Rak szyjki macicy pozostaje jednym z najlepiej poznanych i jednocześnie najbardziej nierówno zwalczanych nowotworów na świecie. Najnowsze badanie opublikowane w czasopiśmie The Lancet wskazuje, że mimo ogromnych postępów w krajach wysokorozwiniętych, globalna przepaść w zakresie zachorowalności i profilaktyki stale się pogłębia. Jeśli obecne trendy się utrzymają, różnice między krajami o wysokich i niskich dochodach mogą osiągnąć bezprecedensowy poziom.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak różnice w zachorowalności na raka szyjki macicy między krajami o wysokich i niskich dochodach mogą się zmienić w kolejnych dekadach
- Jakie są cele eliminacji raka szyjki macicy wyznaczone przez WHO i dlaczego ich realizacja jest nierówna globalnie
- Dlaczego szczepienia przeciw HPV są kluczowym narzędziem w ograniczaniu zachorowań i nierówności zdrowotnych
- Jakie działania mogą zapobiec nawet 37 milionom przypadków raka do końca stulecia
Globalne nierówności w zachorowalności na raka szyjki macicy
Zespół badawczy z Uniwersytetu Laval oraz CHU de Québec przeanalizował scenariusze rozwoju epidemiologii raka szyjki macicy w zależności od wdrożenia działań profilaktycznych. Obecnie:
- zachorowalność w krajach o niższych dochodach jest trzykrotnie wyższa niż w krajach zamożnych,
- przy utrzymaniu obecnych wskaźników szczepień różnica może wzrosnąć nawet do 12-krotności do końca stulecia,
- w porównaniu z krajami takimi jak Kanada – nawet 40-krotnie.
Jak podkreśla Marc Brisson, profesor Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Laval i badacz z Centrum Badawczego CHU de Québec–Université Laval, który kierował badaniem:
Obecnie zachorowalność na raka w krajach o niższych dochodach jest trzykrotnie wyższa niż w krajach zamożniejszych. Jeśli odsetek zaszczepionych przeciwko HPV pozostanie na tym samym poziomie, do końca stulecia może być 12-krotnie wyższy. W porównaniu z Kanadą mówimy nawet o 40-krotnym wzroście.
Strategia WHO – ambitne cele, nierówna realizacja
W 2020 roku Światowa Organizacja Zdrowia przyjęła globalną strategię eliminacji raka szyjki macicy, zakładającą:
- szczepienie 90% dziewcząt przed 15. rokiem życia,
- objęcie 70% kobiet badaniami przesiewowymi,
- leczenie 90% zmian przedrakowych i nowotworów.
Celem jest osiągnięcie poziomu zapadalności poniżej 4 przypadków na 100 000 kobiet. Jednak, jak zauważa Mélanie Drolet:
Kraje o wysokich dochodach, takie jak Kanada, są na drodze do wyeliminowania choroby, ale nie dotyczy to wielu krajów o najwyższym wskaźniku zachorowań, w których odsetek szczepień jest niski, a badania przesiewowe ograniczone.
Dlaczego przepaść się pogłębia?
Główne czynniki odpowiadające za narastające nierówności obejmują:
- ograniczony dostęp do szczepień przeciw HPV w krajach o niskich dochodach,
- niedostateczną infrastrukturę diagnostyczną i brak badań przesiewowych,
- bariery finansowe i systemowe,
- opóźnienia we wdrażaniu programów profilaktycznych.
W efekcie kraje rozwinięte zbliżają się do eliminacji choroby, podczas gdy inne regiony świata nadal notują wysoką zachorowalność i śmiertelność.
Szczepienia przeciw HPV jako klucz do eliminacji choroby
Badanie jednoznacznie wskazuje, że szczepienia pozostają najskuteczniejszym narzędziem ograniczania zachorowalności. Eksperci zwracają uwagę na:
- pojawienie się tańszych szczepionek,
- możliwość stosowania jednodawkowych schematów szczepień,
- rozszerzenie programów na chłopców, co zwiększa odporność populacyjną,
- wdrażanie kampanii nadrabiających zaległości wśród starszych grup wiekowych.
Takie działania mogą znacząco obniżyć koszty i zwiększyć dostępność profilaktyki.
Modele prognostyczne – co nas czeka bez zmian?
Zespół badawczy opracował różne scenariusze:
- status quo – prowadzi do dramatycznego pogłębiania nierówności,
- częściowa realizacja celów WHO – poprawia sytuację, ale nie eliminuje różnic,
- pełna realizacja strategii WHO + szczepienia powszechne – znacząco ogranicza globalne obciążenie chorobą.
Najbardziej optymistyczny scenariusz zakłada:
- zapobieżenie nawet 37 milionom przypadków raka szyjki macicy do końca stulecia.
Alternatywne strategie dla krajów o ograniczonych zasobach
W wielu regionach wdrożenie pełnych programów badań przesiewowych jest trudne. W takich przypadkach eksperci rekomendują:
- koncentrację na powszechnych szczepieniach,
- prowadzenie kampanii uzupełniających,
- stopniowe rozwijanie infrastruktury diagnostycznej.
Może to umożliwić osiągnięcie celów WHO nawet przy ograniczonych zasobach.
Czas ma kluczowe znaczenie
Eksperci podkreślają, że opóźnienia w realizacji strategii mają poważne konsekwencje zdrowotne. Jak zaznacza Marc Brisson:
Jeśli osiągniemy cele WHO w ciągu pięciu lat, opóźnimy korzyści płynące ze szczepień. Dodaje również: międzyczasie setki tysięcy dziewcząt zostaną zakażone wirusem HPV, zachorują na raka i będą narażone na ryzyko śmierci z jego powodu.
Główne wnioski
- Obecnie zachorowalność na raka szyjki macicy w krajach o niższych dochodach jest 3-krotnie wyższa, a do końca stulecia może wzrosnąć nawet do 12-krotności (i 40-krotności względem krajów takich jak Kanada).
- Strategia WHO (90-70-90) zakłada eliminację choroby, jednak jej realizacja jest nierówna, szczególnie w krajach o ograniczonych zasobach.
- Szczepienia przeciw HPV, w tym schemat jednodawkowy i rozszerzenie na chłopców, są najbardziej efektywnym narzędziem ograniczania zachorowań.
- Pełne wdrożenie działań profilaktycznych może pozwolić zapobiec nawet 37 milionom przypadków raka szyjki macicy do końca XXI wieku.
Źródło:
- The Lancet
- Laval University
