Próchnica wczesnego dzieciństwa pozostaje jednym z najczęstszych problemów zdrowia jamy ustnej na świecie, niosąc konsekwencje bólowe, funkcjonalne i społeczne już od najmłodszych lat. Nowe dane naukowe sugerują, że klucz do ograniczenia tego ryzyka może pojawić się jeszcze przed narodzinami. Badanie opublikowane w JAMA Network Open wskazuje, że wyższe stężenie 25-hydroksywitaminy D u matki w czasie ciąży wiąże się z niższym ryzykiem próchnicy wczesnego dzieciństwa u potomstwa.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak poziom 25-hydroksywitaminy D u matki w czasie ciąży wpływa na ryzyko próchnicy wczesnego dzieciństwa i w których trymestrach zależność jest najsilniejsza.
- Jak duża jest skala próchnicy wczesnodziecięcej na świecie oraz dlaczego problem ten ma istotne konsekwencje zdrowotne i społeczne.
- Jak zaprojektowano badanie opublikowane w JAMA Network Open i jakie dane zebrano w kohorcie ponad 4 tys. par matka–dziecko.
- Jakie znaczenie kliniczne i profilaktyczne mogą mieć wyniki badania, w tym potencjalna rola suplementacji witaminy D przed i w trakcie ciąży.
Próchnica wczesnego dzieciństwa – skala i konsekwencje
Próchnica wczesnego dzieciństwa (ang. early childhood caries – ECC) obejmuje obecność co najmniej jednego ubytku, zmiany próchnicowej bez ubytku, powierzchni zęba utraconej z powodu próchnicy lub wypełnienia w uzębieniu mlecznym u dzieci do 71. miesiąca życia. Jej następstwa wykraczają poza ból: utrudnione żucie, wtórne choroby miazgi i tkanek okołowierzchołkowych, pogorszenie wyglądu, wpływ na funkcjonowanie szkolne oraz dodatkowe koszty dla rodziny i systemu ochrony zdrowia.
Globalna ocena obejmująca 193 kraje ONZ (2007–2017) wykazała, że średnia częstość ECC wynosiła 23,8% u dzieci <3 lat oraz 57,3% u dzieci w wieku 3–6 lat. W Chinach, według Czwartego Narodowego Badania Zdrowia Jamy Ustnej (2015), próchnicę stwierdzono u 71,9% pięciolatków.
Mineralizacja zębów zaczyna się w ciąży
Rozwój i mineralizacja zębów mlecznych rozpoczynają się prenatalnie. Część danych wskazuje,że okres 13.–17. tygodnia ciąży jest krytyczny dla mineralizacji zębów przednich szczęki, a większość zębów mlecznych rozpoczyna mineralizację między drugim, a trzecim trymestrem. Oznacza to, że środowisko metaboliczne matki w tym czasiemoże mieć trwały wpływ na jakość szkliwa dziecka.
Rola witaminy D w rozwoju szkliwa
Witamina D wspiera homeostazę wapnia i fosforanów podczas formowania szkliwa, a także remineralizację po wyrżnięciu zębów. Funkcjonalne receptory witaminy D występują w ameloblastach i odontoblastach w stężeniach uznawanych za wystarczające do wspierania tworzenia macierzy szkliwa i organizacji pryzmatycznej. Aktualne zalecenia sugerują utrzymywanie stężenia 25-hydroksywitaminy D >30 ng/ml w ciąży, mimo że niedobór pozostaje powszechny.
Badanie z „JAMA Network Open”: projekt i populacja
W badaniu pt. „Poziom witaminy D w czasie ciąży a próchnica zębów u potomstwa”, opublikowanym w JAMA Network Open, naukowcy z Wydziału Medycznego Uniwersytetu Zhejiang przeanalizowali dane kohortowe z klinik w Zhoushan (prowincja Zhejiang, Chiny).
- Kohorta: 4109 par matka–dziecko
- Pomiary: stężenie 25-hydroksywitaminy D u matek w I, II i III trymestrze (z uwzględnieniem niedoboru <20 ng/ml)
- Ocena dzieci: badania stomatologiczne we wczesnym dzieciństwie (1–6 lat), definicja ECC jako wynik ≥1
- Wyniki: na ostatnim badaniu ECC stwierdzono u 960 dzieci, brak ECC u 3149 dzieci
Projekt miał charakter obserwacyjny (bez grup interwencyjnych).
Zależność między witaminą D a ryzykiem próchnicy
Analizy epidemiologiczne wykazały spójną, ujemną korelację między poziomem 25-hydroksywitaminy D u matki, a ryzykiem ECC u dziecka. Traktując stężenie jako zmienną ciągłą, współczynniki ryzyka (HR) na ostatnim badaniu stomatologicznym wynosiły:
- 0,98 w I trymestrze,
- 0,98 w II trymestrze,
- 0,99 w III trymestrze.
Porównania grupowe ujawniły, że niższe poziomy witaminy D w II i III trymestrze częściej występowały u matek dzieci z ECC; w I trymestrze różnic tych nie obserwowano. Podobne relacje odnotowano w analizach czasu do pierwszej diagnozy ECC (1–6 lat): HR 0,99 (I trymestr), 0,98 (II), 0,99 (III).
Najsilniejszy efekt w połowie i pod koniec ciąży
Najwyraźniejszą korelację z mniejszą liczbą przypadków ECC oraz niższą liczbą zębów zniszczonych, brakujących lub wypełnionych obserwowano przy wyższych poziomach witaminy D w II i III trymestrze. Wyniki te są spójne z wiedzą o czasie intensywnej mineralizacji zębów mlecznych.
Implikacje kliniczne i zdrowia publicznego
Choć badanie ma charakter obserwacyjny, wyniki sugerują, że optymalizacja statusu witaminy D przed poczęciem lub w trakcie ciąży może stanowić potencjalny czynnik obniżający ryzyko i ciężkość próchnicy u dzieci. W kontekście wysokiej częstości ECC oraz powszechności niedoborów witaminy D, wnioski te mają znaczenie zarówno dla praktyki położniczej, jak i profilaktyki stomatologicznej.
Główne wnioski
- Wyższe stężenie 25-hydroksywitaminy D u matki w ciąży wiązało się z niższym ryzykiem próchnicy wczesnego dzieciństwa u potomstwa w obserwacji do 6. roku życia.
- Najsilniejszą zależność zaobserwowano w drugim i trzecim trymestrze ciąży, kluczowych dla mineralizacji zębów mlecznych.
- Badanie objęło 4109 par matka–dziecko; próchnicę stwierdzono u 960 dzieci, a u 3149 nie wystąpiła.
- Wyniki sugerują, że optymalizacja statusu witaminy D przed poczęciem lub w ciąży może być elementem długofalowej profilaktyki zdrowia jamy ustnej dzieci.
Źródło:
- https://jamanetwork.com/journals/jamanetworkopen/fullarticle/2842164
