Wzrost ciśnienia tętna i postępujące sztywnienie aorty u kobiet w średnim wieku od lat wiązano m.in. ze spadkiem stężenia estrogenów w okresie menopauzy. Nowa analiza danych z Framingham Heart Study podważa jednak tak proste wyjaśnienie. Wyniki opublikowane w czasopiśmie „Hypertension” wskazują, że charakterystyczna zmiana ciśnienia tętna u kobiet rozpoczyna się nawet około dwóch dekad przed menopauzą. Jednym z czynników mogą być różnice w budowie aorty między kobietami i mężczyznami.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego wzrost ciśnienia tętna u kobiet może rozpoczynać się nawet około dwóch dekad przed menopauzą i dlaczego wyniki badania podważają prosty związek tego procesu ze spadkiem poziomu estrogenów.
- Jakie są wyniki analizy Framingham Heart Study pokazujące, że ciśnienie tętna zaczynało rosnąć pod koniec 30. roku życia u kobiet, czyli około 10 lat wcześniej niż u mężczyzn.
- Jak budowa i stopniowe sztywnienie aorty mogą wpływać na ciśnienie tętna oraz dlaczego różnice w strukturze tego naczynia mogą mieć szczególne znaczenie u kobiet.
- Dlaczego szerokie ciśnienie tętna może być istotnym sygnałem ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, demencji i chorób nerek oraz dlaczego warto zwracać na nie uwagę już w średnim wieku.
Ciśnienie tętna może zacząć rosnąć na długo przed menopauzą
Ciśnienie tętna to różnica pomiędzy skurczowym i rozkurczowym ciśnieniem krwi. Przykładowo przy wartości 130/70 mm Hg wynosi ono 60 mm Hg. Na jego wielkość wpływają m.in. średnica oraz elastyczność aorty. Między wczesną dorosłością, a wiekiem średnim ciśnienie tętna zazwyczaj maleje. Dzieje się tak m.in. dlatego, że wraz ze wzrostem średnicy aorty zwiększa się przestrzeń dostępna dla przepływającej krwi. W średnim wieku mechanizm ten zaczyna się jednak zmieniać – średnica aorty przestaje rosnąć, natomiast jej ściany stają się sztywniejsze.
Nowa analiza pokazuje, że u kobiet punkt zwrotny następuje znacznie wcześniej niż u mężczyzn.
U kobiet punkt zwrotny pojawiał się około 10 lat wcześniej
Badacze wykorzystali dane z Framingham Heart Study, jednego z najdłużej prowadzonych badań obserwacyjnych dotyczących czynników ryzyka chorób układu krążenia. Analiza wykazała, że ciśnienie tętna osiągało najniższą wartość, a następnie zaczynało wzrastać pod koniec 30. roku życia u kobiet. U mężczyzn podobną zmianę obserwowano dopiero pod koniec 40. roku życia. Co szczególnie ważne, moment wystąpienia menopauzy nie wpływał na wiek, w którym kobiety osiągały najniższe ciśnienie tętna. Punkt ten mógł występować nawet około dwóch dekad przed ostatnią miesiączką.
Ku naszemu ogromnemu zaskoczeniu, wyniki wskazują, że na przyspieszony wzrost ciśnienia tętna u kobiet po osiągnięciu średniego wieku prawdopodobnie miały wpływ inne czynniki niż moment wystąpienia ostatniej miesiączki – powiedziała Mitchell.
Po osiągnięciu średniego wieku ciśnienie tętna wzrastało u obu płci, jednak u kobiet proces przebiegał szybciej. W rezultacie po 60. roku życia średnie ciśnienie tętna było u kobiet wyższe niż u mężczyzn.
Budowa aorty może mieć znaczenie
Autorzy zwracają uwagę na możliwe znaczenie różnic strukturalnych aorty. Kobiety rozpoczynają dorosłe życie z mniejszą objętością włókien elastycznych w ścianie tego naczynia. Może to sprawiać, że wraz z wiekiem możliwości dalszego rozszerzania aorty wyczerpują się wcześniej. W efekcie kobiety przed osiągnięciem wieku średniego mogą mieć niższe ciśnienie tętna niż mężczyźni, natomiast później dochodzi u nich do szybszego wzrostu tego parametru.
Wyniki wskazują więc, że menopauza i związany z nią spadek stężenia estrogenów nie muszą być główną przyczyną rozpoczęcia procesu. Nie oznacza to jednak, że zmiany hormonalne pozostają bez znaczenia dla układu sercowo-naczyniowego.
Menopauza nadal może wpływać na zdrowie naczyń
Dr Samar R. El Khoudary, która nie uczestniczyła w badaniu, zwróciła uwagę, że starzenie naczyń może rozpocząć się przed menopauzą, a następnie przyspieszać w okresie okołomenopauzalnym.
Nie powinniśmy czekać do menopauzy, aby zacząć myśleć o zdrowiu układu sercowo-naczyniowego. Zanim kobieta osiągnie ostatnią miesiączkę, zmiany naczyniowe mogą trwać już od lat. Wiek średni to okazja do wczesnego rozpoznania ryzyka sercowo-naczyniowego i interwencji, zanim rozwinie się choroba.
Wyniki zwracają zatem uwagę na potrzebę wcześniejszej oceny ryzyka sercowo-naczyniowego u kobiet – jeszcze przed wejściem w okres menopauzalny.
Dlaczego szerokie ciśnienie tętna ma znaczenie kliniczne?
Szerokie ciśnienie tętna może wskazywać na postępującą sztywność aorty. Jest również niezależnym czynnikiem ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, demencji oraz chorób nerek. Co więcej, nadciśnienie tętnicze przebiegające z szerokim ciśnieniem tętna może słabiej odpowiadać na niektóre standardowe metody leczenia. Sam parametr nie jest jednak obecnie uwzględniany w wytycznych klinicznych dotyczących terapii nadciśnienia. Gary F. Mitchell zwrócił uwagę, że szczególnej obserwacji mogą wymagać pacjentki, u których ciśnienie tętna przekracza 60 mm Hg, np. przy ciśnieniu tętniczym 130/70 mm Hg.
Pracownicy służby zdrowia zdecydowanie powinni brać pod uwagę ciśnienie tętna u pacjentów w średnim i starszym wieku – zwłaszcza kobiet – z nadciśnieniem tętniczym – powiedział Mitchell.
Badanie objęło ponad 10 tys. kobiet i mężczyzn
W analizie uwzględniono 6760 kobiet, których stan zdrowia oceniano podczas trzech wizyt lekarskich na przestrzeni 14 lat. Uczestniczki podzielono według wieku wystąpienia menopauzy na grupy: przedmenopauzalną, wczesnej menopauzy, menopauzy występującej w średnim wieku oraz późnej menopauzy. Z analizy wyłączono kobiety, u których menopauza została wywołana chirurgicznie lub farmakologicznie. Dla oceny różnic między płciami naukowcy przeanalizowali również dane 3248 mężczyzn uczestniczących we Framingham Heart Study.
Wyniki mają istotne ograniczenia
Badanie miało charakter obserwacyjny, dlatego nie pozwala wykazać związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy strukturą aorty, menopauzą i zmianami ciśnienia tętna. Dodatkowym ograniczeniem było wykorzystanie deklarowanego przez uczestniczki wieku wystąpienia menopauzy zamiast bezpośrednich pomiarów stężenia estrogenów. Ponadto większość badanych stanowiły osoby białe pochodzenia europejskiego, co ogranicza możliwość przenoszenia wyników na inne populacje.
Zdrowie naczyń kobiet warto oceniać przed menopauzą
Analiza Framingham Heart Study wskazuje, że charakterystyczny dla kobiet wzrost ciśnienia tętna może rozpoczynać się znacznie wcześniej, niż dotychczas zakładano. Moment wystąpienia menopauzy nie wyjaśniał wieku, w którym parametr ten przechodził od spadku do wzrostu.
Wyniki kierują uwagę na strukturę i proces starzenia się aorty oraz pokazują, że profilaktyka sercowo-naczyniowa u kobiet nie powinna rozpoczynać się dopiero wraz z menopauzą. Monitorowanie ciśnienia tętniczego – w tym różnicy pomiędzy wartością skurczową i rozkurczową – może dostarczać dodatkowych informacji o kondycji naczyń już w średnim wieku.
Główne wnioski
- Analiza Framingham Heart Study wykazała, że punkt zwrotny, po którym ciśnienie tętna zaczynało wzrastać, występował u kobiet pod koniec 30. roku życia, około 10 lat wcześniej niż u mężczyzn.
- Moment wystąpienia menopauzy nie wpływał na wiek, w którym kobiety osiągały najniższe ciśnienie tętna. Zmiana mogła pojawiać się nawet około dwóch dekad przed ostatnią miesiączką.
- Badacze wskazują, że znaczenie może mieć struktura aorty i mniejsza objętość jej włókien elastycznych u kobiet, co może sprzyjać wcześniejszemu wzrostowi ciśnienia tętna i sztywnieniu naczynia.
- W analizie uwzględniono 6760 kobiet i 3248 mężczyzn z Framingham Heart Study. Autorzy podkreślają znaczenie monitorowania szerokiego ciśnienia tętna, szczególnie u kobiet w średnim i starszym wieku.
Źródło:
- https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/HYPERTENSIONAHA.126.27015
- American Heart Association
