Nowe badania opublikowane w BMJ Mental Health wskazują, że umiarkowane spożycie kawy – do 3–4 filiżanek dziennie – może spowolnić biologiczne starzenie się komórek u osób z poważnymi zaburzeniami psychicznymi, takimi jak schizofrenia, psychoza czy choroba afektywna dwubiegunowa. Efekt ten zaobserwowano dzięki analizie długości telomerów, które stanowią jeden z najlepiej ugruntowanych biomarkerów procesów starzenia. Według badaczy, umiarkowane picie kawy było związane z „równowartością dodatkowych 5 lat biologicznych” w porównaniu z osobami, które po kawę nie sięgały.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak umiarkowane spożycie kawy (3–4 filiżanki dziennie) wpływa na długość telomerów i proces starzenia biologicznego.
- Dlaczego osoby z poważnymi zaburzeniami psychicznymi mogą szczególnie skorzystać na działaniu przeciwzapalnym i antyoksydacyjnym kawy.
- Jakie wyniki uzyskano w badaniu obejmującym 436 pacjentów ze schizofrenią i zaburzeniami afektywnymi.
- Dlaczego przekroczenie dawki 5 filiżanek dziennie może odwracać korzystne efekty kawy i prowadzić do skracania telomerów.
Telomery – czuły wskaźnik starzenia komórek
Telomery znajdują się na końcach chromosomów i pełnią funkcję ochronną, podobną do plastikowych zakończeń sznurówek. Z czasem naturalnie się skracają, co jest elementem starzenia biologicznego. Naukowcy przypominają jednak, że u pacjentów z poważnymi zaburzeniami psychicznymi proces ten przebiega szybciej. Badacze podkreślają:
Telomery są bardzo wrażliwe zarówno na stres oksydacyjny, jak i stany zapalne, co dodatkowo dowodzi, w jaki sposób spożycie kawy może pomóc w opóźnieniu procesu starzenia się komórek w populacji, której patofizjologia może predysponować ją do przyspieszonego procesu starzenia się.
To właśnie przeciwdziałanie stresowi oksydacyjnemu i działanie przeciwzapalne kawy stały się podstawą hipotezy badawczej.
Szczegóły badania – kto i jak został przebadany?
W badaniu wzięło udział 436 dorosłych uczestników norweskiego projektu TOP (Thematically Organized Psychosis). Struktura grupy wyglądała następująco:
- 259 osób – schizofrenia,
- 177 osób – zaburzenia afektywne (w tym CHAD i ciężka depresja z psychozą).
Uczestnicy zostali podzieleni na cztery grupy w zależności od spożycia kawy:
- 0 filiżanek (44 osoby),
- 1–2 filiżanki,
- 3–4 filiżanki (110 osób),
- 5 lub więcej filiżanek dziennie.
Zebrane dane obejmowały również informacje o paleniu tytoniu, które – jak przypomnieli autorzy – może przyspieszać metabolizm kofeiny. Aż 77% badanych paliło papierosy, średnio od dziewięciu lat.
Wyniki – krzywa w kształcie litery J i „5 lat młodszy wiek biologiczny”
Długość telomerów mierzono w leukocytach pobranych z próbek krwi. Otrzymano charakterystyczną zależność w kształcie litery J, co oznacza:
- korzyści zdrowotne obserwowano tylko przy umiarkowanym spożyciu kawy,
- największe wydłużenie telomerów wystąpiło przy 3–4 filiżankach dziennie,
- efekt zanikał u osób pijących 5 lub więcej filiżanek.
Badacze wskazali, że:
- osoby pijące 3–4 filiżanki miały telomery odpowiadające biologicznie o ok. 5 lat młodszemu wiekowi niż osoby niepijące kawy,
- osoby pijące 5+ filiżanek były znacząco starsze chronologicznie i paliły dłużej, co mogło osłabiać potencjalne korzyści.
Rezultaty utrzymały się nawet po uwzględnieniu wieku, płci, leczenia farmakologicznego, rodzaju zaburzenia i pochodzenia etnicznego.
Możliwe wyjaśnienia biologiczne
Autorzy badania przyznają, że nie można wskazać bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego, jednak podkreślają znane mechanizmy ochronne:
- kawa zawiera liczne przeciwutleniacze,
- wykazuje silne działanie przeciwzapalne,
- może redukować stres oksydacyjny,
- poprawia metabolizm,
- wpływa na szlaki regulacyjne związane z procesem starzenia.
Naukowcy nie dysponowali jednak danymi dotyczącymi takich elementów jak: rodzaj kawy, czas jej picia czy inne produkty zawierające kofeinę.
Umiar kluczowy – granica to 400 mg kofeiny dziennie
Chociaż wyniki są obiecujące, badacze ostrzegają przed nadmiernym spożyciem kawy. Jak przypominają:
Spożywanie większej niż zalecana dzienna ilość kawy może również powodować uszkodzenia komórek i skracanie się telomerów w wyniku tworzenia reaktywnych form tlenu.
Najważniejsze zalecenia międzynarodowych instytucji zdrowotnych, m.in. NHS i FDA, pozostają niezmienne:
- maksymalnie 400 mg kofeiny dziennie – czyli ok. 4 filiżanki parzonej kawy.
Przekroczenie tej dawki może przynieść efekt odwrotny do zamierzonego.
Ograniczenia i kierunki dalszych badań
Autorzy podkreślają, że:
- badanie miało charakter obserwacyjny,
- nie obejmowało wszystkich zmiennych dotyczących stylu życia,
- grupa była wyspecjalizowana (osoby z poważnymi zaburzeniami psychicznymi),
- potrzebne są dalsze badania z uwzględnieniem rodzaju kawy i parametrów metabolicznych.
Mimo to praca dostarcza nowych danych na temat roli diety w procesach starzenia w grupach klinicznych.
Główne wnioski
- 3–4 filiżanki kawy dziennie wiążą się z biologicznie „młodszymi” telomerami — ich długość odpowiadała nawet 5 latom wolniejszego starzenia komórkowego u osób z poważnymi chorobami psychicznymi.
- Badanie obejmujące 436 uczestników (schizofrenia i zaburzenia afektywne) wykazało krzywą zależności w kształcie litery J: korzyści dotyczyły wyłącznie umiarkowanego spożycia kawy.
- Powyżej 5 filiżanek dziennie nie obserwowano ochronnego działania — nadmiar kofeiny mógł wręcz sprzyjać uszkodzeniom komórkowym i skracaniu telomerów.
- Korzystne efekty kawy mogą wynikać z jej silnych właściwości przeciwzapalnych i antyoksydacyjnych, istotnych u pacjentów szczególnie narażonych na przyspieszone starzenie komórkowe.
Źródło:
- https://mentalhealth.bmj.com/content/28/1/e301700
