W najnowszym raporcie State of Health in the EU 2025 Komisja Europejska przedstawia aktualny obraz europejskich systemów ochrony zdrowia oraz kierunki reform, które mają wzmocnić profilaktykę, podnieść efektywność leczenia i zwiększyć odporność systemów na przyszłe wyzwania. Dokument, przygotowany we współpracy z OECD i Europejskim Obserwatorium Polityki i Systemów Opieki Zdrowotnej wskazuje skalę problemów związanych z chorobami niezakaźnymi, niedoborami kadrowymi, starzeniem się społeczeństw oraz rosnącymi wydatkami na farmakoterapię. W profilu Polski wskazano m.in. ograniczenia systemowe utrudniające poprawę dostępności i jakości opieki.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie cztery obszary reform Komisja Europejska uznaje za kluczowe dla systemów zdrowia.
- Jak Polska wypada w najnowszym raporcie State of Health 2025 na tle innych krajów UE.
- Jakie wyzwania dotyczą profilaktyki, kadr, cyfryzacji i dostępu do leczenia w polskim systemie.
- Jakie działania i finansowanie unijne wspierają modernizację ochrony zdrowia w Polsce.
Cztery filary reform: co wskazuje raport?
Raport syntetyczny identyfikuje cztery obszary, które państwa członkowskie powinny rozwijać w pierwszej kolejności. To przede wszystkim profilaktyka chorób niezakaźnych, transformacja cyfrowa, wzmocnienie podstawowej opieki zdrowotnej oraz zapewnienie przystępnego cenowo dostępu do leków i innowacji. Komisja wskazuje, że państwa UE wdrażają już reformy wspierane z funduszy unijnych, ale tempo zmian powinno zostać utrzymane, aby sprostać rosnącym potrzebom zdrowotnym.
Choroby niezakaźne: kluczowy obszar polityki zdrowotnej
Choroby niezakaźne pozostają najważniejszym powodem chorobowości i przedwczesnych zgonów w UE. W 2022 r. ponad 725 tys. zgonów było potencjalnie możliwych do uniknięcia. W całej Unii rośnie liczba dzieci z nadwagą i otyłością, a ponad 20% piętnastolatków korzysta z e-papierosów. Komisja zapowiada przedstawienie europejskiego planu zdrowia sercowo-naczyniowego, ze szczególnym naciskiem na cukrzycę i otyłość u młodszych pokoleń. Działania te uzupełniają inicjatywy takie jak Europe’s Beating Cancer Plan czy Healthier Together.
Zmniejszenie liczby zgonów z powodu NCD mogłoby ograniczyć spadek liczby osób aktywnych zawodowo o 12% w latach 2022–2040 – co świetnie pokazuje skalę wpływu zdrowia publicznego na gospodarkę.
Podstawowa opieka zdrowotna: systemy wymagają odbudowy
W 2024 r. 35% dorosłych Europejczyków deklarowało długotrwały problem zdrowotny, a starzenie populacji przekłada się na stale rosnące zapotrzebowanie na świadczenia. Tymczasem tylko 1 na 5 lekarzy w UE to lekarz rodzinny. Niedobory kadrowe, podwyższona liczba pacjentów przewlekłych i niedostateczne finansowanie powodują przeciążenie w przychodniach.
W odpowiedzi kraje członkowskie wdrażają reformy służące zwiększeniu atrakcyjności pracy w podstawowej opiece zdrowotnej, wzmocnieniu koordynacji i tworzeniu opieki środowiskowej. Unijne fundusze – w tym KPO – wspierają projekty dotyczące poprawy dostępności i ciągłości opieki, szczególnie w regionach deficytowych.
Cyfryzacja jako narzędzie stabilizujące systemy ochrony zdrowia
Europejska transformacja cyfrowa wyraźnie przyspieszyła po pandemii. Od 2015 r. wydatki na ICT w ochronie zdrowia wzrosły o ok. 30%, a wdrażanie elektronicznej dokumentacji medycznej objęło w 2024 r. wszystkie państwa członkowskie. W 85% z nich co najmniej 80% populacji ma techniczną możliwość dostępu do elektronicznej dokumentacji medycznej (EDM).
Inwestycje obejmują rozwój e-recept, integrację sztucznej inteligencji, nowe standardy zarządzania danymi oraz wdrożenie Europejskiej Przestrzeni Danych Zdrowotnych. Wsparcie finansowe – łącznie ponad 14,5 mld euro z KPO, EU4Health i innych instrumentów – ma umożliwić dalsze zwiększanie efektywności leczenia i ograniczanie presji kadrowej.
Farmakoterapia i innowacje: rosnące potrzeby i konieczne reformy
W 2023 r. produkty wydawane w aptekach stanowiły 60% całkowitych wydatków farmaceutycznych w UE i 13% całkowitych wydatków zdrowotnych. Państwa członkowskie realizują reformy mające poprawić dostępność i przystępność cenową leków – m.in. dzięki zmianom w unijnym prawie farmaceutycznym i stosowaniu oceny technologii medycznych (HTA). W latach 2020–2025 wiele krajów wdrożyło nowe modele refundacyjne i usprawniło procedury dopuszczania innowacji.
Polska na tle Europy: rekordowa długość życia, ale poważne wyzwania
Profil Polski przygotowany w ramach State of Health in the EU pokazuje, że 78,7 roku średniej długości życia w 2024 r. to najwyższy wynik w historii, choć nadal niższy niż średnia unijna. Ograniczenia pozostają widoczne w jakości życia seniorów — 47% mężczyzn i 56% kobiet po 65. roku życia żyje z wielochorobowością, a oczekiwana liczba lat przeżytych w zdrowiu jest niższa niż średnia w UE.
Polska mierzy się również z wysokim poziomem zachowań ryzykownych. Utrzymujące się wysokie wskaźniki palenia wśród młodzieży oraz rosnące użycie e-papierosów skłoniły rząd do zaostrzenia regulacji w tym obszarze. Spożycie alkoholu spadło do 10 litrów na osobę, nieznacznie powyżej średniej unijnej (9,8 litra w 2022 roku), ale różnice społeczne w ekspozycji na czynniki ryzyka pozostają duże.
Dostęp do opieki: wciąż duża liczba zgonów możliwych do uniknięcia
Wysoka zapadalność i umieralność możliwa do uniknięcia wskazują na narastające problemy w zakresie profilaktyki i leczenia. Szczególnie dotyczy to chorób przewlekłych i onkologicznych. Jednocześnie Polska notuje jedne z najwyższych w Europie wskaźników możliwych do uniknięcia hospitalizacji, co potwierdza niedostateczną dostępność opieki ambulatoryjnej.
Częściowym efektem są kolejki do świadczeń i niedobory personelu. Zwiększenie finansowania poprawiło dostępność niektórych świadczeń, ale raport wskazuje, że potencjał do dalszej poprawy jest znaczący.
Finansowanie ochrony zdrowia: struktura obciążona nierównowagą
Wydatki na zdrowie w Polsce pozostają jednymi z najniższych w UE, choć system powoli rośnie. Około 75% nakładów pochodzi ze źródeł publicznych, natomiast blisko 25% to wydatki prywatne – głównie zakupy leków. Struktura wydatków nadal faworyzuje leczenie szpitalne, podczas gdy finansowanie profilaktyki i opieki długoterminowej należy do najniższych w Europie.
Rola UE w modernizacji polskiego systemu
Polska jest największym beneficjentem polityki spójności w obszarze zdrowia oraz jednym z głównych odbiorców środków na modernizację systemów ochrony zdrowia. Krajowy Plan Odbudowy obejmuje m.in. restrukturyzację szpitali, cyfryzację usług, zwiększanie zasobów kadrowych i rozwój badań naukowych.
Dostęp do leków: ograniczenia w ambulatoryjnej refundacji
Polski system zapewnia pełną refundację leków stosowanych w leczeniu szpitalnym, także w terapiach wysokokosztowych i w onkologii. Sytuacja wygląda inaczej w lecznictwie otwartym — tylko ok. 1/3 wydatków na leki apteczne była w 2023 r. pokrywana przez ubezpieczenie zdrowotne. Czas dostępu do nowych terapii jest zróżnicowany, choć skracany dla leków o wysokiej wartości klinicznej.
Pełny profil Polski dostępny jest pod linkiem: https://health.ec.europa.eu/document/download/552c25af-54b6-40f2-9424-604670e09492_en?filename=2025_chp_pl_english.pdf
Główne wnioski
- Raport State of Health 2025 wskazuje cztery priorytety reform: prewencję chorób niezakaźnych, cyfryzację, wzmocnienie podstawowej opieki zdrowotnej oraz poprawę dostępu do leków i innowacji.
- Polska osiągnęła rekordową długość życia, ale niska oczekiwana liczba lat przeżytych w zdrowiu i wysoka wielochorobowość wśród seniorów nadal odbiegają od średnich UE.
- Wskaźniki zgonów możliwych do uniknięcia i hospitalizacji ambulatoryjnych pozostają jednymi z najwyższych w Europie, co pokazuje ograniczony dostęp do profilaktyki i opieki przedszpitalnej.
- Cyfryzacja i środki unijne, szczególnie z KPO i EU4Health, są kluczowym narzędziem modernizacji, ale Polska nadal przeznacza na zdrowie jedne z najniższych nakładów w UE.
Źródło:
- https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/pl/ip_25_3014
