Rak szyjki macicy pozostaje czwartym najczęściej diagnozowanym nowotworem u kobiet na świecie – rocznie powoduje ponad 660 tys. nowych zachorowań i prawie 350 tys. zgonów. Najnowsze badania matematyków z University of Maryland, opublikowane w Bulletin of Mathematical Biology, pokazują jednak, że dzięki odpowiednio dobranym strategiom szczepień i badań przesiewowych chorobę tę można nie tylko znacząco ograniczyć, ale potencjalnie całkowicie wyeliminować. W centrum analiz naukowców znalazł się nowy model matematyczny, który ocenia skuteczność różnych interwencji populacyjnych i pomaga projektować polityki zdrowia publicznego.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak działa nowy model matematyczny UMD, który pozwala przewidywać skuteczność różnych strategii szczepień i badań przesiewowych w kierunku raka szyjki macicy.
- Dlaczego obecna polityka szczepień w Korei Południowej nie wystarczy do eliminacji HPV i jakie scenariusze mogą to zmienić.
- Jakie strategie szczepień – w tym zwiększenie wyszczepialności dziewcząt lub włączenie chłopców – mogą doprowadzić do eliminacji raka szyjki macicy w ciągu 60–70 lat.
- W jaki sposób modelowanie matematyczne może wspierać globalną politykę zdrowia publicznego, również w USA i innych krajach o różnej dynamice epidemiologicznej.
HPV jako główny czynnik ryzyka i rola szczepień w prewencji raka
Naukowcy przypominają, że niemal wszystkie przypadki raka szyjki macicy są spowodowane zakażeniem wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV), najczęściej przenoszonym drogą płciową. Zakażenie HPV najczęściej ustępuje samoistnie – w 90% przypadków w ciągu dwóch lat – jednak przewlekła infekcja może prowadzić do rozwoju nowotworów.
Szczepionki przeciw HPV, obecnie rekomendowane w 147 krajach, są jednym z najskuteczniejszych narzędzi prewencji nowotworowej. Jak podkreślił główny autor badania, profesor Abba Gumel:
Badanie to jasno pokazuje, w jaki sposób nauka wpływa na politykę.
Zespół z UMD opracował nowy model matematyczny oceniający skuteczność różnych strategii szczepień i przesiewów, analizując przykład Korei Południowej – państwa o rozbudowanym systemie zdrowia publicznego i wysokiej akceptacji szczepień.
Model matematyczny: struktura, założenia i kalibracja na danych z Korei Południowej
Model uwzględnia:
- różne grupy populacji (płeć, status szczepienia, status zakażenia HPV, progresję raka),
- dane epidemiologiczne Korei Południowej z lat 1999–2020,
- dynamikę transmisji HPV w zależności od zachowań seksualnych i realizowanych programów zdrowotnych.
Soyoung Park, główna autorka badania i doktorantka UMD, podkreśliła znaczenie takiego podejścia: model pozwala tworzyć realistyczne symulacje i przewidywać efekty polityk zdrowotnych w długim horyzoncie czasowym.
Wnioski z analiz: obecna polityka Korei Południowej jest niewystarczająca
Aktualne działania w ramach koreańskiego Narodowego Programu Szczepień Ochronnych (NIP) obejmują:
- 80% wyszczepialności dziewcząt w wieku 12–17 lat,
- ok. 30 tys. dodatkowych szczepień uzupełniających rocznie u kobiet 18–26 lat,
- regularne badania cytologiczne obejmujące 61% kobiet powyżej 20. roku życia.
Symulacje wykazały, że takie parametry ograniczą częstość raka szyjki macicy, lecz nie pozwolą wyeliminować wirusa HPV w populacji. Profesor Gumel podsumował te wyniki jednoznacznie:
Osiągamy cel, jakim jest zmniejszenie liczby przypadków raka szyjki macicy, ale nie wyeliminujemy go całkowicie. Celem jest eliminacja.
Scenariusze eliminacji: wzrost wyszczepialności dziewcząt lub szczepienie chłopców
Naukowcy przeanalizowali dwa wykonalne scenariusze:
Scenariusz 1: Wzrost wyszczepialności kobiet do 99%
- model zakłada prawie pełne objęcie szczepieniem dziewcząt,
- symulacje wskazują możliwość eliminacji nowotworów związanych z HPV w ok. 60 lat.
Scenariusz 2: Utrzymanie 80% wyszczepialności dziewcząt + szczepienie 65% chłopców
- strategia wykorzystuje efekt ochrony pośredniej,
- eliminacja HPV mogłaby nastąpić w ok. 70 lat.
Jak wyjaśnił Gumel:
Szczepienie chłopców zmniejsza presję związaną z koniecznością szczepienia dużej liczby dziewcząt. Dzięki temu eliminacja wirusa staje się bardziej realistyczna. Strategie te są określone jako w pełni wykonalne, biorąc pod uwagę, że Korea Południowa osiąga 98% wyszczepialności w przypadku szczepień niemowląt.
Zastosowanie modelu globalnie: możliwości i ograniczenia
Autorzy badania podkreślają, że model może być dostosowywany do danych z różnych krajów i populacji, w tym grup wysokiego ryzyka, takich jak:
- MSM (mężczyźni mający seks z mężczyznami),
- kobiety świadczące usługi seksualne.
Soyoung Park zwróciła uwagę na potencjał wykorzystania modelu w innych krajach, m.in. w USA:
Moglibyśmy wykorzystać różne dane, aby porównać wnioski wyciągnięte na temat wirusa HPV z sytuacją w USA. Czy możemy zrobić to samo? Czy ten sam zestaw strategii interwencyjnych będzie skuteczny również u nas?
Gumel dodaje,że możliwość eliminacji jest realna również na świecie:
Nie musimy tracić 350 000 osób na całym świecie z powodu raka szyjki macicy każdego roku. Możemy zobaczyć koniec zachorowań na HPV i nowotwory związane z HPV, jeśli poprawimy zasięg szczepień.
Główne wnioski
- Rak szyjki macicy pozostaje globalnym wyzwaniem, z ponad 660 000 zachorowań i 350 000 zgonów rocznie, jednak modelowanie matematyczne wskazuje realne strategie jego eliminacji.
- Obecna polityka Korei Południowej (80% wyszczepialności dziewcząt + badania cytologiczne na poziomie 61%) nie wystarczy do eliminacji HPV, choć zmniejszy liczbę zachorowań.
- Dwa scenariusze eliminacji raka szyjki macicy okazały się skuteczne: zwiększenie wyszczepialności dziewcząt do 99% (eliminacja w 60 lat) lub utrzymanie 80% i zaszczepienie 65% chłopców (eliminacja w 70 lat).
- Model można zastosować globalnie — naukowcy wskazują, że przy skuteczności szczepionki Gardasil-9 na poziomie 95% oraz wysokim wykryciu przypadków eliminacja raka szyjki macicy jest możliwa również w USA i innych krajach.
Źródło:
- https://link.springer.com/article/10.1007/s11538-025-01548-5
- University of Maryland
