Rzecznik Praw Obywatelskich wraca do sprawy nieuregulowanych procedur uzyskiwania prawa wykonywania zawodu przez lekarzy, lekarzy dentystów, pielęgniarki i położne. Po dwóch latach od pierwszego wystąpienia i mimo deklaracji resortu zdrowia, że dostrzega potrzebę zmian, projekt ustawy nadal nie trafił do konsultacji. 29 stycznia 2026 r. Marcin Wiącek po raz kolejny skierował do Minister Zdrowia pismo z prośbą o rozpoczęcie prac legislacyjnych.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie problemy w procedurach uzyskiwania prawa wykonywania zawodu zgłasza RPO.
- Dlaczego Ministerstwo Zdrowia od 2024 r. nie wprowadziło zapowiadanych zmian.
- Na czym polegają proponowane przez RPO rozwiązania dotyczące oświadczeń i oceny ryzyka.
- Jakie konsekwencje dla systemu ochrony zdrowia ma brak jasnych przepisów.
Geneza interwencji RPO: problem zgłoszony w 2024 r.
Sprawa trafiła do Rzecznika w wyniku wniosku dotyczącego konstytucyjności ograniczeń dostępu do zawodów medycznych, wynikających z ustaw o zawodach lekarza i lekarza dentysty, pielęgniarki i położnej, o izbach lekarskich oraz o samorządzie pielęgniarek i położnych. Analiza wykazała, że obecne przepisy nie przewidują mechanizmu umożliwiającego weryfikację sytuacji osób, wobec których toczy się postępowanie karne, a które ubiegają się o uzyskanie PWZ.
Rzecznik proponuje, aby kandydaci do uzyskania PWZ, wobec których toczy się postępowanie karne o umyślne przestępstwo lub przestępstwo skarbowe, składali oświadczenie o trwającym postępowaniu wraz ze wskazaniem jego przedmiotu, sygnatury, organu prowadzącego oraz zarzutów.
Projektowane rozwiązanie zakłada także, że sąd lekarski lub sąd pielęgniarek i położnych w postępowaniu dwuinstancyjnym mógłby ocenić, czy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje z dużym prawdopodobieństwem na czyn, który może stwarzać zagrożenie dla pacjentów lub ryzyko kolejnych naruszeń. W takich przypadkach możliwe byłoby tymczasowe zawieszenie procedury uzyskiwania prawa wykonywania zawodu.
W lutym 2024 r. RPO wystąpił do ówczesnej minister Izabeli Leszczyny z propozycją zmian. Odpowiedzi nie było, dlatego w grudniu 2024 r. ponowił pismo. Po kolejnych miesiącach braku reakcji – w maju 2025 r. – zwrócił się do Prezesa Rady Ministrów o interwencję.
Deklaracja MZ w 2025 r.: poparcie dla kierunku zmian
21 maja 2025 r. KPRM poprosił Ministerstwo Zdrowia o odpowiedź na sygnalizowany problem. 30 maja 2025 r. Podsekretarz Stanu Urszula Demkow poinformowała Rzecznika, że resort zgadza się z koniecznością modyfikacji przepisów i planuje uwzględnić je przy najbliższej nowelizacji ustaw.
Do dziś – jak wskazuje RPO – zapowiadany projekt nie powstał. W międzyczasie ustawy regulujące zawody medyczne były nowelizowane, jednak kwestie zgłaszane przez Rzecznika nie zostały w tych zmianach uwzględnione.
RPO ponawia apel do MZ w 2026 r.
W piśmie z 15 stycznia 2026 r. Rzecznik przypomina, że mimo zapowiedzi resortu i wielokrotnych wystąpień – ostatnie w 2024 i 2025 r. – problem pozostaje nierozwiązany, a do Biura RPO nadal wpływają nowe wnioski od osób zainteresowanych uzyskaniem PWZ.
29 stycznia 2026 r. Rzecznik oficjalnie poprosił Ministra Zdrowia o ponowne rozważenie podjęcia prac legislacyjnych oraz wskazanie orientacyjnego terminu przygotowania projektu ustawy.
Znaczenie problemu dla systemu ochrony zdrowia
RPO zwraca uwagę, że luka prawna rodzi wątpliwości po stronie samorządów zawodowych, kandydatów do PWZ i podmiotów szkolących. Jednocześnie brak jasnych procedur utrudnia szybkie ocenianie wniosków w okresie, w którym system ochrony zdrowia zmaga się z deficytem lekarzy, pielęgniarek i położnych. Jasne ramy prawne – podkreśla Rzecznik – mają zapewnić zarówno bezpieczeństwo pacjentów, jak i przejrzystość procesu uzyskiwania uprawnień.
Główne wnioski
- RPO od 2024 r. apeluje o zmianę przepisów dotyczących uzyskiwania PWZ, wskazując na brak mechanizmów weryfikacji kandydatów objętych postępowaniem karnym.
- Ministerstwo Zdrowia w maju 2025 r. zadeklarowało poparcie dla koniecznych zmian, jednak do początku 2026 r. nie przedstawiło projektu ustawy.
- Propozycja RPO zakłada obowiązek składania szczegółowego oświadczenia przez osoby z toczącym się postępowaniem oraz możliwość oceny sprawy przez sąd lekarski lub sąd pielęgniarek i położnych.
- Brak jasnych regulacji wpływa na bezpieczeństwo pacjentów i proces przyznawania PWZ w sytuacji niedoboru lekarzy, pielęgniarek i położnych.
Źródło:
- https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/rpo-lekarze-pielegniarki-uprawnienia-mz-premier-odpowiedz-kolejne
