciu lat. Naukowcy postanowili więc sprawdzić, czy za powtarzającymi się zachowaniami mogą stać określone mechanizmy neuropsychologiczne. Badacze rozróżnili dwa rodzaje zachowań:

  • Kleptomania – zaburzenie kontroli impulsów charakteryzujące się trudnością w powstrzymywaniu przymusu kradzieży, często przedmiotów niepotrzebnych lub o niewielkiej wartości.
  • Kradzież instrumentalna – zachowanie ukierunkowane na osiągnięcie konkretnej korzyści, najczęściej materialnej.

O ile mechanizmy kompulsywne w kleptomanii są przedmiotem badań klinicznych, o tyle przyczyny powtarzania kradzieży instrumentalnych pozostają mniej poznane.

Witamina C w ciąży może wpływać na rozwój mózgu dziecka. Nowe badanie
ZOBACZ KONIECZNIE Witamina C w ciąży może wpływać na rozwój mózgu dziecka. Nowe badanie

Badanie mózgu ujawniło zaburzenia uczenia się przez wzmacnianie

Zespół Uniwersytetu w Kioto przeprowadził eksperyment z udziałem trzech grup: osób wielokrotnie dopuszczających się kradzieży z rozpoznaną kleptomanią, recydywistów bez kleptomanii oraz uczestników bez przeszłości kryminalnej. Wszyscy wykonywali zadanie psychologiczne określane jako „czteroręki bandyta” (four-armed bandit task). Polegało ono na wielokrotnym wybieraniu jednej z czterech możliwości, z których każda wiązała się ze zmiennym prawdopodobieństwem otrzymania nagrody.

Uczestnicy musieli podejmować decyzje między eksploracją, czyli sprawdzaniem nowych możliwości, a wykorzystywaniem wcześniej poznanych, korzystnych opcji. Podczas eksperymentu naukowcy monitorowali aktywność kory przedczołowej za pomocą funkcjonalnej spektroskopii bliskiej podczerwieni (fNIRS). Następnie wykorzystali modele uczenia się przez wzmacnianie do oceny zdolności dostosowywania decyzji do otrzymywanych nagród.

Osoby powracające do kradzieży gorzej wykorzystywały informacje zwrotne

Wyniki wykazały, że uczestnicy wielokrotnie dopuszczający się kradzieży instrumentalnych mieli trudności z modyfikowaniem zachowania na podstawie informacji o uzyskanych nagrodach. Oznacza to, że mechanizmy uczenia się przez wzmacnianie mogły działać u nich mniej efektywnie niż u osób z grupy kontrolnej.

Odkrycie jest szczególnie interesujące, ponieważ kradzieże motywowane korzyścią materialną teoretycznie wymagają sprawnego oceniania potencjalnych zysków i strat. Badanie sugeruje jednak, że u części recydywistów proces aktualizowania decyzji na podstawie wcześniejszych doświadczeń może być zaburzony. Nie oznacza to, że osoby te nie rozumieją konsekwencji prawnych swoich działań. Wyniki dotyczą konkretnego mechanizmu podejmowania decyzji w warunkach eksperymentalnych i nie pozwalają jednoznacznie wyjaśnić przyczyn przestępczości.

Glejak wielopostaciowy wyłącza naturalne hamulce mózgu. Naukowcy odkryli nowy mechanizm
ZOBACZ KONIECZNIE Glejak wielopostaciowy wyłącza naturalne hamulce mózgu. Naukowcy odkryli nowy mechanizm

Jaką rolę odgrywa kora przedczołowa?

Kora przedczołowa uczestniczy w podejmowaniu decyzji, kontroli impulsów, przewidywaniu konsekwencji oraz dostosowywaniu zachowania do zmieniających się warunków. Jej prawidłowe funkcjonowanie umożliwia wykorzystywanie wcześniejszych doświadczeń podczas wyboru kolejnych działań.

Zaburzenia procesów związanych z uczeniem się przez wzmacnianie mogą natomiast utrudniać elastyczne reagowanie na informacje o nagrodach i stratach. Warto jednak zaznaczyć, że badanie nie dowodzi istnienia konkretnego uszkodzenia mózgu u osób popełniających kradzieże. Wskazuje na różnice neurobehawioralne, które wymagają dalszej weryfikacji.

Bayer z przełomową zgodą FDA. Nowy lek ma zapobiegać kolejnym udarom mózgu 
ZOBACZ KONIECZNIE Bayer z przełomową zgodą FDA. Nowy lek ma zapobiegać kolejnym udarom mózgu 

Czy odkrycie może zmienić podejście do recydywy?

Wyniki badania rodzą pytania o skuteczność strategii zapobiegania ponownemu popełnianiu przestępstw opartych wyłącznie na odstraszaniu karą. Jeżeli u części osób występują trudności w uczeniu się na podstawie konsekwencji własnych działań, standardowe mechanizmy karania mogą nie być wystarczające do trwałej zmiany zachowania.

W przyszłości wiedza o procesach neuropsychologicznych mogłaby pomóc w opracowywaniu bardziej zindywidualizowanych programów resocjalizacji i interwencji psychologicznych. Jednocześnie autorzy wskazują na potrzebę uwzględniania czynników neurobehawioralnych w dyskusji o odpowiedzialności i zapobieganiu przestępczości. Zaburzenia uczenia się przez wzmacnianie nie oznaczają jednak automatycznie braku odpowiedzialności za popełnione czyny. Wyniki eksperymentu nie stanowią również podstawy do diagnozowania dysfunkcji mózgu wyłącznie na podstawie historii kradzieży.

Główne wnioski

  1. Badanie Uniwersytetu w Kioto, opublikowane w „Frontiers in Psychology”, wykazało związek między powtarzającymi się kradzieżami instrumentalnymi a zaburzeniami uczenia się przez wzmacnianie.
  2. Osoby wielokrotnie dopuszczające się kradzieży bez kleptomanii wykazywały trudności z dostosowywaniem decyzji na podstawie informacji o otrzymywanych nagrodach.
  3. Naukowcy wykorzystali funkcjonalną spektroskopię bliskiej podczerwieni (fNIRS) do monitorowania aktywności kory przedczołowej podczas eksperymentu oceniającego podejmowanie decyzji.
  4. Odkrycie może mieć znaczenie dla psychiatrii sądowej i resocjalizacji, sugerując potrzebę uwzględniania mechanizmów neuropsychologicznych w zapobieganiu recydywie. Nie dowodzi jednak, że dysfunkcja mózgu bezpośrednio powoduje kradzieże.

Źródło:

  • https://www.frontiersin.org/journals/psychology/articles/10.3389/fpsyg.2026.1997570/full
Katarzyna Fodrowska
Katarzyna Fodrowska
Redaktorka i Content Manager z 10-letnim doświadczeniem w marketingu internetowym, specjalizująca się w tworzeniu treści dla sektora medycznego, farmaceutycznego i biotech. Od lat śledzi najnowsze badania, przełomowe terapie, rozwiązania AI w diagnostyce oraz cyfryzację opieki zdrowotnej. Prywatnie pasjonatka nauk przyrodniczych, literatury, podróży i długich spacerów.
Newsletter medyczny

Najważniejsze dziś

Najczęściej czytane

Kluczowe tematy

Najważniejsze wiadomości medyczne w Twojej skrzynce.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę wpisać swój komentarz!
Proszę podać swoje imię tutaj

Więcej wiadomości