Rosnąca liczba przypadków odry i malejące wskaźniki wyszczepialności dzieci stały się przedmiotem obrad Komisji Ekspertów ds. Zdrowia przy Rzeczniku Praw Obywatelskich. 18 czerwca 2025 roku podczas posiedzenia wskazano, że Polska wymaga pilnych działań systemowych w zakresie szczepień ochronnych. Eksperci jednoznacznie uznali, że zdrowie publiczne powinno być wartością nadrzędną nad autonomią jednostki.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie są główne problemy w realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych w Polsce.
- Dlaczego eksperci przy RPO apelują o zmiany systemowe i legislacyjne.
- Jakie zagrożenia wynikają z unikania szczepień przez rodziców i studentów kierunków medycznych.
- Co proponują eksperci w zakresie egzekwowania obowiązku szczepień i edukacji społecznej.
Rosnące zagrożenie epidemiologiczne
Punktem wyjścia dla obrad Komisji były sygnały dotyczące wzrostu zachorowań na odrę. Rzecznik Praw Obywatelskich przypomniał, że skierował wystąpienia do Ministra Zdrowia, Ministra Edukacji Narodowej oraz Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie konieczności przeciwdziałania spadkowi wyszczepialności. Interwencje obejmowały również propozycję uzależnienia przyjęcia do publicznych żłobków i przedszkoli od realizacji obowiązkowych szczepień.
Braki systemowe i omijanie obowiązku
Podczas spotkania, eksperci wskazali, że część rodziców celowo ukrywa dzieci przed systemem, podając nieprawdziwe dane o przychodni POZ. W efekcie dziecko nie trafia do kalendarza szczepień ani na badania profilaktyczne.
Niepokojącym zjawiskiem są także przypadki unikania szczepień przez osoby podejmujące studia medyczne oraz sygnały o dezinformacji ze strony personelu medycznego.
Aspekt prawny: szczepienia jako obowiązek ustawowy
R.pr. dr Marcin Sala-Szczypiński przypomniał, że obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym wynika wprost z przepisów ustawy i nie wymaga wydania indywidualnej decyzji administracyjnej. Zaniechanie realizacji obowiązku może prowadzić do postępowania egzekucyjnego, a nawet odpowiedzialności wykroczeniowej. Wskazano na konieczność uproszczenia procedur administracyjnych oraz rewizję przepisów dotyczących grzywien i kar.
Głos ekspertów: potrzebna strategia i edukacja
Dr hab. n. med. Paweł Grzesiowski podkreślił, że bez szczepień ludzkość nie przetrwałaby epidemii – w ostatnim półwieczu uratowano dzięki nim ponad 150 mln ludzi. Przypomniał, że kalendarz PSO obejmuje 13 chorób zakaźnych. Zwrócił też uwagę na dramatycznie niski poziom zaszczepienia dzieci w województwach podlaskim, lubelskim i podkarpackim. Jako jedno z największych zagrożeń wskazał rozwój infodemii antyszczepionkowej.
RPD: rosnąca liczba sygnałów o nękaniu lekarzy
Dyrektorka Zespołu Zdrowia i Spraw Socjalnych w Biurze Rzecznika Praw Dziecka Katarzyna Skrętowska-Szyszko potwierdziła, że RPD odbiera sygnały od lekarzy nękanych przez przeciwników szczepień, a także przypadki zniechęcania do szczepień przez personel. Dochodzi do sytuacji konfliktów między rodzicami oraz między rodzicami a małoletnimi, którzy chcą się zaszczepić – np. przeciw HPV.
Potrzeba działań międzyresortowych
Eksperci zgodnie wskazali na konieczność opracowania spójnej, międzyresortowej strategii edukacyjnej oraz komunikacyjnej. System szczepień musi być dostosowany do realiów społecznych – zarówno pod względem komunikacji, jak i egzekucji obowiązku. Zdrowie publiczne musi być priorytetem, a obecne ramy prawne – w ocenie uczestników spotkania – nie zapewniają skuteczności działań państwa.
Dyrektor Piotr Mierzejewski z BRPO zauważył, że państwo zaniedbało realizację konstytucyjnego obowiązku z art. 68 ust. 4, który nakłada na władze publiczne powinność zwalczania chorób epidemicznych. Wnioski ze spotkania posłużą jako materiał analityczny dla dalszych działań Rzecznika Praw Obywatelskich.
Główne wnioski
- Państwo nie realizuje skutecznie obowiązku zwalczania chorób epidemicznych – eksperci podkreślili, że art. 68 ust. 4 Konstytucji RP jest ignorowany w praktyce.
- Rodzice omijają system szczepień, m.in. przez ukrywanie dzieci przed opieką POZ lub podawanie fałszywych danych – prowadzi to do braku profilaktyki i groźnych konsekwencji zdrowotnych.
- Obowiązkowe szczepienia mają podstawę ustawową i są bezpośrednio wykonalne – brak zgody może skutkować postępowaniem egzekucyjnym i odpowiedzialnością wykroczeniową.
- Eksperci apelują o zmiany systemowe: edukację, nowe przepisy dotyczące sankcji, oraz wprowadzenie strategii komunikacyjnej obejmującej walkę z dezinformacją i infodemią.
Źródło:
- RPO
