W obliczu narastających globalnych zagrożeń zdrowotnych znaczenie międzynarodowej współpracy naukowej staje się coraz większe. Pandemia COVID-19, zmiany klimatyczne, nowe choroby zakaźne oraz rosnąca presja na systemy ochrony zdrowia pokazują, że pojedyncze państwa nie są w stanie samodzielnie rozwiązywać najważniejszych problemów zdrowotnych współczesnego świata. Właśnie dlatego Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zorganizowała pierwsze w historii Globalne Forum Ośrodków Współpracy WHO, które zgromadziło przedstawicieli ponad 800 instytucji z ponad 80 krajów. Spotkanie to stało się jedną z największych platform współpracy naukowej w dziedzinie zdrowia publicznego, której celem jest wzmocnienie globalnej sieci badań, innowacji i wymiany wiedzy.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego WHO zorganizowała pierwsze Globalne Forum Ośrodków Współpracy i jakie znaczenie ma ono dla globalnej współpracy naukowej
- Jak działa sieć ponad 800 Ośrodków Współpracy WHO z ponad 80 krajów oraz jak wspiera rozwój badań i polityk zdrowotnych
- Czym jest inicjatywa Collaborative Open Research Consortia (CORC) i w jaki sposób ma przygotować świat na pojawienie się tzw. choroby X
- Dlaczego międzynarodowa współpraca naukowa i wymiana danych są kluczowe dla zapobiegania przyszłym kryzysom zdrowotnym i pandemiom
Globalna sieć ośrodków współpracy WHO
Ośrodki Współpracy WHO (WHO Collaborating Centres – CC) to instytucje naukowe, akademickie i techniczne, które wspierają działania Organizacji w zakresie badań, opracowywania standardów zdrowotnych oraz budowania potencjału systemów ochrony zdrowia. Ich funkcjonowanie wynika z jednego z fundamentalnych założeń konstytucyjnych WHO – zamiast tworzyć własne instytuty badawcze, Organizacja korzysta z wiedzy i doświadczenia już istniejących ośrodków naukowych na całym świecie.
Takie podejście zostało formalnie potwierdzone w 1949 roku podczas Drugiego Światowego Zgromadzenia Zdrowia, które wskazało, że WHO powinna rozwijać badania poprzez koordynowanie i wspieranie globalnej sieci ekspertów. Od tego czasu sieć ośrodków współpracujących z WHO stale się rozwijała. Dziś obejmuje ponad 800 instytucji w ponad 80 krajach, w tym uniwersytety, instytuty badawcze, agencje zdrowia publicznego oraz wyspecjalizowane laboratoria.
Forum jako platforma współpracy naukowej
Pierwsze Globalne Forum Ośrodków Współpracy WHO miało na celu nie tylko podsumowanie dotychczasowej działalności tej sieci, lecz przede wszystkim wzmocnienie współpracy między instytucjami naukowymi na świecie. Podczas spotkania eksperci zwracali uwagę na rosnącą liczbę zagrożeń zdrowotnych pojawiających się w coraz bardziej złożonym i podzielonym świecie. Jednocześnie podkreślano, że właśnie w takich warunkach globalna współpraca naukowa staje się kluczowym narzędziem reagowania na kryzysy zdrowotne.
Forum zakończyło się deklaracją odnowienia współpracy w ramach tej międzynarodowej sieci oraz zapowiedzią bardziej dynamicznych i zintegrowanych partnerstw naukowych, które mają wykraczać poza tradycyjne projekty badawcze.
Rola nauki w działaniach WHO
Podczas forum wielokrotnie podkreślano, że nauka pozostaje fundamentem wszystkich działań WHO. Dyrektor Generalny Organizacji, dr Tedros Adhanom Ghebreyesus, zwrócił uwagę na ogromny potencjał globalnej sieci współpracujących ośrodków:
Sieć współpracujących ośrodków WHO to niezwykle cenne, ale niewykorzystane źródło dla zdrowia na świecie. Skupia ona wiodące światowe instytucje, aby przełożyć dowody naukowe na działania wspierające kraje, wzmacniające systemy opieki zdrowotnej i chroniące populacje. Współpracujące ośrodki są dobitnym dowodem międzynarodowej współpracy i tego, co znaczy stać po stronie nauki.
Podobne stanowisko zaprezentowała dr Sylvie Briand, główna naukowiec WHO, która podkreśliła znaczenie globalnej społeczności badawczej dla ochrony zdrowia publicznego:
Nauka jest w centrum wszystkiego, co robimy, aby chronić i poprawiać zdrowie. Globalna sieć ośrodków współpracujących z WHO stanowi niezwykłe skupisko wiedzy naukowej i liderów w dziedzinie zdrowia publicznego. Razem tworzą one potężną siłę wiedzy, innowacji i działania. W dobie narastających globalnych wyzwań zdrowotnych, ten duch zaufanej współpracy naukowej jest nie tylko cenny – jest wręcz niezbędny do ochrony życia i kształtowania zdrowszej przyszłości dla wszystkich.
Nowa inicjatywa: CORC i przygotowanie na chorobę X
Jednym z najważniejszych tematów forum była potrzeba zwiększenia gotowości świata na przyszłe pandemie. W tym celu WHO rozwija nową inicjatywę badawczą – Collaborative Open Research Consortia (CORC). CORC to sieć instytucji naukowych i laboratoriów, które mają wspólnie pracować nad rozwojem technologii umożliwiających szybkie reagowanie na pojawienie się nowych patogenów. W inicjatywie uczestniczą tysiące naukowców z całego świata, którzy koncentrują się na opracowaniu nowych:
- szczepionek,
- testów diagnostycznych,
- metod leczenia.
Celem projektu jest przygotowanie globalnej społeczności naukowej na pojawienie się tzw. choroby X – hipotetycznego patogenu, który może w przyszłości wywołać kolejną pandemię. Budowanie takiej infrastruktury badawczej ma umożliwić znacznie szybsze opracowanie narzędzi medycznych w przypadku nowego zagrożenia epidemiologicznego.
Globalna współpraca w czasach ograniczeń finansowych
Uczestnicy forum zwracali uwagę, że rozwój współpracy naukowej jest szczególnie ważny w kontekście rosnących ograniczeń finansowych w globalnym zdrowiu publicznym. W wielu krajach obserwuje się bowiem redukcję finansowania programów zdrowotnych oraz badań naukowych, co może osłabić zdolność systemów ochrony zdrowia do reagowania na nowe kryzysy.
Dlatego eksperci podkreślali, że koordynowane działania międzynarodowe, wspólne inwestycje oraz wymiana wiedzy naukowej są niezbędne, aby zapobiegać przekształcaniu się lokalnych problemów zdrowotnych w globalne sytuacje kryzysowe.
Forum wpisuje się w inicjatywę One Health
Pierwsze Globalne Forum Ośrodków Współpracy WHO zostało również powiązane z ideą One Health, która zakłada ścisłą współpracę między specjalistami zajmującymi się zdrowiem ludzi, zwierząt i środowiska. Podejście to odgrywa coraz większą rolę w walce z chorobami zakaźnymi, ponieważ wiele nowych patogenów ma pochodzenie odzwierzęce i pojawia się na styku działalności człowieka, zmian środowiskowych i globalnej mobilności.
Forum stanowiło również jedno z centralnych wydarzeń kampanii Światowego Dnia Zdrowia 2026, organizowanej pod hasłem: „Razem dla zdrowia. Wspierajmy naukę”.
Kolejne forum w 2027 roku
WHO zapowiedziała już kontynuację tej inicjatywy. Kolejne Globalne Forum Ośrodków Współpracy ma odbyć się w 2027 roku, aby dalej rozwijać platformę współpracy między instytucjami naukowymi na całym świecie.
Spotkania tego typu mają umożliwić szybszą wymianę wiedzy, wspólne tworzenie standardów zdrowotnych oraz rozwój nowych projektów badawczych, które będą wspierać działania na rzecz globalnego bezpieczeństwa zdrowotnego.
Główne wnioski
- Ponad 800 Ośrodków Współpracy WHO z ponad 80 krajów wzięło udział w pierwszym Globalnym Forum, które stało się jedną z największych platform współpracy naukowej w dziedzinie zdrowia publicznego.
- Sieć współpracujących instytucji, rozwijana od 1949 roku, wspiera WHO w tworzeniu globalnych standardów zdrowotnych, prowadzeniu badań oraz przekładaniu wiedzy naukowej na działania w systemach ochrony zdrowia.
- WHO rozwija nową inicjatywę badawczą CORC (Collaborative Open Research Consortia), która zrzesza tysiące naukowców pracujących nad szczepionkami, diagnostyką i terapiami dla potencjalnej choroby X.
- Eksperci podkreślają, że w obliczu nowych zagrożeń zdrowotnych oraz ograniczeń finansowania ochrony zdrowia globalna współpraca naukowa i wspólne inwestycje są kluczowe dla zapobiegania przyszłym pandemiom.
Źródło:
- WHO
