Nowy raport UHC Global Monitoring Report 2025 opublikowany przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) i Grupę Banku Światowego przedstawia najpełniejszy do tej pory obraz globalnych postępów w kierunku powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego (Universal Health Coverage, UHC). Choć od 2000 roku większość państw, niezależnie od poziomu dochodów, odnotowała wzrost dostępu do usług zdrowotnych i spadek trudności finansowych związanych z opieką medyczną, raport wskazuje również na rosnące nierówności i poważne bariery stojące na drodze do realizacji globalnych celów zdrowotnych do 2030 roku.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak zmieniał się globalny zasięg usług zdrowotnych od 2000 roku i dlaczego wskaźnik SCI wzrósł z 54 do 71 punktów.
- Ile osób na świecie wciąż nie ma dostępu do podstawowej opieki i dlaczego 2,1 mld ludzi doświadcza trudności finansowych związanych z leczeniem.
- Jakie nierówności ujawnia raport WHO i Banku Światowego i które grupy są najbardziej obciążone kosztami opieki.
- Jakie działania są kluczowe, aby osiągnąć UHC do 2030 roku, zgodnie z rekomendacjami WHO i Banku Światowego.
Kluczowe wskaźniki: rosnący zasięg usług zdrowotnych, malejące trudności finansowe
Raport pokazuje, że w latach 2000–2023 indeks zasięgu usług zdrowotnych SCI (Service Coverage Index) wzrósł globalnie z 54 do 71 punktów. Jednocześnie odsetek osób doświadczających wysokich i zubożających wydatków na zdrowie (out-of-pocket, OOP) spadł z 34% do 26%.
WHO i Bank Światowy podkreślają, że te dwa wskaźniki – dostęp do usług i ochrona finansowa – stanowią fundament powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego. Mimo ogólnej poprawy sytuacji, tempo postępu spowolniło po 2015 roku, a globalne różnice pomiędzy krajami są coraz bardziej widoczne.
Miliardy ludzi wciąż bez dostępu do podstawowej opieki
Pomimo pozytywnych trendów, dane raportu pozostają alarmujące. Wciąż:
- 4,6 miliarda ludzi nie ma dostępu do podstawowych usług zdrowotnych,
- 2,1 miliarda boryka się z trudnościami finansowymi przy korzystaniu z opieki,
- 1,6 miliarda żyje w ubóstwie lub popada w nie głębiej z powodu kosztów leczenia.
W komentarzu dla raportu Dyrektor Generalny WHO, dr Tedros Adhanom Ghebreyesus, powiedział:
Powszechna opieka zdrowotna jest ostatecznym wyrazem prawa do zdrowia, ale ten raport pokazuje, że dla miliardów ludzi, którzy nie mają dostępu do potrzebnych im usług medycznych lub nie stać ich na nie, prawo to pozostaje poza ich zasięgiem.
Dr Tedros zwrócił też uwagę na globalny kontekst finansowy:
W kontekście drastycznych cięć w pomocy międzynarodowej, nadszedł czas, aby kraje zainwestowały w swoje systemy opieki zdrowotnej, aby chronić zdrowie swoich obywateli i gospodarki. WHO wspiera je w tym dążeniu.
Koszty leków największym obciążeniem dla pacjentów
Raport podkreśla, że wydatki na leki są główną przyczyną trudności finansowych. Dane są jednoznaczne:
- w ¾ krajów leki stanowią co najmniej 55% wszystkich wydatków OOP,
- wśród osób żyjących w ubóstwie aż 60% wydatków zdrowotnych to koszty leków.
To pokazuje, że systemy refundacyjne oraz polityka lekowa pozostają kluczowymi obszarami wymagającymi reform.
Gdzie obserwujemy największy postęp – a gdzie największe luki?
Raport wskazuje, że:
- Wszystkie regiony WHO poprawiły zasięg usług zdrowotnych.
- Tylko trzy regiony zmniejszyły trudności finansowe: Afryka, Azja Południowo-Wschodnia i Zachodni Pacyfik.
- Kraje o niskich dochodach robią najszybsze postępy, ale ich wyjściowy poziom pozostaje najniższy.
Największy globalny postęp wynikał z poprawy leczenia chorób zakaźnych, takich jak HIV, gruźlica czy malaria. W obszarze chorób niezakaźnych (NCD) tempo zmian jest stabilne, lecz niewystarczające, a postępy w zdrowiu kobiet, noworodków i dzieci – minimalne.
Narastające nierówności – największe obciążenie dla najuboższych
W 2022 roku:
- 3 na 4 osoby z najbiedniejszej grupy społecznej doświadczały trudności finansowych,
- wśród najbogatszych było to mniej niż 1 na 25 osób.
Kobiety, mieszkańcy obszarów wiejskich, społeczności o niskim poziomie edukacji i osoby z niepełnosprawnościami zgłaszały największe bariery w dostępie do opieki.
Nierówności zdrowotne mogą być jeszcze większe, ponieważ najbardziej wrażliwe populacje – m.in. osoby przesiedlone i mieszkańcy osiedli nieformalnych – często nie są uwzględniane w oficjalnych zbiorach danych.
Co należy zrobić, aby osiągnąć UHC do 2030 roku?
Zdaniem WHO i Banku Światowego, przy obecnym tempie zmian globalny wskaźnik SCI osiągnie w 2030 roku jedynie 74 na 100 punktów, a prawie ¼ światowej populacji nadal będzie doświadczać trudności finansowych. Aby przyspieszyć postęp, raport wskazuje sześć najważniejszych działań:
- Zapewnienie bezpłatnej podstawowej opieki zdrowotnej osobom ubogim i zagrożonym wykluczeniem.
- Zwiększenie publicznych inwestycji w systemy opieki zdrowotnej.
- Rozwiązanie problemu wysokich kosztów leków.
- Rozszerzenie dostępu do usług związanych z chorobami niezakaźnymi, których obciążenie rośnie na całym świecie.
- Wzmocnienie podstawowej opieki zdrowotnej jako najefektywniejszego narzędzia wyrównywania nierówności.
- Wprowadzenie podejścia wielosektorowego, uznającego, że zdrowie jest efektem polityki wszystkich sektorów, nie tylko ochrony zdrowia.
Główne wnioski
- Globalny zasięg usług zdrowotnych wzrósł z 54 do 71 punktów (2000–2023), a trudności finansowe spadły z 34% do 26%, ale tempo postępu wyraźnie spowolniło po 2015 roku.
- 4,6 mld ludzi nadal nie ma dostępu do podstawowej opieki zdrowotnej, a 2,1 mld doświadcza trudności finansowych; 1,6 mld osób popada w ubóstwo lub pogłębia je z powodu kosztów leczenia.
- Największym obciążeniem finansowym są leki – w 75% krajów stanowią co najmniej 55% wydatków OOP, a wśród osób ubogich aż 60% całkowitych kosztów leczenia.
- Nierówności rosną – w 2022 roku 3 na 4 osoby z najuboższych grup doświadczały trudności finansowych, w porównaniu z mniej niż 1 na 25 osób najbogatszych; kobiety, osoby z niepełnosprawnościami i mieszkańcy wsi są narażone najbardziej.
Źródło:
- WHO
