Globalne działania na rzecz eliminacji wirusowego zapalenia wątroby przynoszą wymierne efekty, jednak – jak wynika z najnowszego raportu Światowej Organizacji Zdrowia – tempo postępu pozostaje niewystarczające. Mimo dostępności skutecznych narzędzi profilaktyki i leczenia, choroba nadal stanowi jedno z najpoważniejszych wyzwań zdrowia publicznego na świecie.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie są aktualne globalne dane dotyczące zakażeń i zgonów z powodu wirusowego zapalenia wątroby
- Jakie postępy osiągnięto od 2015 roku i dlaczego nadal są one niewystarczające
- Gdzie występują największe luki w dostępie do profilaktyki, diagnostyki i leczenia
- Jakie działania są kluczowe, aby osiągnąć cele WHO w zakresie eliminacji WZW do 2030 roku
Skala problemu – miliony zakażeń i zgonów
Wirusowe zapalenie wątroby typu B i C odpowiada za aż 95% zgonów związanych z zapaleniem wątroby na świecie. W 2024 roku z ich powodu zmarło łącznie 1,34 miliona osób, co pokazuje, że mimo postępu choroba nadal zbiera ogromne żniwo. Jednocześnie transmisja wirusa nie została zatrzymana – każdego dnia dochodzi do ponad 4900 nowych zakażeń, co daje około 1,8 miliona nowych przypadków rocznie. Łącznie aż 287 milionów ludzi żyje z przewlekłym zapaleniem wątroby typu B lub C.
Postęp od 2015 roku – wyraźne, ale niewystarczające efekty
Raport „Global Hepatitis Report 2026” wskazuje na znaczące osiągnięcia ostatniej dekady. Od 2015 roku:
- liczba nowych zakażeń wirusem zapalenia wątroby typu B spadła o 32%,
- liczba zgonów z powodu wirusowego zapalenia wątroby typu C zmniejszyła się o 12%,
- częstość zakażeń HBV u dzieci poniżej 5. roku życia spadła do 0,6%.
Co więcej, aż 85 krajów osiągnęło lub przekroczyło cel WHO na 2030 rok dotyczący ograniczenia zakażeń w tej grupie wiekowej. To dowód na skuteczność globalnych strategii zdrowotnych, jednak – jak podkreślają eksperci – obecne tempo zmian nie pozwoli osiągnąć wszystkich założeń eliminacyjnych.
Nierówności w dostępie do profilaktyki i leczenia
Pomimo dostępności skutecznych narzędzi, istnieją istotne luki w dostępie do opieki. W 2024 roku:
- mniej niż 5% osób z przewlekłym zapaleniem wątroby typu B otrzymywało leczenie,
- jedynie 20% pacjentów z zapaleniem wątroby typu C skorzystało z terapii, mimo jej wysokiej skuteczności.
Szczególnie niepokojąca jest sytuacja w regionie afrykańskim, który odpowiada za 68% nowych zakażeń HBV, przy jednoczesnym niskim poziomie szczepień noworodków (17%). Ponadto aż 44% nowych zakażeń HCV dotyczy osób przyjmujących narkotyki dożylnie, co wskazuje na potrzebę intensyfikacji działań w zakresie redukcji szkód i bezpieczeństwa iniekcji.
Główne przyczyny zgonów i koncentracja geograficzna
Najczęstszymi przyczynami zgonów związanych z wirusowym zapaleniem wątroby są marskość wątroby oraz rak wątrobowokomórkowy. W 2024 roku:
- około 1,1 miliona osób zmarło z powodu HBV,
- 240 tysięcy z powodu HCV.
Co istotne, obciążenie chorobą jest silnie skoncentrowane geograficznie. Dziesięć krajów odpowiada za 69% zgonów z powodu HBV oraz 58% zgonów związanych z HCV, co podkreśla skalę globalnych nierówności zdrowotnych.
Skuteczne narzędzia istnieją – problemem jest ich wykorzystanie
W przeciwieństwie do wielu innych chorób zakaźnych, w przypadku wirusowego zapalenia wątroby dostępne są bardzo skuteczne narzędzia:
- szczepionka przeciw HBV chroni ponad 95% zaszczepionych,
- leczenie przeciwwirusowe pozwala kontrolować przebieg choroby,
- terapia HCV trwająca 8–12 tygodni umożliwia wyleczenie ponad 95% pacjentów.
Mimo to ich wykorzystanie pozostaje ograniczone, co prowadzi do utrzymania wysokiej liczby zgonów, którym można było zapobiec.
Głos ekspertów – potrzeba przyspieszenia działań
Dr Tedros Adhanom Ghebreyesus, Dyrektor Generalny WHO podkreśla:
Kraje na całym świecie pokazują, że wyeliminowanie wirusowego zapalenia wątroby nie jest mrzonką, jest możliwe dzięki stałemu zaangażowaniu politycznemu, popartemu solidnym finansowaniem krajowym.
Zwraca również uwagę na skalę wyzwań:
Jednocześnie raport pokazuje, że postęp jest zbyt powolny i nierównomierny. Wiele osób pozostaje niezdiagnozowanych i nieleczonych z powodu stygmatyzacji, słabego systemu opieki zdrowotnej i nierównego dostępu do opieki.
Z kolei dr Tereza Kasajewa, dyrektor Departamentu WHO ds. HIV, gruźlicy, zapalenia wątroby i chorób przenoszonych drogą płciową. wskazuje:
Dane pokazują, że postęp jest możliwy, ale jednocześnie ujawniają, gdzie jeszcze nie do końca sobie radzimy. Każda błędna diagnoza i nieleczona infekcja spowodowana przewlekłym wirusowym zapaleniem wątroby oznacza śmierć, której można zapobiec.
Priorytety na najbliższe lata
Aby osiągnąć cele eliminacji do 2030 roku, konieczne jest podjęcie zdecydowanych działań w kilku kluczowych obszarach:
- zwiększenie dostępu do leczenia, szczególnie w regionach o najwyższym obciążeniu chorobą,
- poprawa zasięgu szczepień przeciw HBV, zwłaszcza wśród noworodków,
- rozwój programów profilaktyki transmisji z matki na dziecko,
- wzmocnienie działań w zakresie bezpieczeństwa iniekcji i redukcji szkód.
Kluczowe znaczenie ma również integracja usług związanych z wirusowym zapaleniem wątroby z podstawową opieką zdrowotną.
Główne wnioski
- W 2024 roku wirusowe zapalenie wątroby typu B i C spowodowało 1,34 miliona zgonów, a każdego dnia dochodziło do ponad 4900 nowych zakażeń.
- Od 2015 roku liczba nowych zakażeń HBV spadła o 32%, a zgony z powodu HCV o 12%, jednak tempo zmian nadal jest niewystarczające.
- Mniej niż 5% pacjentów z HBV i tylko 20% osób z HCV otrzymuje leczenie, mimo dostępności skutecznych terapii.
- Osiągnięcie celów WHO na 2030 rok wymaga zwiększenia dostępu do szczepień, diagnostyki i leczenia oraz większego zaangażowania politycznego i finansowego.
Źródło:
- https://www.who.int/news/item/28-04-2026-efforts-to-eliminate-hepatitis-delivers-gains-but-more-action-needed-to-meet-2030-targets
