To, jak sprawnie osoba starsza wstaje z krzesła, utrzymuje równowagę czy wykonuje prosty test wytrzymałościowy, może dostarczać ważnych informacji o jej stanie zdrowia i ryzyku zgonu. Badanie obejmujące ponad 13 tys. osób wykazało, że lepsza sprawność fizyczna była silnie związana z dłuższym przeżyciem. W przypadku uczestników osiągających najlepsze wyniki łączne ryzyko zgonu było o około 61 proc. niższe niż w grupie o najsłabszej sprawności.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dowiesz się, jak równowaga, mobilność, siła mięśniowa i wydolność krążeniowo-oddechowa wiążą się z ryzykiem zgonu u osób starszych.
- Poznasz wyniki badania obejmującego 13 423 osoby w wieku 65 lat i starsze, obserwowane przez medianę 7 lat.
- Dowiesz się, które elementy sprawności fizycznej były najsilniej związane z dłuższym przeżyciem i jakie znaczenie mogą mieć proste testy funkcjonalne.
- Zrozumiesz, dlaczego lepsza sprawność nie oznacza automatycznie dłuższego życia i jakie ograniczenia należy uwzględnić przy interpretacji wyników.
Sprawność fizyczna może być ważnym wskaźnikiem zdrowego starzenia
Regularna aktywność fizyczna jest jednym z podstawowych elementów zdrowego starzenia się. Wiąże się z mniejszym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych, pogorszenia funkcji poznawczych oraz przedwczesnej śmierci. Nowe badanie opublikowane w „JAMA Network Open” pokazuje jednak, że istotna może być nie tylko deklarowana aktywność, ale również to, co organizm rzeczywiście potrafi wykonać.
Obiektywne testy równowagi, mobilności, siły i wydolności pozwalają ocenić rezerwę funkcjonalną organizmu. Mogą tym samym uzupełniać tradycyjną ocenę ryzyka opartą przede wszystkim na wieku, chorobach współistniejących czy innych czynnikach klinicznych. Ma to znaczenie zwłaszcza w przypadku osób starszych, u których pogorszenie funkcjonowania może pojawić się jeszcze przed wystąpieniem wyraźnych objawów choroby.
Badanie objęło ponad 13 tys. osób starszych
Naukowcy wykorzystali dane pochodzące z tajwańskich baz National Physical Fitness Survey Database (NPFSD) oraz National Health Insurance Research Database (NHIRD). Analizą objęto 13 423 osoby w wieku co najmniej 65 lat, mieszkające samodzielnie w społeczności. Mediana wieku wynosiła 72 lata, a 62,5 proc. uczestników stanowiły kobiety. Badanych obserwowano przez medianę 7 lat. Sprawność oceniano w czterech głównych obszarach:
- wydolność krążeniowo-oddechową,
- wydolność i siłę mięśniową,
- elastyczność,
- równowagę i zwinność.
Wykorzystano siedem standaryzowanych prób, w tym 2-minutowy test kroków, 30-sekundowy test wstawania z krzesła, test zginania ramion, stanie na jednej nodze oraz test oceniający szybkość wstawania, przemieszczania się i powrotu do pozycji siedzącej.
Lepsza równowaga i mobilność wiązały się z niższym ryzykiem zgonu
Wyniki pokazały wyraźną zależność: osoby, które przeżyły okres obserwacji, osiągały lepsze rezultaty we wszystkich siedmiu testach sprawności niż uczestnicy, którzy zmarli. Co więcej, skumulowana śmiertelność systematycznie rosła wraz ze spadkiem sprawności. Zależność występowała we wszystkich analizowanych obszarach, chociaż jej siła nie była jednakowa.
Szczególnie istotne okazały się równowaga i zwinność, siła dolnych partii ciała oraz wydolność krążeniowo-oddechowa. Słabsze związki ze śmiertelnością zaobserwowano natomiast w przypadku siły górnych partii ciała i elastyczności.
Najsprawniejsi mieli o około 61 proc. niższe ryzyko zgonu
Największe różnice ujawniły się po połączeniu wyników poszczególnych testów w jeden złożony wskaźnik sprawności fizycznej. Osoby należące do grupy o najwyższej sprawności miały po uwzględnieniu innych czynników około 61 proc. niższe ryzyko zgonu z jakiejkolwiek przyczyny niż uczestnicy z grupy o najniższej sprawności.
Analizy wskazały ponadto na różnice między kobietami i mężczyznami. U mężczyzn najsilniej z niższą śmiertelnością związane były równowaga i zwinność, a następnie wydolność krążeniowo-oddechowa. U kobiet szczególnie istotne były siła dolnych partii ciała oraz równowaga i zwinność. Wydolność krążeniowo-oddechowa pozostawała natomiast konsekwentnie związana z niższą śmiertelnością u obu płci.
Największe znaczenie może mieć wyjście z grupy najsłabszej sprawności
Interesujących informacji dostarczyła analiza zależności dawka–odpowiedź. W przypadku kilku parametrów największe różnice w śmiertelności występowały przy najniższych poziomach sprawności, natomiast wraz z osiąganiem coraz lepszych wyników zależność stopniowo się stabilizowała.
Podobny schemat zaobserwowano dla złożonego indeksu. Największe różnice dotyczyły przede wszystkim osób osiągających najgorsze wyniki w porównaniu z uczestnikami o lepszej sprawności. Nie oznacza to jednak, że na podstawie pojedynczego testu można przewidzieć długość życia konkretnej osoby. Wyniki pokazują zależności statystyczne na poziomie badanej populacji, a nie indywidualną prognozę długości życia.
Proste testy mogą uzupełnić ocenę zdrowia seniorów
Zdaniem autorów obiektywna ocena sprawności może dostarczać lekarzom informacji, których nie zapewnia samo zestawienie rozpoznanych chorób. Testy równowagi, siły, mobilności i wydolności pokazują bowiem, jak organizm radzi sobie funkcjonalnie z konsekwencjami starzenia, chorób oraz dotychczasowego stylu życia.
W przyszłości takie pomiary mogłyby pomagać w identyfikowaniu osób wymagających dokładniejszej oceny lub ukierunkowanych działań profilaktycznych. Mogłyby również uzupełniać stosowane już narzędzia związane z oceną kruchości i sarkopenii.
Badanie nie dowodzi, że poprawa sprawności wydłuża życie
Wyniki wymagają ostrożnej interpretacji. Badanie miało charakter obserwacyjny, dlatego nie pozwala stwierdzić, że lepsza sprawność fizyczna bezpośrednio powoduje zmniejszenie ryzyka śmierci. Możliwe jest m.in., że osoby w lepszym stanie zdrowia były jednocześnie bardziej sprawne i miały mniejsze ryzyko zgonu.
Ponadto sprawność oceniono tylko raz, nie dysponowano informacjami dotyczącymi palenia tytoniu, a osoby zdolne do wykonania wszystkich testów mogły być zdrowsze od ogólnej populacji seniorów. Nie sprawdzono też formalnie, czy dodanie wyników testów poprawia skuteczność istniejących modeli przewidywania ryzyka.
Sprawność jako element oceny zdrowego starzenia
Badanie pokazuje, że zdolność do utrzymania równowagi, sprawnego poruszania się, wstawania z krzesła czy wykonywania wysiłku może być ważnym wskaźnikiem rezerwy fizjologicznej w starszym wieku. Najsilniejsze związki z przeżyciem zaobserwowano dla równowagi i zwinności, siły dolnych partii ciała oraz wydolności krążeniowo-oddechowej.
Proste testy funkcjonalne nie pozwalają przewidzieć, ile lat będzie żyła konkretna osoba. Mogą jednak dostarczać dodatkowych, obiektywnych informacji o stanie organizmu i potencjalnie pomagać w identyfikowaniu seniorów znajdujących się w grupie zwiększonego ryzyka.
Główne wnioski
- W badaniu opublikowanym w „JAMA Network Open” przeanalizowano 13 423 osoby w wieku co najmniej 65 lat, oceniając m.in. ich równowagę, zwinność, siłę, elastyczność i wydolność krążeniowo-oddechową.
- Osoby z najwyższym złożonym wynikiem sprawności fizycznej miały około 61 proc. niższe skorygowane ryzyko zgonu z jakiejkolwiek przyczyny niż uczestnicy osiągający najniższe wyniki.
- Najsilniejszy związek z niższą śmiertelnością wykazywały równowaga i zwinność, siła dolnych partii ciała oraz wydolność krążeniowo-oddechowa. Największe różnice w ryzyku obserwowano przede wszystkim między osobami o najniższej sprawności a pozostałymi grupami.
- Badanie miało charakter obserwacyjny, dlatego nie dowodzi, że poprawa wyników testów sprawności bezpośrednio wydłuża życie. Wyniki wskazują jednak, że proste testy funkcjonalne mogą dostarczać dodatkowych informacji o rezerwie fizjologicznej i ryzyku zdrowotnym seniorów.
Źródło:
- https://jamanetwork.com/journals/jamanetworkopen/fullarticle/2852597
